Званец (балота): Розніца паміж версіямі
[недагледжаная версія] | [дагледжаная версія] |
Luckas-bot (размовы | уклад) др робат Дадаем: ru:Звонец (болота) |
Artsiom91Bot (размовы | уклад) выпраўленне перасылак |
||
(Не паказана 33 прамежкавыя версіі 18 удзельнікаў) | |||
Радок 1: | Радок 1: | ||
⚫ | |||
{{вікіфікацыя}} |
|||
{{Значэнні2|Званец, значэнні}} |
|||
[[Image:Балота Званец|thumb|Балота Званец]] |
|||
'''Балотны масіў Званец''' — асакова-гіпнавае нізіннае балота мезатрофнага тыпу, тыповае для Палесся, буйнейшае ў Еўропе.<ref name="Лан">[http://science.basnet.by/unesco/lan_zv.htm Республиканский ландшафтный заказник «Званец»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110916150019/http://science.basnet.by/unesco/lan_zv.htm |date=16 верасня 2011 }} {{ref-ru}}</ref> На тэрыторыі балота створаны Рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Званец», які з'яўляецца [[тэрыторыя, важная для птушак|ключавой арніталагічнай тэрыторыяй]] (з 1998 года) і Рамсарскай тэрыторыяй (з 2002 года). |
|||
{{вызнч|1=[[Балота|Балотны]] масіў Званец}} размешчаны ў міжрэччы [[Днепра-Бугскі канал|Днепра-Бугскага канала]] і яго прытокаў – [[Белаазёрскі канал|Белаазёрскага]] і [[Арэхаўскі канал|Арэхаўскага]] каналаў. З паўднёвага і паўночна-заходняга боку масіў абмежаваны меліярацыйнымі сістэмамі. Званец – буйнейшае ў [[Еўропа|Еўропе]] нізіннае балота мезатрофнага тыпу са шматлікімі адкрытымі мінеральнымі астравамі. Непасрэдна балота, па якім раскіданы астравы розных памераў (ад 0,2 да 10 гектараў), займае 70,2% масіву. На [[лясы]] і хмызнякі прыходзіцца 16,2% агульнай плошчы. Параўнанне аэрафотаздымкаў 1950-ых і 1990-ых гадоў сведчыць аб змяншэнні плошчы адкрытых балот і павелічэнні плошчы лясоў і хмызнякоў. |
|||
== Геаграфія == |
|||
Балотны масіў размешчаны на [[захад]]зе [[Палессе|Палесся]] на поўдні [[Драгічынскі раён|Драгічынскага раёна]] і часткова ў [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]], у межах [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] на поўначы, [[Белаазёрскі канал|Белаазёрскай]] на ўсходзе і [[Арэхаўскі канал|Арэхаўскай]] вадапажыўных сістэм на захадзе на вышыні 145—151 метраў над узроўнем мора.<ref name="Лан"/> З паўднёвага і паўночна-заходніх бакоў балота абмежавана [[меліярацыя|меліярацыйнай]] сістэмамі. На поўдні мяжуе з абваднымі каналамі. Само балота з'яўляецца часткай ландшафтнага [[заказнік]]а плошчай 15873 [[гектар|га]].<ref name="зак">[http://www.polesie-wetlands.by/pages/reserve-zvanets.aspx Заказнік Званец] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100402060620/http://www.polesie-wetlands.by/pages/reserve-zvanets.aspx |date=2 красавіка 2010 }}</ref> |
|||
Вадаёмы з адкрытай вадой прадстаўлены адным возерам і сеткай каналаў. [[Возера Залескае]] ў выніку меліяратыўных работ на прылягаючай тэрыторыі моцна абмялела і ператварылася ў дыстрафіруючы вадаём. Дзякуючы значным памерам і размяшчэнню на водападзеле басейнаў [[Прыпяць|Прыпяці]] і [[Буг]]а, балотны комплекс уяўляе сабой стабільную экасістэму, якая ў пэўнай ступені не залежыць ад змен на навакольных тэрыторыях. Аснову воднага сілкавання балота састаўляюць [[грунтовыя воды]], вясной і восенню нязначную ролю адыгрываюць атмасферныя ападкі. Істотны ўплыў на гідрарэжым балотнага комплексу аказваюць прылягаючыя да яго меліяратыўныя сістэмы і сетка каналаў, па якіх вада выцякае з балота. Узровень грунтовых вод на балоце ў многім залежыць ад характару выкарыстання вады на гэтых асушаных землях і можа вар’іраваць у межах +-0,5 метра. Такі рэжым водакарыстання выклікае ў заказніку альбо паводкі альбо засуху з вялікімі пажарамі, якія наносяць істотную шкоду біялагічнай разнастайнасці. |
|||
На тэрыторыі балотнага масіву знаходзяцца шматлікія мінеральныя астравы памерамі ад 0,2 да 10 га. Іх агульная плошча ў межах балот складае прыкладна 29, 8 %. |
|||
⚫ | |||
[[Image:Балота Званец2|thumb|легенда]] |
|||
Усяго на балоце Званец гняздуецца 110 відаў птушак, 21 з іх занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Асаблівае значэнне тэрыторыя мае для захавання наступных відаў: |
|||
Таксама ў склад Званца ўваходзіць [[Залавічы|возера Залавічы]] і [[возера Залескае]], якое моцна мялее ў выніку меліярацыйных работ. |
|||
⚫ | Міжнародная значнасць балота Званец вызначаецца |
||
{{coord|52|05|N|24|50|E}} |
|||
⚫ | |||
== Гідраграфія == |
|||
⚫ | |||
Балотны комплекс мае значны памер, таму ён уяўляе сабой даволі стабільную сістэму. Сілкаванне балота ідзе за конт [[грунтовыя воды|грунтовых вод]], атмасферных ападкаў. На гідрарэжым балот уплываюць меліярацыйныя сістэмы і сетка каналаў, сток вады ў якія з'яўляецца асноўнай прычынай буйных пажараў і паводкаў.<ref name="Лан"/> |
|||
⚫ | |||
[[Image:Asio-flammeus-001.jpg|thumb|200px|[[Балотная сава]]]] |
|||
Усяго на балоце Званец гняздуецца 125 відаў птушак<ref>[http://brestobl.com/turizm/les/19.html Биологический заказник республиканского значения |
|||
Званец] {{ref-ru}}</ref>, з якіх 21 від занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, у тым ліку {{bt-bellat|саракуш шэры|Lanius excubitor}}, {{bt-bellat|пустальга звычайная|Falco tinnunculus}}, {{bt-bellat|варакушка|Luscinia svecica}}, {{bt-bellat|садовая аўсянка|Emberiza hortulana}}.<ref name="Лан"/> |
|||
⚫ | Міжнародная значнасць балота Званец вызначаецца ў першую чаргу падтрыманнем найбуйнейшай у свеце папуляцыі {{bt-bellat|вяртлявая чаротаўка{{!}}вяртлявай чаротаўкі|Acrocephalus paludicola}}, {{bt-bellat|бусел чорны{{!}}чорнага бусла|Ciconia nigra}} і іншых відаў, якія знаходзяцца пад глабальнай пагрозай знікнення: {{bt-bellat|Вялікі арлец{{!}}вялікага арляца|Aquila clanga}}, {{bt-bellat|Драч{{!}}драча|Crex crex}}, {{bt-bellat|Сава балотная{{!}}балотнай савы|Asio flammeus}}. Акрамя гэтага, на тэрыторыі балота гняздуецца каля 1 % еўрапейскіх папуляцый {{bt-bellat|Чапля-бугай{{!}}чаплі-бугая|Botaurus stellaris}} і {{bt-bellat|Пастушок вадзяны{{!}}вадзянога пастушка|Rallus aquaticus}}. Тэрыторыя таксама мае рэспубліканскае значэнне для захавання папуляцый такіх рэдкіх відаў, як {{bt-bellat|журавель шэры|Grus grus}}, {{bt-bellat|бакас|Gallinago gallinago}}, {{bt-bellat|кулон вялікі|Numenius arquata}}. |
||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | На балоце сустракаюцца 664 віды розных раслін, у тым ліку многія з якіх патрабуюць розных форм аховы. Сярод іх 67 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, 10 рэдкіх для Беларусі і Еўропы раслінных супольнасцей, раней шырока распаўсюджаных на нізінных балотах Палесся. З раслін, якія сустракаюцца на Званцы, 23 віды занесены ў [[Чырвоная кніга РБ|Чырвоную кнігу РБ]]. |
||
== Выкарыстанне == |
|||
Зямля выкарыстоўваецца для сенакосу і вырошчвання прапашных культур, у асноўным бульбы, а таксама для выпасу ската. Асноўны тып глебаў — карбанатныя.<ref name="Лан"/> |
|||
== Экалогія і ахова == |
|||
Значную пагрозу для птушак ўяўляюць частыя пажары, якія сталі ўзнікаць з-за няўдала праведзенай меліярацыі. У 2003 годзе распрацаваны праект аднаўлення балота. Яго галоўная задача — аднавіць узровень вільгаці на балоце. Грошы на рэалізацыю праекта выдзелены брытанскім Каралеўскім таварыствам абароны птушак, а мерапрыемствы па аднаўленню будуць праводзіцца пад назіраннем грамадскай арганізацыі «Ахова птушак Беларусі» і раённых інспекцый прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя.<ref>[http://greenbell.by.com/news/030303_1b.htm Разработан проект восстановления крупнейшего болота Европы, которое находится на территории белорусского заказника «Звонец»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref> Работы па яму меркавалі будаўніцтва 7 асноўных і 4 дадатковых дамбаў для аднаўлення ўзроўню вільгаці. Яны павінны былі перакрыць меліярацыйныя каналы, якія адводзяць ваду з балота. У выніку гэтых работ узровень вады ў перыферыйнай частцы павінен быў падняцца на 50-120 сантыметраў.<ref>[http://www.newsvm.com/news/24/24644/ Всем болотам болото] {{ref-ru}}</ref> Да канца 2003 года работы былі выкананы ў поўным аб'ёме.<ref>[http://csl.bas-net.by/bulletin06-03.asp Минский курьер № 106 17.10.03г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050219020728/http://csl.bas-net.by/bulletin06-03.asp |date=19 лютага 2005 }} {{ref-ru}}</ref> |
|||
⚫ | |||
Асноўным відам землекарыстання на тэрыторыі ўгоддзя з’яўляецца сенакос, яго праводзяць амаль на 10% плошчы балотнага комплексу. Мінеральныя астравы выкарыстоўваюцца для вырошчвання прапашных культур, у асноўным, бульбы. Найбольш інтэнсіўна выкарыстоўваюцца усходняя і заходняя часткі балота (апошняя знаходзіцца за межамі запаведнай тэрыторыі). |
|||
=== Неспрыяльныя фактары === |
=== Неспрыяльныя фактары === |
||
⚫ | |||
⚫ | |||
⚫ | |||
*Узворванне глебы на мінеральных астравах, дзе растуць рэдкія віды раслін. |
* Узворванне глебы на мінеральных астравах, дзе растуць рэдкія віды раслін. |
||
⚫ | |||
⚫ | |||
* Штогоднае выпальванне расліннасці мясцовым насельніцтвам у вясенні перыяд |
|||
{{зноскі}} |
|||
⚫ | |||
== Літаратура == |
|||
⚫ | |||
⚫ | |||
=== Спасылкі === |
|||
*Штогоднае выпальванне расліннасці ў вясенні перыяд практыкуецца мясцовым насельніцтвам і наносіць істотную шкоду біялагічнай разнастайнасці. Асабліва буйныя пашкоджанні адбываюцца ва ўмовах сухой вясны і адсутнасці паводак, калі разам з расліннасцю выпальваецца верхні слой глебы, карэнні раслін і гінуць усе насякомыя. На такіх выпаленых балотах і лугах большасць птушак перастае гнездавацца. |
|||
* [http://www.belta.by/ru/articles/dossier/Ramsarskie-ugodja-Belarusi_i_394.html Рамсарские угодья Беларуси] {{ref-ru}} |
|||
===Крыніцы === |
|||
* [https://web.archive.org/web/20110822201400/http://www.polesie-wetlands.by/Files/Images/ecotourism/Zvanets/IMGP1998.JPG Фатаграфія] |
|||
⚫ | |||
* [http://un.by/undp/news/belarus/23-04pr.html «Званец» обрел второе дыхание]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} |
|||
⚫ | |||
* [http://tour.brest.by/ru/node/468 Пералікі біялагічных відаў]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} |
|||
{{DEFAULTSORT:Званец}} |
|||
[[ru:Звонец (болота)]] |
|||
⚫ | |||
[[Катэгорыя:Балоты Палесся]] |
|||
[[Катэгорыя:Балоты Брэсцкай вобласці]] |
|||
[[Катэгорыя:Тэрыторыі, важныя для птушак]] |
|||
[[Катэгорыя:Балоты Драгічынскага раёна]] |
|||
[[Катэгорыя:Балоты Кобрынскага раёна]] |
|||
[[Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта]] |
Актуальная версія на 21:12, 25 сакавіка 2023
Балотны масіў Званец — асакова-гіпнавае нізіннае балота мезатрофнага тыпу, тыповае для Палесся, буйнейшае ў Еўропе.[1] На тэрыторыі балота створаны Рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Званец», які з'яўляецца ключавой арніталагічнай тэрыторыяй (з 1998 года) і Рамсарскай тэрыторыяй (з 2002 года).
Геаграфія
[правіць | правіць зыходнік]Балотны масіў размешчаны на захадзе Палесся на поўдні Драгічынскага раёна і часткова ў Кобрынскім раёне, у межах Дняпроўска-Бугскага канала на поўначы, Белаазёрскай на ўсходзе і Арэхаўскай вадапажыўных сістэм на захадзе на вышыні 145—151 метраў над узроўнем мора.[1] З паўднёвага і паўночна-заходніх бакоў балота абмежавана меліярацыйнай сістэмамі. На поўдні мяжуе з абваднымі каналамі. Само балота з'яўляецца часткай ландшафтнага заказніка плошчай 15873 га.[2]
На тэрыторыі балотнага масіву знаходзяцца шматлікія мінеральныя астравы памерамі ад 0,2 да 10 га. Іх агульная плошча ў межах балот складае прыкладна 29, 8 %.
Таксама ў склад Званца ўваходзіць возера Залавічы і возера Залескае, якое моцна мялее ў выніку меліярацыйных работ.
52°05′ пн. ш. 24°50′ у. д.HGЯO
Гідраграфія
[правіць | правіць зыходнік]Балотны комплекс мае значны памер, таму ён уяўляе сабой даволі стабільную сістэму. Сілкаванне балота ідзе за конт грунтовых вод, атмасферных ападкаў. На гідрарэжым балот уплываюць меліярацыйныя сістэмы і сетка каналаў, сток вады ў якія з'яўляецца асноўнай прычынай буйных пажараў і паводкаў.[1]
Фаўна
[правіць | правіць зыходнік]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Asio-flammeus-001.jpg/200px-Asio-flammeus-001.jpg)
Усяго на балоце Званец гняздуецца 125 відаў птушак[3], з якіх 21 від занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, у тым ліку саракуш шэры (Lanius excubitor), пустальга звычайная (Falco tinnunculus), варакушка (Luscinia svecica), садовая аўсянка (Emberiza hortulana).[1]
Міжнародная значнасць балота Званец вызначаецца ў першую чаргу падтрыманнем найбуйнейшай у свеце папуляцыі вяртлявай чаротаўкі (Acrocephalus paludicola), чорнага бусла (Ciconia nigra) і іншых відаў, якія знаходзяцца пад глабальнай пагрозай знікнення: вялікага арляца (Aquila clanga), драча (Crex crex), балотнай савы (Asio flammeus). Акрамя гэтага, на тэрыторыі балота гняздуецца каля 1 % еўрапейскіх папуляцый чаплі-бугая (Botaurus stellaris) і вадзянога пастушка (Rallus aquaticus). Тэрыторыя таксама мае рэспубліканскае значэнне для захавання папуляцый такіх рэдкіх відаў, як журавель шэры (Grus grus), бакас (Gallinago gallinago), кулон вялікі (Numenius arquata).
На балоце зарэгістраваны і іншыя прадстаўнікі фаўны Беларусі (2 віды млекакормячых, 15 наземных і 3 віды водных насякомых), занесеныя ў Чырвоную кнігу, у тым ліку барсук (Meles meles) і рысь (Lynx lynx).
Флора
[правіць | правіць зыходнік]На балоце сустракаюцца 664 віды розных раслін, у тым ліку многія з якіх патрабуюць розных форм аховы. Сярод іх 67 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, 10 рэдкіх для Беларусі і Еўропы раслінных супольнасцей, раней шырока распаўсюджаных на нізінных балотах Палесся. З раслін, якія сустракаюцца на Званцы, 23 віды занесены ў Чырвоную кнігу РБ.
Выкарыстанне
[правіць | правіць зыходнік]Зямля выкарыстоўваецца для сенакосу і вырошчвання прапашных культур, у асноўным бульбы, а таксама для выпасу ската. Асноўны тып глебаў — карбанатныя.[1]
Экалогія і ахова
[правіць | правіць зыходнік]Значную пагрозу для птушак ўяўляюць частыя пажары, якія сталі ўзнікаць з-за няўдала праведзенай меліярацыі. У 2003 годзе распрацаваны праект аднаўлення балота. Яго галоўная задача — аднавіць узровень вільгаці на балоце. Грошы на рэалізацыю праекта выдзелены брытанскім Каралеўскім таварыствам абароны птушак, а мерапрыемствы па аднаўленню будуць праводзіцца пад назіраннем грамадскай арганізацыі «Ахова птушак Беларусі» і раённых інспекцый прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя.[4] Работы па яму меркавалі будаўніцтва 7 асноўных і 4 дадатковых дамбаў для аднаўлення ўзроўню вільгаці. Яны павінны былі перакрыць меліярацыйныя каналы, якія адводзяць ваду з балота. У выніку гэтых работ узровень вады ў перыферыйнай частцы павінен быў падняцца на 50-120 сантыметраў.[5] Да канца 2003 года работы былі выкананы ў поўным аб'ёме.[6]
Неспрыяльныя фактары
[правіць | правіць зыходнік]- Парушэнне гідралагічнага рэжыму балотнага масіву пад уплывам навакольных меліярацыйных сістэм прыводзіць да паводак альбо засух і пажараў.
- Узворванне глебы на мінеральных астравах, дзе растуць рэдкія віды раслін.
- Скарачэнне сенакашэння з'яўляецца асноўнай прычынай зарастання адкрытых нізінных балот хмызнякамі.
- Няўстойлівае лесакарыстанне. Лесакарыстанне на тэрыторыі заказніка праводзіцца без уліку яго значнасці для захавання біяразнастайнасці.
- Штогоднае выпальванне расліннасці мясцовым насельніцтвам у вясенні перыяд
Зноскі
- ↑ а б в г д Республиканский ландшафтный заказник «Званец» Архівавана 16 верасня 2011. (руск.)
- ↑ Заказнік Званец Архівавана 2 красавіка 2010.
- ↑ [http://brestobl.com/turizm/les/19.html Биологический заказник республиканского значения Званец] (руск.)
- ↑ Разработан проект восстановления крупнейшего болота Европы, которое находится на территории белорусского заказника «Звонец»(недаступная спасылка) (руск.)
- ↑ Всем болотам болото (руск.)
- ↑ Минский курьер № 106 17.10.03г. Архівавана 19 лютага 2005. (руск.)
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Скарбы прыроды Беларусі — Treasures of Belarusian Nature: Тэрыторыі, якія маюць міжнар. значэнне для захавання біял разнастайнасці /аўт. тэксту і фота А. В. Казулін [і інш]. — 2-ое выд., перапрац., дап. — Мн.: Беларусь, 2005. — 215 с. — Паводле эл. рэсурса ptushki.org
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]- Рамсарские угодья Беларуси (руск.)
- Фатаграфія
- «Званец» обрел второе дыхание(недаступная спасылка) (руск.)
- Пералікі біялагічных відаў(недаступная спасылка) (руск.)