Zaporoże (kraina)
Zaporoże (ukr. Запоріжжя, również znana jako Niż) – historyczna nazwa terytorium nad dolnym Dnieprem, leżącego poniżej tzw. porohów[1] (progów skalnych na rzece), w granicach administracyjnych dawnego województwa kijowskiego Rzeczypospolitej.
Państwa | |
---|---|
Ważniejsze miejscowości | |
Położenie na mapie![]() Przybliżony obszar Zaporoża na mapie współczesnej Ukrainy |
Historycznie region graniczy na zachodzie z Podolem i Jedysanem, na północy z Ukrainą Prawobrzeżną, Ukrainą Lewobrzeżną i Słobodszczyzną, na wschodzie z Krajem Wojska Dońskiego, a na południu z dawnymi ziemiami Chanatu Krymskiego.
Historia
edytujW średniowieczu koczowali tam Pieczyngowie, Połowcy i Tatarzy. Od czasów Witolda w XV–XVI wieku pod zwierzchnictwem Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1471 region wszedł w skład nowo utworzonego województwa kijowskiego. Od unii lubelskiej z 1569 roku w granicach Korony Królestwa Polskiego. W czasach gdy Zaporoże leżało w granicach Rzeczypospolitej, dominującym rodem magnackim na Zadnieprzu byli Wiśniowieccy. Z powodu ograniczonego zasięgu władz urzędników Rzeczypospolitej, Zaporoże stało się miejscem schronienia dla zbiegów oraz osiedlania się przybyszów z centralnej i wschodniej Rzeczypospolitej, a także uchodźców i osadników z Hospodarstwa Mołdawii, Hospodarstwa Wołoszczyzny i Carstwa Rosyjskiego. W 1635 na Zaporożu staraniami hetmana wielkiego koronnego Stanisława Koniecpolskiego została wzniesiona twierdza Kudak.
Od Korony Królestwa Polskiego Zaporoże zostało odłączone w 1686 w konsekwencji postanowień traktatu Grzymułtowskiego i zostało przyłączone do Rosji. W 1751 w północnej części Zaporoża przy granicy z Polską utworzono Nową Serbię (zlikwidowaną w 1764), w której osiedlali się przybysze z krajów bałkańskich i naddunajskich, głównie Mołdawianie i Serbowie. Od drugiej połowy XVIII wieku część Noworosji. W drugiej połowie XVIII wieku i na początku XIX wieku założono na Zaporożu m.in. miejscowości Aleksandrowsk, Krzywy Róg, Jekaterynosław, będące obecnie największymi miastami regionu. Od 1802 był podzielony administracyjnie między gubernie jekaterynosławską i chersońską. W XIX wieku nastąpił rozwój przemysłu wydobywczego (Krzywy Róg) i metalurgicznego (Kamieńskie, Jekaterynosław). W latach 1918–1919 Ukraińska Republika Ludowa, od 1919 Ukraińska SRR. Od 1922 w granicach Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, a od 1991 Ukrainy.
Miasta
edytujNajwiększe miasta Zaporoża współcześnie (w granicach województwa kijowskiego Korony Królestwa Polskiego):
miasto | populacja (2016)[2] |
jednostka administracyjna | |
---|---|---|---|
1. | Dniepr | 983 836 | Obwód dniepropetrowski |
2. | Zaporoże | 756 927 | Obwód zaporoski |
3. | Krzywy Róg | 642 333 | Obwód dniepropetrowski |
4. | Kamieńskie | 239 237 | Obwód dniepropetrowski |
5. | Kropywnycki | 231 089 | Obwód kirowohradzki |
6. | Nikopol | 115 447 | Obwód dniepropetrowski |
7. | Pawłohrad | 108 623 | Obwód dniepropetrowski |
8. | Aleksandria | 82 187 | Obwód kirowohradzki |
9. | Nowomoskowsk | 71 427 | Obwód dniepropetrowski |
10. | Perwomajsk[a] | 66 606 | Obwód mikołajowski |
Zobacz też
edytujUwagi
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ Zaporoże, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-04-26] .
- ↑ http://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2016/zb/06/zb_chnnu2016pdf.zip
Bibliografia
edytuj- Запоріжжя w: Encyklopedia ukrainoznawstwa, Lwów 2000, ISBN 5-7707-4048-5, t. 2, s. 747–749.
- Zaporoże, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 402 .