Leon Marchlewski
![]() Leon Marchlewski (1928) | |
Data i miejsce urodzenia |
15 grudnia 1869 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
profesor nauk chemicznych | |
Specjalność: chemia organiczna | |
Alma Mater | |
Doktorat |
1892 |
Profesura |
1903 |
Praca naukowo-dydaktyczna | |
uczelnia |
University of Manchester Institute of Science and Technology, |
kierownik | |
Zakład |
Chemii Lekarskiej |
Okres spraw. |
1918–1946 (bez okresu okupacji) |
Data urodzenia | |
---|---|
Data śmierci | |
Senator II i III kadencji (II Rzeczypospolitej) | |
Okres |
od 1930 |
Przynależność polityczna | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
Leon Paweł Teodor Marchlewski (ur. 15 grudnia 1869 we Włocławku, zm. 16 stycznia 1946 w Krakowie) – polski chemik (biochemia), rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego (1926–1928), wiceprezes PAU, organizator Państwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach i w Bydgoszczy, prezes PTCh, pierwszy prezes YMCA w Polsce, członek Rady Naczelnej PSL „Piast”, a następnie Stronnictwa Ludowego, senator II i III kadencji II RP. Dwukrotnie nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny, raz nominowany w dziedzinie chemii[1].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Leon_Marchlewski_%28-1906%29.jpg/240px-Leon_Marchlewski_%28-1906%29.jpg)
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Dzieciństwo i młodość (1869–1890)
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 15 grudnia 1869 roku we Włocławku, jako syn kupca zbożowego, Józefa Marchlewskiego (1830–1907) i Emilii Augusty Rückersfeldt (1836–1918), niemieckiej guwernantki. Miał czworo starszego i dwoje młodszego rodzeństwa – trzy siostry i trzech braci[2] (jednym z jego braci był Julian Marchlewski, ur. 1866)[3].
Szkołę podstawową ukończył w rodzinnym Włocławku, a gimnazjum w Warszawie. Już w szkole interesował się chemią. Swoją wiedzę pogłębiał z pomocą Napoleona Milicera[a][4] (w przyszłości przyjaciela) – wybitnego chemika, kierującego pracownią chemiczną Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, w której młody Leon Marchlewski został zatrudniony[2][5].
Praca w Szwajcarii i Anglii (1890–1900)
[edytuj | edytuj kod]Pod wpływem Milicera Marchlewski wyjechał w roku 1888 do Zurychu, na studia w tamtejszej politechnice. Tamże otrzymał w roku 1890 tytuł „chemika technicznego”. W roku 1890, bezpośrednio po studiach, został asystentem Jerzego Lungego, profesora technologii chemicznej[6]. Po dwóch latach otrzymał na Uniwersytecie w Zurychu tytuł doktora[2] na podstawie pracy nt. Krytyczne studia nad metodami oznaczenia siarki siarczkowej[7].
Wkrótce po doktoracie wyjechał do Kersel pod Manchesterem, gdzie został asystentem Edwarda Schuncka[8], chemika-organika, właściciela prywatnego laboratorium[7][2].
W latach 1896–1897 otrzymywał stypendium naukowe AU z zakresu chemii organicznej[3], a w latach od 1896[9] lub 1897[3] do 1899 kierował naukowym laboratorium – z oddziałem produkcji barwników i farmaceutyków – w fabryce „Claus and Ree” w Clayton (również w okolicy Manchesteru) i był wykładowcą chemii organicznej w Manchester Institute of Technology[3][5][9].
Praca w Polsce (1900–1946)
[edytuj | edytuj kod]W roku 1900 wrócił do Polski. Nostryfikował doktorat uzyskany w Zurychu oraz otrzymał habilitację na podstawie pracy Die Chemie des Chlorophylls, Hamburg-Leipzig, Voss 1895[10] i wykładu nt. Dzisiejszy stan teoryi tautomeryi (publ. „Wiadomości Farmaceutyczne” 1900). Początkowo (1900–1906) pracował jako starszy inspektor w Ogólnym Zakładzie Badań Środków Spożywczych w Krakowie, pod kierownictwem Odona Bujwida[3][11]. Na Uniwersytecie Jagiellońskim był od roku[3][7]:
- 1901 – wykładowcą technologii chemicznej na Wydziale Lekarskim UJ (dla kandydatów na ekspertów w zakresie badań środków spożywczych)
- 1903 – profesorem nadzwyczajnym UJ, wykładowcą chemii organicznej[7] lub ogólnej technologii chemicznej[3] na ówczesnym Wydziale Filozoficznym
- 1906 – rzeczywistym profesorem zwyczajnym stosowanej chemii lekarskiej i kierownikiem Zakładu Chemii Lekarskiej na Wydziale Lekarskim
- 1918 do 1939 – nadal kierownikiem Zakładu Chemii Lekarskiej jako rzeczywisty.
- 1913–1914 i 1925–1926 – dziekana Wydziału Lekarskiego
- 1926–1927 i 1927–1928 – rektora UJ.
W latach 1917–1919 organizował Państwowy Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach i reorganizował podobny instytut w Bydgoszczy. W tym okresie był w Puławach dyrektorem organizacyjnym i kierownikiem Działu Żywienia Zwierząt. W roku 1920, wraz z Feliksem Jaroszyńskim uruchomił w krótkim czasie wielką wytwórnię „surowicy” przeciwksięgosuszowej[3]. To pilne zadanie było realizowane na zlecenie Departamentu Weterynarii Ministerstwa Rolnictwa, który podjął trudną walkę z szerzącym się pomorem. Zarazę zlikwidowano już w roku 1922, co uznano za wielki sukces PINGW i służb weterynaryjnych[12].
Leon Marchlewski był również konsultantem naukowym Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu (1931–1939) International Horn Borer Investigation w Chicago[5]. Przez 30 lat (1909–1939) nadzorował wykonywanie analiz wód mineralnych południowej Polski[3][5].
Pochowany na cmentarzu Rakowickim (pas 5, wsch.), uroczystościom pogrzebowym przewodniczył arcybiskup Adam Stefan Sapieha[13].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Gr%C3%B3b_prof._Leona_Marchlewskiego.jpg/220px-Gr%C3%B3b_prof._Leona_Marchlewskiego.jpg)
Tematyka badań naukowych
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Porphyrine_General_Formula_V.1.svg/220px-Porphyrine_General_Formula_V.1.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Ruberythric_acid.svg/220px-Ruberythric_acid.svg.png)
Zakres naukowych zainteresowań Leona Marchlewskiego obejmował zagadnienia z różnych obszarów chemii – jego prace dotyczyły chemii nieorganicznej, analitycznej, organicznej, biochemii, a również technologii chemicznej. Spośród nich wyróżniane są m.in.[5][7]:
- przede wszystkim budzące światowe zainteresowanie poszukiwania podobieństwa porfirynowego szkieletu chlorofilu i hemoglobiny, mieszczące się w obszarze poszukiwań dowodów na chemiczną jedność świata zwierząt i roślin,
- badanie budowy cukrów, m.in. w laboratorium E. Schuncka zidentyfikował cukier występujący w glikozydach (np. arbutyna, florydzyna, datyscyna) i wyjaśnił budowę cząsteczki rubiadyny, składnika jednego z glikozydów korzenia marzanny farbiarskiej (tzw. indykan roślinny, z którego powstaje indygo),
- badanie barwników antrachinonowych i naftochinonowych.
W czasie badań Leon Marchlewski korzystał z najnowszych wówczas metod pomiarów fizykochemicznych (zob. chemiczna analiza strukturalna), m.in. był pionierem w dziedzinie zastosowań spektrofotometrii w zakresie UV do ustalania struktury cząsteczek (zob. widmo pasmowe). W dziedzinie chemii analitycznej opracował m.in. metody oznaczania[5]:
- zawartości węgla w związkach chemicznych metodą miareczkowania wolumetrycznego; wspólnie z J. Lungem skonstruował aparat do analiz zawartości węglanów (aparat Lunge-Marchlewskiego[14]),
- zawartości jodu w jego związkach,
- stężenia tlenków siarki i tlenków azotu w procesach produkcji kwasu siarkowego i kwasu azotowego (analiza gazometryczna gazów nitrozowych).
Opracował również i wdrożył system analiz wód mineralnych południowej Polski[5][7].
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]Był autorem lub współautorem ponad 200 publikacji – artykułów naukowych, prac doświadczalnych, monografii i podręczników, artykułów popularnonaukowych[3][5], m.in. (wybór według Google books)[15]:
- 1892
- Kritische Studien über die Sulfidschwefelbestimmungsmethoden (praca doktorska), Wiesbaden: Kreidel[16]
- Studien über Roussins Salz (współautor: J. Sachs)
- 1893
- Studien über einige natürliche Zuckerarten (współautor: Henry Edward Schunck)
- Zur Kenntnis der Zersetzung der salpetrigen Säure in Lösungen von Salpetersäure (współautor: Beniamin Lilienstern)
- 1895
- Die Chemie des Chlorophylls German, Hamburg, Leipzig, Voss[10]
- Zur Chemie des Chlorophylls, 3. Abh. Eingelaufen am 26. August 1865 (współautor: Henry Edward Schunck)
- Contributions to the Chemistry of Chlorophyll, Wydanie 6 (współautor: Henry Edward Schunck)
- Zur Kenntniss der rothen Isomeren des Indigotins und über einige Derivate des Isatins (współautor: Henry Edward Schunck)
- 1896
- Zur Kenntniss des Isatins, 3. Abhandlung (współautor: Henry Edward Schunck)
- Contributions to the Chemistry of Chlorophyll: Phylloporphyrin and hæmatoporphyrin: a comparison, Wydanie 7 (współautor: Edward Schunck)
- 1901
- Marceli Nencki: ein Nachruf
- O kumarofenazynach, Część 2 (współautor: Jan Sosnowski)
- 1902
- Studium nad izatyną (współautor: Antoni Korczyński)
- Ze studiów nad chlorofilem
- 1904
- Studies on the Blood Colouring Matter, Tom 2 (współautor: Józef Hetper)
- 1905
- Teorye i metody badania współczesnej chemii organicznej
- 1906
- Zur Kenntnis der Pechmanns’schen Farbstoffe, Tom 1 (współautor: Tadeusz Koźniewski)
- O barwikach Pechmana, Część 1 (współautor: Tadeusz Koźniewski)
- 1907
- Studien über natürliche Farbstoffe
- Studies on Colouring Matters of the Chlorophyllgroup (współautor: Jan Robel)
- Chemia jako jeden z czynników nowożytnego rozwoju ekonomicznego
- Zur Phylloxanthinfrage
- Zur Chemie des Chlorophylls (współautor: Tadeusz Koźniewski)
- 1908
- Zur Kenntnis des Hämopyrrols (współautor: J. Retinger)
- Über die Einwirkung von Säuren auf Chlorophylle (współautorzy: Lad Hildt, Jan Robel)
- Der endgültige Beweis der Identität des Chlorophyllpyrrols und Hämopyrrols (współautor: L. Barabasz)
- Über die Umwandlung des Chlorophylls unter dem Einfluss von Säuren (współautorzy: Lad Hildt, Jan Robel)
- Über die Umwandlung des Phyllotaonins in Phytorhodine (współautor: Tadeusz Koźniewski)
- 1909
- Die Chemie der Chlorophylle und ihre Beziehung zur Chemie des Blutfarbstoffs
- Zur Kenntnis des Hämopyrrols, Tom 2 (współautor: Z. Leyko)
- 1910
- Bestimmung des Chlorophylls in Pflanzenteilen (współautor: Henryk Malarski)
- Über Chlorophyllan, Allochlorophyllan und Chlorophyllpyrrol (współautor: Henryk Malarski)
- Über Azofarbstoffe des 2. 4-Dimethylpyrrols und Hämopyrrols (współautor: Jan Robel)
- 1911
- Über die Phyllohämin, Tom 2 Leon Marchlewski, Jan Robel
- Über die Dualität der Chlorophyllane und das Allochlorophyllan (współautor: J. Marszałek)
- On Phylloporphyrine (współautor: Jan Robel)
- Über die Dualität der Chlorophyllane
- 1912
- Über die Dualität des Chlorophylls und das wechselnde Verhältnis seiner Komponenten (współautor: Carl Alfred Jacobson)
- Methoden zur Bestimmung der Komponenten des Chlorophylls (des Neo- und Allochlorophylls) (współautor: Carl Alfred Jacobson)
- Die spektralen Eigenschaften der beiden Chlorophyllane
- The Absorption of Ultraviolet Light by Organic Substances (XLII): Datiscetin, Morin and Quercetin (współautor: Jan Robel)
- Zur Kenntnis des Blutfarbstoffs (współautor: Jan Grabowski)
- Über die Porphyrine des Phyllocyanins und Phylloxantins (współautor: Jan Grabowski)
- Über ß-Phylloporphyrin (współautor: Jan Zygmunt Robel)
- 1913
- Über die Inkonstanz des Chlorophyllquotienten in Blättern und ihre biologische Bedeutung (współautor: H. Borowska)
- Zur Chemie des Chloropylls: Antwort an Herrn R. Willstätter
- Über Phyllocyanin und Phylloxantin (współautor: Henryk Malarski)
- Phyllocyanin und Phylloxanthin Schunck’s (współautor: Henryk Malarski)
- 1916
- Podręcznik do badań fizyologiczno-chemicznych: metody fizyczne, ogólnochemiczne i analiza moczu
- 1921
- Chemja fizjologiczna według wykładów prof. dra L. Marchlewskiego
- 1923
- Państwowy Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach w walce z księgosuszem w Polsce
- 1924
- Chemja organiczna
- Podręcznik do badań fizjologiczno-chemicznych: Metody fizyczne, ogólnochemiczne i analiza moczu, Tom 1
- Extinction Coefficients of Benzoic Acid and Phenol (współautor: Ewa Kępianka)
- 1926
- The Absorption of Ultraviolet Light by Copper Sulphate Solutions (współautor: Lucjan Kwieciński)
- Absorption of Ultraviolet Light by Hydroxyacids, Hydroxy-phenols and Cresols (współautor: Ewa Kępianka)
- 1927
- The Absorption of Ultraviolet Light by Glucose, Laevulose and Lactose (współautor: Lucjan Kwieciński)
- 1928
- The Absorption of Ultraviolet Light by Some Albuminous Substances (współautor: Jadwiga Wierzuchowska)
- The Absorption of Ultraviolet Light by the Inversion Products of Saccharose (współautor: Ewa Kępianka)
- Absorption of Ultraviolet Light by the Glucosans (współautor: Lucjan Kwieciński)
- 1929
- Absorption of Ultraviolet Light by Some Purine Derivatives and Allied Substances (współautor: Jadwiga Wierzuchowska)
- 1932
- Warunki powstawania witamin i hormonów w ustroju zwierzęcym
- 1933
- W sprawie nowej ustawy o szkołach akademickich
- 1935
- Absorption of Ultraviolet Light by Some Hormones and Allied Substances (40) (współautor: Bolesław Skarżyński)
- 1936
- The Absorption of Ultraviolet Light by Organic Substances (XLII): Datiscetin, Morin and Quercetin (współautor: Renata Grinbaum)
- 1937
- Chemia fizjologiczna: podręcznik dla lekarzy i studentów medycyny, biologów, chemików i farmaceutów, Część 1 (współautor: Jakub Parnas, Tadeusz Baranowski)
- The Absorption of Ultraviolet Light by Some Organic Substances (XLV): Derivatives of Phenantrene and Indole (współautor: Renata Grinbaum)
- 1939
- Absorption of Ultraviolet Light by Some Organic Substances: Pochłanianie Światła Nadfioletowego Przez Niektóre Substancje Organiczne. Some azines. Niektóre aziny, Tom 46 (współautor: Władysław Bednarczyk)
- Absorption of Ultraviolet Light by Some Organic Substances (48): Indigotin and Indirubin (współautor: J. Cholewiński)
- 1950
Chemia fizjologiczna, Tom 2 (współautor: Bolesław Skarżyński)
- 1951
- Chemia organiczna: Związki tłuszczowe (alifatyczne), Tom 1
Działalność społeczna i polityczna
[edytuj | edytuj kod]Od roku 1922 działał w Centralnym Komitecie YMCA w Polsce (Związek Młodzieży Chrześcijańskiej), który kierował stowarzyszeniem przez pierwsze dwa lata jego istnienia. W skład Komitetu weszli również m.in. prof. Stanisław Estreicher, generałowie Józef Czikel i Mieczysław Norwid-Neugebauer, przemysłowcy Alfred Grohman i Feliks Krusher, dyrektor Wileńskiego Okręgu Polskich Kolei Państwowych Emil Landsberg, minister zdrowia Witold Chodźko, minister opieki społecznej Ludwik Darowski, wiceminister edukacji Tadeusz Łopuszański, poeta Jan Kasprowicz, marszałek Sejmu Maciej Rataj[17]. Leon Marchlewski został w roku 1923 pierwszym prezesem polskiej YMCA. Funkcję tę pełnił przez 10 lat[2][5][18].
Jako właściciel niewielkiego gospodarstwa wiejskiego w Konarach, zakupionego w roku 1910, Leon Marchlewski zainteresował się ruchem ludowym. Nawiązał kontakt z Wincentym Witosem, wstąpił do PSL „Piast” i został członkiem jego Rady Naczelnej (1927–1931)[3][5][7][9].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Witos_adressing_crowd.jpg/220px-Witos_adressing_crowd.jpg)
W wyborach parlamentarnych w roku 1928 kandydował do senatu z listy państwowej nr 25 (Polski Blok Katolicki PSL „Piast” z Chrześcijańską Demokracją). Został pierwszym zastępcą senatora, a w styczniu 1930 roku – senatorem RP II kadencji (klub parlamentarny PSL „Piast”), zajmując miejsce zmarłego ks. Jana Albrechta[3]. Senatorem III kadencji (1930–1935) został w wyniku następnych wyborów (listopad 1930, start z krakowskiej listy okręgowa Związku Obrony Prawa i Wolności Ludu). Należał do Klubu Parlamentarnego Posłów i Senatorów Chłopskich. Był zwolennikiem zjednoczenia się stronnictw Centrolewu w celu realizacji wspólnego programu. W czerwcu 1930 roku występował na kongresie Centrolewu w Krakowie – jego mowę Wincenty Witos wspominał jako „bardzo rozumną i bardzo łagodną”[3].
Przed procesem brzeskim przywódców Centrolewu brał udział w manifestacji, zorganizowanej przez krakowskie środowisko naukowe na rzecz aresztowanych (był wśród nich Wincenty Witos). W czasie procesu występował jako świadek[3].
W latach 1933–1938 był członkiem Rady Naczelnej Stronnictwa Ludowego. Stał na czele delegacji, która w roku 1933 protestowała u wojewody krakowskiego, Mikołaja Kwaśniewskiego, przeciw tłumieniu ruchu ludowego[3], m.in. brutalnemu potraktowaniu ludności wiejskiej powiatu ropczyckiego (m.in. Nockowa) przez policję oraz represjom wobec członków SL, uważanym za przywódców chłopskiego protestu (poseł Andrzej Pluta[20] został skazany na 18 miesięcy więzienia, a Wincenty Witos schronił się przed kolejnym aresztowaniem w Czechosłowacji)[19].
Leon Marchlewski wspierał również działalność Związku Młodzieży Wiejskiej, od chwili jego powstania w roku 1930, m.in. uczestniczył w opracowywaniu programu ZMW i dofinansowywał wydawanie czasopisma „Znicz”[3].
W roku 1933 występował czynnie jako przeciwnik jędrzejewiczowskiej reformy szkolnictwa wyższego (m.in. opublikował broszurę W sprawie nowej ustawy o szkołach akademickich)[3].
29 grudnia 1945 został posłem do Krajowej Rady Narodowej, reprezentując Polskie Stronnictwo Ludowe. Zmarł kilkanaście dni później.
Członkostwo stowarzyszeń naukowych
[edytuj | edytuj kod]Był członkiem wielu stowarzyszeń naukowych, krajowych i zagranicznych, takich jak[3][7][5]:
- Akademia Umiejętności (od 1899 – członek korespondent, od 1903 – członek rzeczywisty)
- Polska Akademia Umiejętności (marzec 1926 – delegat walnego zgromadzenia do zarządu PAU, czerwiec 1939 – wiceprezes PAU, od 1938 – przewodniczący Komisji PAU, powołanej dla zreformowania nomenklatury chemicznej według zaleceń Rady IUPAC, wielokrotny reprezentant PAU na międzynarodowych kongresach chemii i inne konferencjach i zjazdach)
- Polskie Towarzystwo Chemiczne (członek założyciel, prezes w latach 1919–1921 i w roku 1927
- Polskie Towarzystwo Fizjologiczne (członek honorowy)
- Towarzystwo Lekarskie Krakowskie i Lwowskie, zob. historia PTL)
- Towarzystwo Naukowe w Warszawie i we Lwowie (członek honorowy)
- Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej, International Union of Pure and Applied Chemistry (wiceprezes IUPAC, od 1925 – przewodniczący Polskiego Komitetu Narodowego)
- Towarzystwo Chemików Francuskich (Société chimique de France) – członek honorowy[21]
- Jugosłowiańska Akademia Nauk
- Akademia Rolnicza w Czechosłowacji
- Rumuńskie Towarzystwo Chemiczne
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (30 kwietnia 1925)[22][b]
- Złoty Krzyż Zasługi (11 listopada 1936)[23]
- Krzyż Komandorski Orderu Danebroga (Dania)[24]
Wyróżnienia
[edytuj | edytuj kod]Otrzymał m.in. tytuł Doctor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz kilka tytułów honorowego członka stowarzyszeń naukowych[7]. Został również honorowym członkiem Związku Młodzieży Wiejskiej i honorowym prezesem Zarządu Grodzkiego PSL w Krakowie (1945)[3].
Życie rodzinne
[edytuj | edytuj kod]Jednym z jego braci był Julian Marchlewski, działacz komunistyczny. Pierwsze małżeństwo zawarł w roku 1898 z Fanny Hargreavses. Mieli trzech synów: Teodora (biologa-genetyka, profesora UJ, który w listopadzie 1939 roku został aresztowany w czasie Sonderaktion Krakau i osadzony w KL Oranienburg[5]), Marcelego (leśnika, dyrektora Tatrzańskiego Parku Narodowego) i Jana (zoologa, profesora UJ). Po raz drugi ożenił się w roku 1936 z Ireną Rapaport[3].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Napoleon Milicer – współpracownik Roberta Bunsena, jeden z nauczycieli młodej Marii Skłodowskiej.
- ↑ W biogramie zamieszczonym na stronie internetowej Central European Science Adventure – CESA zawarto informację, że Leon Marchlewski był odznaczony Orderem Odrodzenia Polski dwukrotnie, co nie znajduje potwierdzenia w innych źródłach.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Nomination%20Archive [online], NobelPrize.org, 1 kwietnia 2020 [dostęp 2021-04-20] (ang.).
- ↑ a b c d e Anna Marchlewska-Koj (wnuczka Leona Pawła Marchlewskiego): Wspomnienia o Leonie Pawle Marchlewskim w: Almanach Muszyny. s. 151–154.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Maria Sarnecka-Keller (dz. naukowa) i Jan Hulewicz (dz. polityczna): Marchlewski Leon Paweł. W: Polski Słownik Biograficzny. T. XIX: Machowski Wawrzyniec – Maria Kazimiera. Kraków: PAN (www.psb.pan.krakow), 1974, s. 542–545.
- ↑ Milicer Napoleon, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2014-11-10] .
- ↑ a b c d e f g h i j k l Marchlewski Leon. „Chemik”. 62 (12), s. 507–508, 2009. (pol.).
- ↑ Claus Priesner: Lunge, Georg. [w:] Deutsche Biographie [on-line]. www.deutsche-biographie.de. [dostęp 2014-11-11]. (niem.).
- ↑ a b c d e f g h i j Marchlewski, Leon (Paweł). [w:] Central European Science Adventure – CESA [on-line]. www.cesa-project.eu. [dostęp 2014-11-11]. (pol.).
- ↑ W.V. Farrar. Edward Schunck, F.R.S.: A Pioneer of Natural-Product Chemistry. „Notes and Records of the Royal Society of London”. 31 (2), s. 273–296, Jan. 1977. The Royal Society. (ang.).
- ↑ a b c Leon Marchlewski. [w:] Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu [on-line]. Kancelaria Senatu. [dostęp 2016-09-09]. (pol.).
- ↑ a b Marchlewski, Leo: Die Chemie des Chlorophylls. Hamburg ; Leipzig: Voss, 1895.
- ↑ Katedra chemii lekarskiej. „Nowości Illustrowane”. Nr 40, s. 2–3, 6 października 1906.
- ↑ O początkach Państwowego Instytutu Weterynarii opowiadają Mikołaj Spóz, regionalista i Robert Och, historyk. [w:] MM Moje Miasto to Puławy [on-line]. Media Regionalne www.mmpulawy.pl, 2013-01-20. [dostęp 2014-11-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-24)].
- ↑ Leon Marchlewski, witryna Senatu RP. senat.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-28)]..
- ↑ Aparat Lunge-Marchlewskiego do oznaczania CO2. [w:] Katalog WPL Gliwice [on-line]. [dostęp 2016-09-09].
- ↑ inauthor: ”Leon Marchlewski”. [w:] Google books [on-line]. [dostęp 2014-11-10].
- ↑ Leo P. Marchlewski: Kritische Studien über die Sulfidschwefelbestimmungsmethoden. Wiesbaden: 1892.
- ↑ YMCA w Polsce. [w:] YMCA w Gdyni – w Polsce – na Świecie [on-line]. YMCA Gdynia 2005. [dostęp 2014-11-12]. (pol.).
- ↑ Anna Kargol, Środowisko wolnomularskie w międzywojennym Krakowie, w: Ars Regia, 9/15–16, 2006, s. 160.
- ↑ a b Marcin Janowski: 80. rocznica tragicznych wydarzeń we wsiach powiatu ropczyckiego. [w:] Strona internetowa PSL ZMG Ropczyc [on-line]. www.pslropczyce.eu. [dostęp 2014-11-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-27)].
- ↑ Jan Molenda: Andrzej Pluta (ZCh). [w:] iPSB Polski Słownik Biograficzny w internecie [on-line]. Narodowy Instytut Audiowizualny. [dostęp 2016-09-09]. (pol.).
- ↑ Odznaczenie polskiego uczonego. „Nowości Illustrowane”. Nr 18, s. 3, 5 maja 1923.
- ↑ M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 434 „za zasługi na polu pracy naukowej”.
- ↑ M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 464 „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym, położone w latach 1905–1918”.
- ↑ Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 464. [dostęp 2021-01-12].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Jubileusz 650-lecia UJ, Historia – Biochemia; „Druga wojna światowa była czasem ciężkiej próby dla wielu…”
- Historia Oddziału Krakowskiego Związku Kynologicznego w Polsce – Część I; „Po I wojnie światowej… W województwie krakowskim istniała dobrze rozwinięta hodowla pointerów „Kujavia” prowadzona przez prof. Leona Marchlewskiego (1869–1946), z której psy już przed I wojną światową zdobywały czołowe miejsca na międzynarodowych field-trialsach”… (zdjęcie przedstawia: prof. Jana Zygmunta Robla, oraz synów prof. Leona Marchlewskiego: dr. Jana Marchlewskiego i prof. Teodora Marchlewskiego, rok 1939, wiosenne próby polowych psów myśliwskich)
- Publikacje Leona Marchlewskiego w bibliotece Polona
- Członkowie Akademii Umiejętności
- Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie
- Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego
- Ludzie urodzeni we Włocławku
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)
- Pochowani na cmentarzu Rakowickim
- Polacy odznaczeni Orderem Danebroga
- Polscy chemicy
- Rektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego
- Senatorowie II kadencji (1928–1930)
- Senatorowie III kadencji (1930–1935)
- Urodzeni w 1869
- Zmarli w 1946