Układ z Schengen
Układ z Schengen – porozumienie z 1985 znoszące kontrole na granicach wewnętrznych państw sygnatariuszy.
Układ pomiędzy rządami Państw Unii Gospodarczej Beneluksu oraz Republiki Federalnej Niemiec i Republiki Francuskiej dotyczący stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach | |
Podpisanie | |
---|---|
Wejście w życie |
15 czerwca 1985[1] |
Depozytariusz |
Rząd Wielkiego Księstwa Luksemburga[1] |
Liczba sygnatariuszy |
5 |
Język oryginału | |
Strona internetowa | |
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Visa_policy_of_the_Schengen_Area.svg/220px-Visa_policy_of_the_Schengen_Area.svg.png)
Państwa członkowskie strefy Schengen
Przepisy szczególne ruchu bezwizowego (układ z Schengen, OCT lub inne)
Bezwizowy wjazd do strefy Schengen przez okres 90 dni
Wiza jest wymagana dla wjazdu
Wiza wymagana do tranzytu przez państwa Schengen
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/SchengenAgreement_map_with_dates.svg/220px-SchengenAgreement_map_with_dates.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Znak_Drogowy_Polska-Schengen.svg/220px-Znak_Drogowy_Polska-Schengen.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Frankfurt_S%C5%82ubice.jpg/220px-Frankfurt_S%C5%82ubice.jpg)
Porozumienie zostało zawarte 14 czerwca 1985 roku w miejscowości Schengen w Luksemburgu[1]. Jego stronami jest 29 państw (25 państw członkowskich Unii Europejskiej oraz Islandia, Norwegia, Szwajcaria i Liechtenstein oraz Bułgaria i Rumunia w zakresie przestrzeni morskiej i powietrznej, stan na marzec 2024 r.)[2].
Historia
edytuj13 lipca 1984 roku RFN i Francja zawarły umowę z Saarbrücken. Była to dwustronna umowa w sprawie ułatwiania obywatelom obu państw przekraczania wspólnej granicy. Umowa ta dotyczyła jedynie kontroli na drogowych przejściach granicznych. Umową z Saarbrücken zainteresowały się kraje Beneluksu, mające już doświadczenie w funkcjonowaniu unii paszportowej. Wykorzystano więc część rozwiązań z Saarbrücken i zawarto nową umowę. W dniu 14 czerwca 1985 w miejscowości Schengen podpisano porozumienie o stopniowym znoszeniu kontroli na wspólnych granicach (tzw. Schengen I) między krajami Unii Gospodarczej Beneluksu, Francją i Niemcami. Umowa ta została zawarta poza wspólnotowym porządkiem prawnym.
Od 1986 wprowadzono zwykłą kontrolę wzrokową na granicy dokonywaną w stosunku do pojazdów przekraczających ją ze zmniejszoną prędkością. Natomiast 26 marca 1995 całkowicie zniesiono kontrolę na granicach. W 1995 roku na mocy układu z 1990 roku również Hiszpania i Portugalia stały się pełnoprawnymi członkami Grupy. Włochy, Grecja, Austria oraz pięć krajów nordyckich (Dania, Finlandia, Szwecja, Norwegia, Islandia) uzyskały wówczas status obserwatorów.
W Polsce Pełnomocnik Rządu do Spraw Przygotowania Organów Administracji Państwowej do Współpracy z Systemem Informacyjnym Schengen i Systemem Informacji Wizowej został ustanowiony już rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2004 (Dz.U. z 2004 r. nr 281, poz. 2788). Rządowy projekt ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Systemie Informacji Wizowej wpłynął do Sejmu 5 lipca 2007 jako druk sejmowy nr 1934. Projekt dotyczył uporządkowania i uzupełnienia w niezbędnym zakresie podstaw prawnych dotyczących uczestnictwa Polski w Systemie Informacyjnym Schengen (SIS) i Wizowym Systemie Informacyjnym (VIS), ustalenia w odpowiedni sposób kompetencji poszczególnych organów w zakresie wprowadzania i udostępniania danych SIS i VIS. Nad projektem pracowała Komisja Administracji i Spraw Wewnętrznych. Na posiedzeniu nr 46 V kadencji Sejm uchwalił ustawę z dnia 24 sierpnia 2007 r. o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Systemie Informacji Wizowej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1844). 401 posłów było za, 29 przeciw, 8 wstrzymało się. Senat nie wniósł poprawek. 7 września 2007 Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej podpisał ustawę. Ustawa realizuje decyzję Rady 2004/512/WE z dnia 8 czerwca 2004 r. w sprawie ustanowienia Wizowego Systemu Informacyjnego (VIS) (Dz. Urz. UE L 213 z 15.06.2004, s. 5–7 (CELEX: 32004D0512)) i inne[3]. Zgodnie z art. 46 ustawy i decyzją Rady Rzeczpospolita Polska weszła do układu z Schengen 21 grudnia 2007.
W 2011 rozpoczęły się prace nad modyfikacją układu, która dałaby możliwość pozwolenia państwom członkowskim na okresowe przywrócenie kontroli na ich granicach wewnętrznych[4].
Opis
edytujUkład jest otwarty dla wszystkich członków Unii Europejskiej. Wynikająca z niego swoboda przepływu osób wewnątrz tzw. strefy Schengen dotyczy nie tylko obywateli państw będących jego sygnatariuszami, ale wszystkich osób wszelkiej narodowości i o dowolnym obywatelstwie, które przekraczają granice wewnętrzne na obszarze objętym porozumieniem.
Do układu z Schengen należą, wg stanu na 2023, 23 państwa Unii Europejskiej oraz Islandia i Norwegia, wchodzące w skład Związku Paszportowego Krajów Nordyckich, oraz Szwajcaria i Liechtenstein, który jest z grupą z Schengen stowarzyszony.
Przyjęcie przepisów wynikających z układu z Schengen jest jednym z wymogów uzyskania członkostwa w Unii Europejskiej[5].
Układ ma istotne znaczenie gospodarcze. Wyeliminowanie kontroli na granicach wewnętrznych pozwala m.in. na obniżenie cen usług transportowych oraz optymalizowanie łańcuchów dostaw przez stosowanie systemu just-in-time („zawsze na czas”), tj. bez nadmiernych zapasów i związanego z tym magazynowania[6]. Ma on także pozytywny wpływ na skłonność do dojeżdżania do pracy w innych krajach, ruch turystyczny oraz handel przygraniczny[6]. Bezpośrednie korzyści dla budżetów państw to m.in. brak konieczności finansowania wynagrodzeń personelu prowadzącego kontrole graniczne, utrzymania infrastruktury na granicach, a także zmniejszenie kosztów wydawania wiz[6].
Państwa członkowskie układu z Schengen
edytujPaństwo[7] | Data przystąpienia | Uwagi | |
---|---|---|---|
Lądowe przejścia graniczne | Lotnicze i morskie przejścia graniczne | ||
Österreich | 1 grudnia 1997 | ||
Belgia | 26 marca 1995 | ||
Bułgaria | nieznana | 31 marca 2024 | kwestia otwarcia granicy lądowej będzie przedmiotem dalszych negocjacji[8] |
Chorwacja | 1 stycznia 2023 | 26 marca 2023 | |
Czechy | 21 grudnia 2007 | 30 marca 2008 | |
Dania | 25 marca 2001 | bez Grenlandii i Wysp Owczych | |
Estland | 21 grudnia 2007 | 30 marca 2008 | |
Finlandia | 25 marca 2001 | ||
Francja | 26 marca 1995 | ||
Grecja | 26 marca 2000 | bez terytorium Athos | |
Hiszpania | 26 marca 1995 | ||
Holandia | 26 marca 1995 | ||
Islandia | 25 marca 2001 | nie jest członkiem UE | |
Liechtenstein | 19 grudnia 2011 | brak na terytorium państwa | nie jest członkiem UE |
Litwa | 21 grudnia 2007 | 30 marca 2008 | |
Luksemburg | 26 marca 1995 | ||
Łotwa | 21 grudnia 2007 | 30 marca 2008 | |
Malta | 21 grudnia 2007 | 30 marca 2008 | |
Monako | 26 marca 1995 | nie jest członkiem UE, formalnie nie należy, otwarta granica z Francją | |
Niemcy | 26 marca 1995 | ||
Norwegia | 25 marca 2001 | bez Spitsbergenu i Wyspy Niedźwiedziej; nie jest członkiem UE | |
Polska | 21 grudnia 2007 | 30 marca 2008 | |
Portugalia | 26 marca 1995 | ||
Rumunia | nieznana | 31 marca 2024 | kwestia otwarcia granicy lądowej będzie przedmiotem dalszych negocjacji[8] |
San Marino | 26 października 1997 | nie jest członkiem UE, formalnie nie należy, otwarta granica z Włochami | |
Słowacja | 21 grudnia 2007 | 30 marca 2008 | |
Słowenia | 21 grudnia 2007 | 30 marca 2008 | |
Szwajcaria | 12 grudnia 2008 | 29 marca 2009 | nie jest członkiem UE |
Szwecja | 25 marca 2001 | ||
Watykan | 26 października 1997 | nie jest członkiem UE, formalnie nie należy, otwarta granica z Włochami | |
Węgry | 21 grudnia 2007 | 30 marca 2008 | |
Włochy | 26 października 1997 |
Państwa o ograniczonym uczestnictwie w strefie Schengen
edytujPaństwa kandydujące do strefy Schengen
edytujTymczasowe przywrócenia kontroli granicznej
edytujKontrola na granicach wewnętrznych jest tymczasowo przywracana w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa i porządku publicznego, co wynika z art. 23 układu z Schengen[9].
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ a b c d Układ między Rządami Państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach (Dz.U. L 239 z 22.9.2000, str. 13—18 (ES, DA, DE, EL, EN, FR, IT, NL, PT, FI, SV))
- ↑ Strefa Schengen: wszystko, co musisz wiedzieć o europejskiej strefie bez granic [online], europa.eu [dostęp 2021-03-06] .
- ↑ Sejm Rzeczypospolitej Polskiej: Opis przebiegu procesu legislacyjnego – druk sejmowy nr 1934: projekt wraz z uzasadnieniem.
- ↑ Aneta Pruszyńska: Bruksela planuje zmiany w układzie z Schengen. UniaEuropejska.org, 2011-05-04. [dostęp 2011-11-12].
- ↑ Ośrodek Informacji i Dokumentacji Europejskiej [online], oide.sejm.gov.pl [dostęp 2015-11-27] .
- ↑ a b c Adrian Grycuk, Piotr Russel: Członkostwo w Unii Europejskiej a rozwój gospodarczy Polski. [w:] Studia BAS [on-line]. Biuro Analiz Sejmowych, 2017. s. 91. [dostęp 2017-10-15].
- ↑ granica.gov.pl: Co to jest Układ z Schengen. [dostęp 2020-10-15].
- ↑ a b c d Kolejne kraje dołączą do strefy Schengen. Podano datę [online], wydarzenia.interia.pl [dostęp 2024-01-01] (pol.).
- ↑ Zasady przekraczania po tymczasowym przywróceniu kontroli granicznej. Śląski Oddział Straży Granicznej. [dostęp 2020-10-15].