Breizh-Veur : diforc'h etre ar stummoù
D Robot ouzhpennet: cdo:Dâi Bók-liĕk-diĕng Dō̤ |
D typo, replaced: → using AWB |
||
(24 stumm da c'hortoz gant 16 implijer kuzhet.) | |||
Linenn 1: | Linenn 1: | ||
{{LabourAChom}} |
{{LabourAChom}} |
||
[[Skeudenn:LocationIslandGreatBritain.png|thumb| |
[[Skeudenn:LocationIslandGreatBritain.png|thumb|200px|Emañ Breizh-Veur etre [[Iwerzhon]] ha douar-bras Europa.]] |
||
[[Skeudenn:Satellite image of Great Britain and Northern Ireland in April 2002.jpg|thumb|200px|Breizh-Veur.]] |
|||
'''Breizh-Veur''' ([[gouezeleg Skos]]: ''Breatainn Mhòr'', [[kembraeg]]: ''Prydain Fawr'', [[kerneveureg]]: ''Breten Veur'', [[saozneg]] ''Great Britain'') zo un enezenn eus [[Europa]]. An hini vrasañ eo e-touez inizi Europa. Pa weler an traoù ent-politikel e vez staget outi an inizi nes ([[Enez Mon|Môn]], [[Inizi Gall]], [[Wight]]...) hag ez a d'ober un hollad anvet "Breizh-Veur" ivez. Meur a vro a gaver enni : [[Bro-Saoz]], [[Kembre]] ha [[Bro-Skos]]<ref><small>[[Kernev-Veur]] a vez sellet outi evel ur vro distag diouzh Bro-Saoz gant Kerneveuriz alies, met ent-ofisiel n'he deus tamm anaoudegezh disparti ofisiel ebet.</small></ref>. Asambles gant [[Hanternoz Iwerzhon]] ez a d'ober ur stad anvet [[Rouantelezh Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon]] pe, berroc'h, ar Rouantelezh Unanet. |
|||
'''Breizh-Veur''' ([[gouezeleg Skos]]: ''Breatainn Mhòr'', [[kembraeg]]: ''Prydain Fawr'', [[kerneveureg]]: ''Breten Veur'', [[saozneg]] ''Great Britain'', [[skoteg]] ''Greet Breetain'') zo un enezenn eus [[Europa]] ar gwalarn. An hini vrasañ eo e-touez inizi Europa, hag an navet e-touez an holl inizi ar bed gant 229 335 km² enni. Gant 60 milion a annezidi<ref>Hervez sifroù ofisiel gouarnamant ar Rouantelezh Unanet [http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20031221023714/http://www.statistics.gov.uk/glance/default.asp], e oa, e [[2001]], 57 103 927 a annezidi e Breizh-Veur (Bro-Saoz 49 138 831; Bro-Skos 5 062 01 ; ha Kembre 2 903 085).</ref> e 2009 ez eo Breizh-Veur an trede enezenn er bed e-keñver ar boblañs, goude [[Java]] ha [[Honshu]]. Tro-dro d'an enez ez eus ur bern inizi bihan pe vras, da skouer [[Iwerzhon]] er c'hornôg hag [[Enez-Vanav]] etrezo. |
|||
Pa weler an traoù ent-politikel e vez staget outi an inizi nes ([[Enez Mon|Môn]], [[Inizi Gall]], [[Wight]]...) hag ez a d'ober un hollad anvet "Breizh-Veur" ivez. Meur a vro a gaver enni: [[Bro-Saoz]], [[Kembre]] ha [[Bro-Skos]]<ref>[[Kernev-Veur]] a vez sellet outi evel ur vro distag diouzh Bro-Saoz gant Kerneveuriz alies, met ent-ofisiel n'he deus tamm anaoudegezh disparti ofisiel ebet.</ref> hag o c'hêrioù-penn: [[Londrez]], [[Kerdiz]] ha [[Dinedin]]. Asambles gant [[Hanternoz Iwerzhon]] ez a d'ober ur stad anvet [[Rouantelezh Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon]] pe, berroc'h, ar Rouantelezh Unanet, krouet e [[1707]] gant unvaniezh [[Bro-Saoz]] ha [[Bro-Skos]] evit ober Rouantelezh Breizh-Veur hag e [[1801]] gant stagadenn [[Iwerzhon]] ouzh ar Rouantelezh. E [[1921]] eo deuet al lodenn vrasañ eus Iwerzhon dizalc'h, ar pezh a ro ar stad a zo anavezet bremañ. |
|||
E Bro-Skos emañ menez uhelañ Breizh-Veur, ar [[Beinn Nibheis]] (Ben Nevis)(1 343 m) ; hag e Kembre hag e Bro-Saoz e red dourioù ar stêr hirañ, ar [[Severn]] (336 km ; ''[[Hafren]]'' e [[kembraeg]]). |
|||
E Bro-Skos emañ menez uhelañ Breizh-Veur, ar [[Beinn Nibheis]] (Ben Nevis) (1 343 m); hag e Kembre hag e Bro-Saoz e red dourioù ar stêr hirañ, ar [[Severn]] (336 km; ''Hafren'' e [[kembraeg]]). |
|||
== Notennoù == |
|||
<references/> |
|||
== Anv == |
|||
Meneg kentañ an enez a vez kavet e-barzh labour [[Aristoteles]], ''Diwar-benn an Hollved'', e-lec'h ma lâr : "Div enezenn vras a zo ennañ, an Inizi Predenek, Albion hag Ierne". Meneget eo bet e-pad pell an anv Preden evit komz diwar-benn ar strollad inizi pa veze implijet Albion evit Breizh-Veur. |
|||
Anv kentañ an enez a oa neuze Albion (Ἀλβίων) pe ''insula Albionum''. Dont a ra an anv pe eus al latin ''albus'' a dalv "gwenn" (o kaout soñj eus tornaodoù [[Dover]]) pe eus "enezenn an ''Albiones'' meneget gant [[Pytheas]]. Gallout a reer tostaat an anv eus anv gouezelek [[Bro-Skos]], ''Alba'', a zo kar ouzh hini ar menezioù [[Alpoù|Alp(où)]]. |
|||
==Yezhoù all== |
|||
*En latin e vez lavaret ''[[Britannia major]]'', enebet ouzh ''[[Britannia minor]]'', Breizh ar Vretoned hiriv; |
|||
*En saozneg e vez lavaret ''Britain'', diwar ar ger latin [[Britannia]]; |
|||
** eus [[Enez-Vreizh]] e vez graet ''Celtic Britain, Roman Britain,'' pe ''Medieval Britain'', hervez ar mareadoù. |
|||
*En galleg e vez lavaret ''Grande-Bretagne'' eus Enez Vreizh. |
|||
*E kembraeg e vez lavaret ''Prydain'', a zo bet amprestet d'ober [[Preden]] e brezhoneg, d'ober anv eus Breizh-Veur, ha diwar-se |
|||
** ''Ynys Brydain'' eus Enez Vreizh, er ster istorel a roer e brezhoneg, |
|||
** ''Ynysoedd Prydain'' eus an inizi anvet ''Brish Isles'' e saozneg, da lavarout eo [[Iwerzhon]] hag an inizi tro-dro koulz hag all. |
|||
== Ekonomiezh Breizh-Veur etre 1850-1920 == |
|||
Adalek an 19vet kantved e voe kensakret galloud Europa war ar bed ha dreist-holl hini Breizh-Veur diwar astenn he zrevadennoù hag a anavezas ur bedeladur gentañ e fin en 19vet kantved. Ar bedeladur ekonomikel a anavezomp hiziv a oa kroget : argerzh kresk ha diorren ar redoù eskemm a-bep-seurt eo. |
|||
=== Ur c'halloud greantel liammet ouzh un impalaeriezh trevadennel === |
|||
E Breizh-Veur e voe ganet ar c'hentañ kemmdro greantel hag e 1850 he doa lañs war he c'hevezherien. E 1870 e oa he froduadur glaou peder gwech pouezusoc'h evit hini Alamagn hag hini an houarn (>55%) a oa peder gwech brasoc'h evit hini SUA. Ekonomiezh Breiz-Veur a oa an hini bennañ : a-drugarez d'an hentoù-houarn e teuas a-benn da gemer he c'hreñv war dachenn an industriezh. 40 % eus al liammoù hentoù-houarn bedel a oa perc'hennet ganti e 1850. Koumananti a reas ivez ur rouedad eskemm bedel (hentoù morel, kanol Suez, funoù telegrafek is-morel). |
|||
Er memes mare e kreñvaas pennadurezh Breizh-Veur a-drugarez d'he impalaeriezh trevadennel a voe startaet en eil hanterenn an 19vet kantved. An impalaeriezh trevadennel vrasañ e oa hag a zegase danvezioù ha produioù a vage arf c'hresk ekonomikel hag ar c'hemmdro industriel. En he vleuñvenn, an impalaeriezh trevadennel-se a en em lede war ur c'hard eus gorread ar bed ha muioc'h evit 450 million a annezidi a veve enni. An trevadennoù-se a veze kavet war an holl gevandirioù a save un impalaeriezh 'lec'h ma ne guzhe ket an Heol hag a gemeras perzh e-barzh trec'h kenwerzhel ar vro. |
|||
Profitañ a reas kalz ar vro eus al lañs teknologel evit esporzhiañ he froduioù. Evel-se e lakeas ar vag dre aezhenn da c'hounid kalz a amzer war-vor ha da strishaat al liammoù etre an impalaeriezh hag ar vroadoù all : ezhomm e oa eus peder da c'hwec'h sizhunvezh evit treuziñ ar meurvor Atlantel e 1830 ha dek devezh hepken e 1880. E 1900 e oa ar Rouantelezh-Unanet an esporzherez marc'hadourezhioù pennañ gant 14,6 % eus an esporzhioù hag an enporzherezh pennañ ivez gant 21,4 % eus an enporzhiadennoù. Pouezañ a rae neuze 1/5 eus ar c'henwerzh bedel. |
|||
=== Ur bennadurezh arc'hantel === |
|||
Dindan renad ar rouanez Victoria (1837-1901) e oa Breizh-Veur mestrez war ar bed e-keñver an arc'hant hag e save norm ar sistem moneizel etrevroadel. Al lur sterling a oa moneiz dave an eskemmoù. Ar City, kreiz arc'hantel Londrez, a deuas da vezañ an hini bouezusañ evit kement treuzvarc'had. Boursez Londrez eo a save merkezennoù al lodenn vrasañ eus an danvezioù kentañ daoust da gevezerezh Chicago. Er redadeg-se e oa a-bouez an impalaeriezh trevadennel rak 40 % eus postiñ arc'hant ar vro e talveze e penn-kentañ an 20 vet kantved. |
|||
=== An eskemm-frank === |
|||
Ar mare-se a oa liammet strizh ouzh diorren fonnus ar c'henwerzh etrevroadel. Broudet e voe adalek 1846 gant sistem an eskemm-frank a oa bet termenet en 18vet kantved gant en ekonomour skosad Adam Smith. Evitañ, an nebeutañ e kemer perzh ar Stad er vuhez ekonomikel dre al lezennoù, ar yac'hañ eo an ekonomiezh. Al liammoù ekonomikel-se ne voent ket aozet en implaeriezh hepken, meur a emglev marc'hadourel a rene an eskemm-frank-se a voe staliet er vroioù latino-amerikan, Turkia, Maroko ha Japan. E fin an 19vet kantved, tro-dro 60 % eus ar c'henwerzh breizhveuriat a veze graet gant broioù kevredet en-diavaez eus Europa. |
|||
=== Ur sked etrevroadel === |
|||
Ur vegalopolenn e oa Londrez dija gant he 5 million a annezidi hag a chomas kêr pobletañ ar bed betek 1925. Ur porzh bras ha digor war ar bed e oa hini Londrez. Kotoñs ha spisoù eus Indez, kafe, kakao, sukr o tont eus amerika, aour, diamantoù o tont eus Afrika... Arouez ar vodernelezh e oa ivez gant ar Crystal palace da skouer, ar Metro ha degemer a reas an diskouezadeg hollvedel e 1851. |
|||
=== Ar bevennoù === |
|||
Diaesoc'h |
|||
e teuas an traoù da vezañ evit Breizh-Veur adalek en eil kemmdro greantel (1880-1960) a zegasas danvezioù nevez, ar petrol an hini bennañ. Kevezerezh a deuas war-wel neuze gant Alamagn hag SUA dreist-holl. Ar c'hentañ brezel bed a harzas kresk ekonomikel Breizh-Veur. |
|||
== Gwelet ivez == |
== Gwelet ivez == |
||
* [[Enez Vreizh]] |
* [[Enez Vreizh]] |
||
* [[Preden]] |
* [[Preden]] |
||
== Notennoù == |
|||
{{Daveoù}} |
|||
[[Rummad:Rouantelezh-Unanet]] |
[[Rummad:Rouantelezh-Unanet]] |
||
[[Rummad:Inizi Europa]] |
[[Rummad:Inizi Europa]] |
||
[[af:Groot-Brittanje]] |
|||
[[ang:Bryten]] |
|||
[[ar:بريطانيا العظمى]] |
|||
[[arz:بريطانيا العظمى]] |
|||
[[ast:Gran Bretaña]] |
|||
[[bat-smg:Dėdliuojė Brėtanėjė]] |
|||
[[be:Востраў Вялікабрытанія]] |
|||
[[be-x-old:Вялікабрытанія (востраў)]] |
|||
[[bg:Великобритания (остров)]] |
|||
[[bn:গ্রেট ব্রিটেন]] |
|||
[[bs:Velika Britanija]] |
|||
[[ca:Gran Bretanya]] |
|||
[[cdo:Dâi Bók-liĕk-diĕng Dō̤]] |
|||
[[ckb:بریتانیای مەزن]] |
|||
[[cs:Velká Británie (ostrov)]] |
|||
[[cv:Аслă Британи (утрав)]] |
|||
[[cy:Prydain Fawr]] |
|||
[[da:Storbritannien (ø)]] |
|||
[[de:Großbritannien (Insel)]] |
|||
[[el:Μεγάλη Βρετανία]] |
|||
[[en:Great Britain]] |
|||
[[eo:Britio (insulo)]] |
|||
[[es:Gran Bretaña]] |
|||
[[et:Suurbritannia saar]] |
|||
[[eu:Britainia Handia]] |
|||
[[fa:بریتانیای کبیر]] |
|||
[[fi:Iso-Britannia (saari)]] |
|||
[[fr:Grande-Bretagne]] |
|||
[[ga:An Bhreatain]] |
|||
[[gd:Breatainn Mhòr]] |
|||
[[gl:Gran Bretaña - Great Britain]] |
|||
[[gv:Yn Vretyn Vooar]] |
|||
[[he:בריטניה הגדולה]] |
|||
[[hr:Velika Britanija (otok)]] |
|||
[[hsb:Wulka Britaniska (kupa)]] |
|||
[[hu:Brit-sziget]] |
|||
[[ia:Grande Britannia]] |
|||
[[id:Pulau Britania Raya]] |
|||
[[ilo:Gran Británia]] |
|||
[[is:Stóra-Bretland]] |
|||
[[it:Gran Bretagna]] |
|||
[[ja:グレートブリテン島]] |
|||
[[ka:დიდი ბრიტანეთი (კუნძული)]] |
|||
[[kaa:Ullı Britaniya]] |
|||
[[kn:ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] |
|||
[[ko:그레이트브리튼 섬]] |
|||
[[ku:Brîtanya (girav)]] |
|||
[[kw:Breten Veur]] |
|||
[[la:Britannia Maior]] |
|||
[[li:Groeët-Brittannië]] |
|||
[[lmo:Gran Bretagna]] |
|||
[[lt:Didžioji Britanija (sala)]] |
|||
[[lv:Lielbritānija (sala)]] |
|||
[[mk:Велика Британија (остров)]] |
|||
[[ml:ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൺ]] |
|||
[[mn:Их Британи (арал)]] |
|||
[[mr:ग्रेट ब्रिटन]] |
|||
[[nds:Grootbritannien]] |
|||
[[nds-nl:Groot-Brittannie]] |
|||
[[ne:ग्रेट ब्रिटेन]] |
|||
[[nl:Groot-Brittannië]] |
|||
[[nn:Øya Storbritannia]] |
|||
[[no:Storbritannia (øy)]] |
|||
[[nrm:Grande Brétangne]] |
|||
[[oc:Grand Bretanha]] |
|||
[[pl:Wielka Brytania (wyspa)]] |
|||
[[pnb:وڈا برطانیہ]] |
|||
[[pt:Grã-Bretanha]] |
|||
[[qu:Hatun Britanya]] |
|||
[[rm:Gronda Britannia]] |
|||
[[rmy:Bari Britaniya]] |
|||
[[ro:Marea Britanie]] |
|||
[[ru:Великобритания (остров)]] |
|||
[[scn:Gran Britagna (ìsula)]] |
|||
[[sco:Great Breetain]] |
|||
[[sh:Britanija (otok)]] |
|||
[[simple:Great Britain]] |
|||
[[sk:Veľká Británia (ostrov)]] |
|||
[[sl:Velika Britanija]] |
|||
[[sq:Britania e madhe (ishull)]] |
|||
[[sr:Велика Британија]] |
|||
[[sv:Storbritannien (ö)]] |
|||
[[sw:Britania]] |
|||
[[szl:Wjelgo Brytańijo (wyspa)]] |
|||
[[ta:பெரிய பிரித்தானியா]] |
|||
[[tg:Британияи Кабир]] |
|||
[[th:บริเตนใหญ่]] |
|||
[[tk:Beýik Britaniýa]] |
|||
[[tl:Gran Britanya]] |
|||
[[to:Pilitānia]] |
|||
[[tpi:Bikpela Briten]] |
|||
[[tr:Büyük Britanya]] |
|||
[[tt:Бөек Британия (утрау)]] |
|||
[[uk:Великобританія (острів)]] |
|||
[[vi:Đảo Anh]] |
|||
[[vls:Grôot-Brittannië]] |
|||
[[wa:Grande Burtaegne]] |
|||
[[war:Gran Britanya]] |
|||
[[yi:גרויסבריטאניע]] |
|||
[[yo:Erékùṣù Brítánì Olókìkí]] |
|||
[[zh:大不列顛島]] |
|||
[[zh-min-nan:Britain]] |
Stumm red eus an 17 C'hwe 2022 da 08:19
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Puzzle_stub_cropped.png/36px-Puzzle_stub_cropped.png)
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/LocationIslandGreatBritain.png/200px-LocationIslandGreatBritain.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/Satellite_image_of_Great_Britain_and_Northern_Ireland_in_April_2002.jpg/200px-Satellite_image_of_Great_Britain_and_Northern_Ireland_in_April_2002.jpg)
Breizh-Veur (gouezeleg Skos: Breatainn Mhòr, kembraeg: Prydain Fawr, kerneveureg: Breten Veur, saozneg Great Britain, skoteg Greet Breetain) zo un enezenn eus Europa ar gwalarn. An hini vrasañ eo e-touez inizi Europa, hag an navet e-touez an holl inizi ar bed gant 229 335 km² enni. Gant 60 milion a annezidi[1] e 2009 ez eo Breizh-Veur an trede enezenn er bed e-keñver ar boblañs, goude Java ha Honshu. Tro-dro d'an enez ez eus ur bern inizi bihan pe vras, da skouer Iwerzhon er c'hornôg hag Enez-Vanav etrezo.
Pa weler an traoù ent-politikel e vez staget outi an inizi nes (Môn, Inizi Gall, Wight...) hag ez a d'ober un hollad anvet "Breizh-Veur" ivez. Meur a vro a gaver enni: Bro-Saoz, Kembre ha Bro-Skos[2] hag o c'hêrioù-penn: Londrez, Kerdiz ha Dinedin. Asambles gant Hanternoz Iwerzhon ez a d'ober ur stad anvet Rouantelezh Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon pe, berroc'h, ar Rouantelezh Unanet, krouet e 1707 gant unvaniezh Bro-Saoz ha Bro-Skos evit ober Rouantelezh Breizh-Veur hag e 1801 gant stagadenn Iwerzhon ouzh ar Rouantelezh. E 1921 eo deuet al lodenn vrasañ eus Iwerzhon dizalc'h, ar pezh a ro ar stad a zo anavezet bremañ.
E Bro-Skos emañ menez uhelañ Breizh-Veur, ar Beinn Nibheis (Ben Nevis) (1 343 m); hag e Kembre hag e Bro-Saoz e red dourioù ar stêr hirañ, ar Severn (336 km; Hafren e kembraeg).
Anv
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Meneg kentañ an enez a vez kavet e-barzh labour Aristoteles, Diwar-benn an Hollved, e-lec'h ma lâr : "Div enezenn vras a zo ennañ, an Inizi Predenek, Albion hag Ierne". Meneget eo bet e-pad pell an anv Preden evit komz diwar-benn ar strollad inizi pa veze implijet Albion evit Breizh-Veur.
Anv kentañ an enez a oa neuze Albion (Ἀλβίων) pe insula Albionum. Dont a ra an anv pe eus al latin albus a dalv "gwenn" (o kaout soñj eus tornaodoù Dover) pe eus "enezenn an Albiones meneget gant Pytheas. Gallout a reer tostaat an anv eus anv gouezelek Bro-Skos, Alba, a zo kar ouzh hini ar menezioù Alp(où).
Yezhoù all
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]- En latin e vez lavaret Britannia major, enebet ouzh Britannia minor, Breizh ar Vretoned hiriv;
- En saozneg e vez lavaret Britain, diwar ar ger latin Britannia;
- eus Enez-Vreizh e vez graet Celtic Britain, Roman Britain, pe Medieval Britain, hervez ar mareadoù.
- En galleg e vez lavaret Grande-Bretagne eus Enez Vreizh.
- E kembraeg e vez lavaret Prydain, a zo bet amprestet d'ober Preden e brezhoneg, d'ober anv eus Breizh-Veur, ha diwar-se
- Ynys Brydain eus Enez Vreizh, er ster istorel a roer e brezhoneg,
- Ynysoedd Prydain eus an inizi anvet Brish Isles e saozneg, da lavarout eo Iwerzhon hag an inizi tro-dro koulz hag all.
Ekonomiezh Breizh-Veur etre 1850-1920
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Adalek an 19vet kantved e voe kensakret galloud Europa war ar bed ha dreist-holl hini Breizh-Veur diwar astenn he zrevadennoù hag a anavezas ur bedeladur gentañ e fin en 19vet kantved. Ar bedeladur ekonomikel a anavezomp hiziv a oa kroget : argerzh kresk ha diorren ar redoù eskemm a-bep-seurt eo.
Ur c'halloud greantel liammet ouzh un impalaeriezh trevadennel
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]E Breizh-Veur e voe ganet ar c'hentañ kemmdro greantel hag e 1850 he doa lañs war he c'hevezherien. E 1870 e oa he froduadur glaou peder gwech pouezusoc'h evit hini Alamagn hag hini an houarn (>55%) a oa peder gwech brasoc'h evit hini SUA. Ekonomiezh Breiz-Veur a oa an hini bennañ : a-drugarez d'an hentoù-houarn e teuas a-benn da gemer he c'hreñv war dachenn an industriezh. 40 % eus al liammoù hentoù-houarn bedel a oa perc'hennet ganti e 1850. Koumananti a reas ivez ur rouedad eskemm bedel (hentoù morel, kanol Suez, funoù telegrafek is-morel).
Er memes mare e kreñvaas pennadurezh Breizh-Veur a-drugarez d'he impalaeriezh trevadennel a voe startaet en eil hanterenn an 19vet kantved. An impalaeriezh trevadennel vrasañ e oa hag a zegase danvezioù ha produioù a vage arf c'hresk ekonomikel hag ar c'hemmdro industriel. En he vleuñvenn, an impalaeriezh trevadennel-se a en em lede war ur c'hard eus gorread ar bed ha muioc'h evit 450 million a annezidi a veve enni. An trevadennoù-se a veze kavet war an holl gevandirioù a save un impalaeriezh 'lec'h ma ne guzhe ket an Heol hag a gemeras perzh e-barzh trec'h kenwerzhel ar vro.
Profitañ a reas kalz ar vro eus al lañs teknologel evit esporzhiañ he froduioù. Evel-se e lakeas ar vag dre aezhenn da c'hounid kalz a amzer war-vor ha da strishaat al liammoù etre an impalaeriezh hag ar vroadoù all : ezhomm e oa eus peder da c'hwec'h sizhunvezh evit treuziñ ar meurvor Atlantel e 1830 ha dek devezh hepken e 1880. E 1900 e oa ar Rouantelezh-Unanet an esporzherez marc'hadourezhioù pennañ gant 14,6 % eus an esporzhioù hag an enporzherezh pennañ ivez gant 21,4 % eus an enporzhiadennoù. Pouezañ a rae neuze 1/5 eus ar c'henwerzh bedel.
Ur bennadurezh arc'hantel
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Dindan renad ar rouanez Victoria (1837-1901) e oa Breizh-Veur mestrez war ar bed e-keñver an arc'hant hag e save norm ar sistem moneizel etrevroadel. Al lur sterling a oa moneiz dave an eskemmoù. Ar City, kreiz arc'hantel Londrez, a deuas da vezañ an hini bouezusañ evit kement treuzvarc'had. Boursez Londrez eo a save merkezennoù al lodenn vrasañ eus an danvezioù kentañ daoust da gevezerezh Chicago. Er redadeg-se e oa a-bouez an impalaeriezh trevadennel rak 40 % eus postiñ arc'hant ar vro e talveze e penn-kentañ an 20 vet kantved.
An eskemm-frank
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Ar mare-se a oa liammet strizh ouzh diorren fonnus ar c'henwerzh etrevroadel. Broudet e voe adalek 1846 gant sistem an eskemm-frank a oa bet termenet en 18vet kantved gant en ekonomour skosad Adam Smith. Evitañ, an nebeutañ e kemer perzh ar Stad er vuhez ekonomikel dre al lezennoù, ar yac'hañ eo an ekonomiezh. Al liammoù ekonomikel-se ne voent ket aozet en implaeriezh hepken, meur a emglev marc'hadourel a rene an eskemm-frank-se a voe staliet er vroioù latino-amerikan, Turkia, Maroko ha Japan. E fin an 19vet kantved, tro-dro 60 % eus ar c'henwerzh breizhveuriat a veze graet gant broioù kevredet en-diavaez eus Europa.
Ur sked etrevroadel
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Ur vegalopolenn e oa Londrez dija gant he 5 million a annezidi hag a chomas kêr pobletañ ar bed betek 1925. Ur porzh bras ha digor war ar bed e oa hini Londrez. Kotoñs ha spisoù eus Indez, kafe, kakao, sukr o tont eus amerika, aour, diamantoù o tont eus Afrika... Arouez ar vodernelezh e oa ivez gant ar Crystal palace da skouer, ar Metro ha degemer a reas an diskouezadeg hollvedel e 1851.
Ar bevennoù
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Diaesoc'h e teuas an traoù da vezañ evit Breizh-Veur adalek en eil kemmdro greantel (1880-1960) a zegasas danvezioù nevez, ar petrol an hini bennañ. Kevezerezh a deuas war-wel neuze gant Alamagn hag SUA dreist-holl. Ar c'hentañ brezel bed a harzas kresk ekonomikel Breizh-Veur.
Gwelet ivez
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]Notennoù
[kemmañ | kemmañ ar vammenn]- ↑ Hervez sifroù ofisiel gouarnamant ar Rouantelezh Unanet [1], e oa, e 2001, 57 103 927 a annezidi e Breizh-Veur (Bro-Saoz 49 138 831; Bro-Skos 5 062 01 ; ha Kembre 2 903 085).
- ↑ Kernev-Veur a vez sellet outi evel ur vro distag diouzh Bro-Saoz gant Kerneveuriz alies, met ent-ofisiel n'he deus tamm anaoudegezh disparti ofisiel ebet.