ئەردەکان
ئەردەکان، (بە ئینگلیزی Ardakan، بە فارسی اردکان). ئەردەکان شارۆچکەیەکە لە ڕۆژاوای پارێزگای فارس و ناوەندی شارستانی سێپیدانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. بە ڕووبەری نزیکەی ٣٧٥ ھێکتار، دەکەوێتە حەفتا کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژاوای شیراز لەسەر ڕێگای شیراز-یاسووج. ئەم شارۆچکەیە کە لە بەرزایی ٢٢٠٠ بۆ ٢٣٠٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە لە دۆڵێکی نێوان چیای زاگرۆسی ناوەڕاست ھەڵکەوتووە، لە وەرزی زستاندا بەفراوییە و لە ھاویندا بە ھۆی بارانبارینی ساڵانە پڕە لە ئاو. بۆیە لە وەرزی زستاندا بەھۆی وەرزشی زستانەوە و لە ھاویندا بەھۆی بوونی تاڤگە و ڕووباری خۆشەوە سەرنجی خەڵکی باشووری ئێران و بەتایبەت خەڵکی شیراز بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت.[٣]
ئەردەکان | |
---|---|
اردکان - Ardakan | |
وێنەی سەرەوە: شارۆچکەی ئەردەکان. وێنەی خوارەوە: چلەگاە | |
![]() شارۆچکەی ئەردەکان | |
وڵات | ![]() ![]() |
پارێزگا | فارس |
شارستان | سێپیدان |
ناوچە | ناوچەی ناوەند |
بوون بە شارۆچکە | ١٩٥٣ |
دەسەڵات | |
• ڕاژۆر | عەبدولموتەڵیب ڕێنما[١] |
بەرزایی | ٢٢٣٥ مەتر (٧٬٣٣٣ پێ) |
ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٦) | |
• سەرجەم | ١٤٬٦٣٣[٢] |
زمان و ئایین | |
• زمان | کوردی (لوڕی) |
• ئایین | ئیسلام(شیعە) |
کۆدی تەلەفۆن | ٠٤٤ |
وێبگە | https://sepidanman.ir |
زمان
دەستکاریخەڵکی ئەردەکان لوڕن و بە زمانی لوڕیی باشووری قسە دەکەن، ئەم زاراوەیە ھاوشێوەی زاری بەختیاریە.
زمان و شێوەزاری شارستانی سێپیدان بە شێوەیەکی سەرەکی ئەردەکانی. شارۆچکەی ئەردەکان و ژمارەیەک گوندی کۆنی ئەم شارستانە زمانێکی دێرینیان ھەیە بە ناوی "ئەردەکانی" کە لە سەردەمی ساسانییەکاندا لە بەشێکی زۆری پارێزگای فارس باو بووە. خەڵکی ئەم شارۆچکەیە زاراوەیەکی تایبەت و ناوازەیان ھەیە کە لە وڵاتدا بە سەختی دەدۆزرێتەوە. ئەو گوندانەی تر کە لە شارستانی سێپیدان بە شێوەزاری ئەردەکانی قسە دەکەن بریتین لە: بێھرغان، ئیبنو، دالین، خەلار، خوشمکان و ھتد جگە لە ناوچەی سێپیدان، شوێنی تریش ھەن کە بە شێوەزارێک و زمانێکی نزیک لە زاراوەی ئەردەکانی قسە دەکەن، وەک: گوندی دەشتەک لە کامفیروز، گوندی گاوشکێک و پاپون لە کازیرون، بێھبەھان. تێکەڵی ئەم زمانە لە ناوچەکانی پارێزگای فارس ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ ئەوەی کە سەردەمانێک زمانێکی باوی ناوچەکە بووە.
زانکۆکان
دەستکاری- سەنتەری خوێندنی باڵای تەندروستی باقڕ لعلووم سێپیدان.
- زانکۆی ئازادی ئیسلامی لقی سێپیدان.
- زانکۆی پەیام نور سێپیدان.
گەشتیاری
دەستکاریشارۆچکەی ئەردەکان، چ لە ھاویندا بێت یان زستان، چەندین شوێنی گەشتیاری ھەیە. لە ھاویندا بە کەشوھەوای فێنک و چەندین باخ و ڕووبار و کانیاو پێشوازی لە گەشتیاران دەکات و لە وەرزی زستاندا بە بەفری سپی جوان و بازنەی خلیسکێنەی سەر بەفر، لەنێویاندا شوێنی خلیسکێنەی پۆڵاد کێف کە لە ڕیزبەندی دووھەم لە نێو بازنەی سکی ئێراندا ھەیە.
شوێنی گەشتیاری سەرنج ڕاکێش
دەستکاریشارستانی سێپیدان ناوچەیەکی شاخاوییە و ١٢ لوتکەی ھەیە لە سەرووی ٣٠٠٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە. لە نێو شوێنە وەرزشییەکانی ئەم شارەدا بریتین لە:
- شاخەکان: چیای ڕەنج، چیای بەرم فیروز، چیای ئۆپتیمم.
- تاڤگە: تاڤگەی مارگۆن، تاڤگەی ئۆپتیمۆم، تاڤگەی چیکان، تاڤگەی مۆرزیان.
- دەربەندەکان: دەربەندی تیزاب، دەربەندی قوربانیدان، دەربەندی ئەبسارد، دەربەندی بەغدادون.
- چلەگاە(کۆشک).
- شوێنی خلیسکێنەی سەر بەفر: شوێنی خلیسکێنەی پلادکۆڤ، شوێنی خلیسکێنەی ڕاھێنانی جەستەیی.
- دەریاچە: بێرم فیروز، بێرم شێش پیر.
- ئیمام زادە: سوڵتان عەلی ئیمام زادە.
- کانی: شێشپیر.[٤]
کەش و ھەوا
دەستکاریوێستگەی کەشوھەوای سینۆپتیکی ئەردەکان لە ساڵی ٢٠٠٣ دامەزراوە و لەو کاتەوە بارودۆخی کەشوھەوای ئەم شارۆچکەیە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی تۆمار دەکرێت. یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی کەشوھەوای شارۆچکەی ئەردەکان بارانێکی زۆر بەخورە کە لە وەرزی بارانباریندا لە ماوەیەکی کەمدا ڕوودەدات و لە وەرزی زستاندا لە شێوەی بەفرێکی زۆر قورسدا ڕوودەدات. بۆ نموونە دەتوانین ئاماژە بە بارانبارینی ٢٠٠ ملمی ڕێبەندانی ٢٠١١ بکەین کە لە ١١ و ١٢ی ڕێبەندا لە ماوەی ٣٦ کاتژمێردا باریوە.[٥] لە ناوەندی شارۆچکەکە ٨٠ سم و لە ناوچە شاخاوییەکان ١٥٠ سم بەفر باریوە، بەو ھۆیەشەوە تۆڕی کارەبا ببڕدرێت و زۆرێک لە ڕێگا گوندنشینەکانی شارەکە دابخرێن.[٦] ھەروەھا لە کاتی بەھۆی گەورەی بەفر بارین لە ڕێبەندان ١٩٧٢، بەپێی رۆژنامەی زانیاری، شارۆچکەی ئەردەکان و گوندەکانی دەوروبەری (بە ناوچەی کەمھرەوە) لەو ناوچانە بوون کە زۆرترین زیانیان بەرکەوتووە بەھۆی زریانەکەوە و ھەزاران لە دانیشتووانیش لە ژێر ئەو بڕە زۆرەی بەفرەدا نێژراون.[٧]
لەم ماوەیەدا (٢٠٠٤ تا ٢٠١١) تایبەتمەندییەکانی کەشوھەوای شاری ئەردەکان بەم شێوەیە تۆمار کراوە:[٨]
پارامیتەر | خاکەلێوە | گوڵان | جۆزەردان | پوشپەڕ | گەلاوێژ | خەرمانان | ڕەزبەر | گەڵاڕێزان | سەرماوەرز | بەفرانبار | ڕێبەندان | ڕەشەمێ | ساڵانە |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
تێکڕای پلەی گەرمی ڕۆژانە | ١١٫٣ | ١٧٫٤ | ٢٢٫٩ | ٢٦٫٢ | ٢٦٫١ | ٢٣٫٣ | ١٨٫٧ | ١١٫٩ | ٦٫١ | ٣ | ٣٫١ | ٨ | ١٤٫٨ |
تێکڕای کەمترین پلەی گەرمی | ٦٫٣ | ١٢٫٢ | ١٧٫٢ | ٢٠٫٤ | ٢٠٫٦ | ١٧٫٧ | ١٣٫٢ | ٧٫٣ | ١٫٧ | ١٫٣- | ١- | ٣٫٢ | ٩٫٨ |
تێکڕای زۆرترین پلەی گەرمی | ١٦٫٢ | ٢٢٫٧ | ٢٨٫٧ | ٣٢٫١ | ٣١٫٥ | ٢٨٫٩ | ٢٤٫٢ | ١٦٫٤ | ١٠٫٥ | ٧٫٣ | ٧٫٢ | ١٢٫٨ | ١٩٫٩ |
تۆماری کەمترین پلەی گەرمی | ٢٫٨- | ٢٫٤ | ١٠٫٢ | ١٤٫٢ | ١٧٫٢ | ١٢٫٤ | ٦٫٦ | ٢٫٢- | ٨٫٦- | ١٥٫٥- | ١١٫٤- | ٥٫٨- | ١٥٫٥- |
تۆماری زۆرترین پلەی گەرمی | ٢٢٫٨ | ٣٠٫٦ | ٣٤٫٢ | ٣٦٫٤ | ٣٥٫٤ | ٣٢٫٤ | ٢٨٫٦ | ٢٤٫٨ | ٢٠٫٢ | ١٨٫٤ | ١٦٫٤ | ٢٣٫٨ | ٣٦٫٤ |
ژمارەی ڕۆژانی باراناوی | ١٠ | ٢ | ٠ | ٠ | ٠ | ١ | ٠ | ٥ | ٦ | ٩ | ١٢ | ٨ | ٥٤. ٥٤ |
کۆی گشتی بارانبارین (ملم) | ٨٨ | ٨٫٥ | ١ | ٠٫٢ | ٠٫٢ | ٢٫٧ | ٠٫٢ | ٦٩٫٢ | ١٢١٫٢ | ١٣٧٫٤ | ١٥٥٫٥ | ٩٤٫٤ | ٦٧٨٫٣ |
بەرزی بەفری کەڵەکەبوو (سم) | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ١ | ١٦ | ٧٥ | ٦ | ٩٧. ٩٧ |
تێکڕای شێی ڕێژەیی | ٤٩ | ٣٧ | ٢٦ | ٢٦ | ٢٥ | ٢٧ | ٢٩ | ٤٦ | ٥٢ | ٥٤ | ٦٠ | ٤٨ | ٤٠. ٤٠ |
ژمارەی ڕۆژانی بەستەڵەک | ١ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ١ | ١٠ | ٢١ | ١٩ | ٦ | ٥٨. ٥٨ |
سەرچاوەکان
دەستکاری- ^ https://partojonoob.ir/Blog/fa-IR/13551/رضا-نوذری-بھ-عنوان-شھردار-کازرون-انتخاب-شد
- ^ https://web.archive.org/web/20190327172500/https://azgharbi.mporg.ir/FileSystem/View/File.aspx?FileId=5667c51a-59d4-482f-a804-bfe650b98de0
- ^ http://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html
- ^ https://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 ٢٧ی ئازاری ٢٠١٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
- ^ http://www.irimo.ir/farsi/current/index.asp?station=99566[بەستەری مردوو]
- ^ http://fars.irib.ir/home ٢٣ی ئابی ٢٠٢٢ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
- ^ https://www.mentalfloss.com/article/29930/40-years-ago-iran-was-hit-deadliest-blizzard-history-blizzard-in-history/[بەستەری مردوو]
- ^ https://web.archive.org/web/20190423182707/http://farsmet.ir/
کۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە ئەردەکان تێدایە. |