Andriej Rublow
![]() | |
Data urodzenia |
ok. 1360 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
29 stycznia 1430 (prawdopodobnie) |
Dziedzina sztuki | |
Ważne dzieła | |
Trójca Święta, | |
Strona internetowa |
Andriej Rublow, ros. Андрей Рублёв (ur. ok. 1360, zm. prawdopodobnie 29 stycznia 1430) – ruski mnich, święty Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, artysta malarz. Tworzył ikony, freski, miniatury oraz ilustracje do manuskryptów[1][2][3]. Jego twórczość wywarła znaczny wpływ na malarstwo ikoniczne i była naśladowana przez innych artystów, jest uważany za najwybitniejszego przedstawiciela moskiewskiej szkoły pisania ikon[4][5]. Podczas Soboru Stu Rozdziałów, zwołanego w Moskwie w 1551 roku, ikonografom zalecono wzorowanie się na stylu Rublowa[6]. Część prac artysty nie zachowała się, większość znajduje się w zbiorach Galerii Tretiakowskiej w Moskwie.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Andrei_Rublev_%28miniature%2C_16_c%29_2.jpg/220px-Andrei_Rublev_%28miniature%2C_16_c%29_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%8C_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%91%D0%B2%D0%B0.jpg/220px-%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%8C_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%91%D0%B2%D0%B0.jpg)
Lata młodzieńcze
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w środkowej części obecnej Rosji w ziemi rostowsko-suzdalskiej (obecnie tzw. Podmoskowie) między 1360 a 1370 rokiem. Dokładna data jego urodzin nie jest znana, tak samo jak miejsce jego urodzin oraz środowisko, z którego się wywodził. Istnieją źródła, wedle których urodził się w miasteczku Siergijew Posad (ros. Сергиев Посад) niedaleko od Moskwy[7], w którym obecnie znajduje się ulica Rublowa, upamiętniająca artystę[8]. Zazwyczaj jako rok jego urodzin podawany jest 1360 lub 1365[9].
Przydomek „Rublow” mógł pochodzić od staroruskiego słowa oznaczającego narzędzie używane do garbowania skóry, co wskazywałoby na pochodzenie artysty z rodziny rzemieślniczej[10].
Prawdopodobnie śluby zakonne złożył w Ławrze Troicko-Siergijewskiej w młodym wieku. Tam też przyjął zakonne imię Andrzej. Data powyższych wydarzeń nie jest znana[11]. Pierwsze źródło pisane dotyczące Rublowa pochodzi z 1405 roku i odnosi się do jego prac w Soborze Zwiastowania na Kremlu[11][10].
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Był uczniem św. Sergiusza z Radoneża i Teofana Greka[11]. Brak źródeł pisanych powoduje, że chronologia jego prac ustalana jest przez ich analizę stylistyczną.
Pod koniec XIV wieku ilustrował miniaturami „Ewangeliarz Chitrowa”[9]. Za pierwsze dzieło Rublowa uznaje się freski w soborze Zaśnięcia Matki Bożej na Gorodku w Zwieniogorodzie (ok. 1400 rok), zachowane do dziś w niewielkich fragmentach.
Wraz ze swoimi mistrzami, Teofanem Grekiem i Prochorem z Gorodca, dekorował Sobór Zwiastowania na Kremlu w 1405 roku[9][1]. W 1408 razem z mnichem Danielem Czarnym wykonał freski do soboru Zaśnięcia Matki Bożej we Włodzimierzu nad Klaźmą[1]. Z tych prac zachowają się fragmenty z zachodniej części cerkwi oraz dwa rzędy ikon z ikonostasu. W latach 1410–1420 ponownie pracował w Zwienigorodzie. Zachowały się trzy ikony z rzędu Deesis i freski soboru Narodzenia Matki Boskiej klasztoru Sawino-Starożewskiego, ocalałe we fragmentach.
Na początku lat dwudziestych XV wieku mnisi Daniel Czarny i Andriej Rublow z uczniami zostali zaproszeni do malowania fresków w odbudowanym kamiennym soborze Św. Trójcy w Ławrze. Malowidła nie zachowały się, lecz przetrwał do naszych czasów ikonostas, najstarszy zachowany zabytek tego typu. Po zakończeniu prac Rublow wyjechał do Monasteru Spaso-Andronikowskiego w Moskwie[1], gdzie namalował freski w soborze Obrazu Zbawiciela Nie Ludzką Ręką Uczynionego, z których pozostały tylko niewielkie fragmenty. Niektóre źródła podają, że był on również współtwórcą architektury świątyni.
Zmarł około 1430 roku (prawdopodobnie 29 stycznia 1430 roku[9][12]) i został pochowany w monasterze Spaso-Andronikowskim w Moskwie.
Kwestie nieustalone
[edytuj | edytuj kod]Z uwagi na skąpy materiał źródłowy niektóre kwestie dotyczące życia i twórczości artysty pozostały nieustalone. Rublow nie podpisywał się pod swoimi dziełami[13], co sprawiło, że autorstwo niektórych jest sporne.
Istnieje (niepotwierdzona) hipoteza, wedle której w Soborze Zwiastowania w Moskwie artysta sporządził autoportret na jednym z fresków i nadał obliczu Judasza Iskarioty swoje rysy twarzy[5][14][15]. Pierwsze miniatury przedstawiające Rublowa pochodzą z dzieła „Żywot świętego Sergiusza z Radoneża” z 1592 roku. Zostały sporządzone wiele lat po śmierci artysty i przedstawiają go jako mnicha z rozłożystą brodą.
Przez niektórych badaczy Andriej Rublow był identyfikowany z malarzem ruskim Andrzejem, znanym jako jeden z trzech twórców polichromii zamkowego kościoła św. Trójcy w Lublinie[16].
Kanonizacja
[edytuj | edytuj kod]Rosyjska Cerkiew Prawosławna kanonizowała go w 1988 z okazji obchodów Tysiąclecia Chrztu Rusi[1]. Czczony i znany jest głównie w słowiańskim obszarze kulturowym. Św. Andriej Rublow jest jednym z największych orędowników przed Bogiem podczas nauki pisania ikon. Święty przedstawiany jest w mniszym habicie, zazwyczaj bez nakrycia głowy. Ma niedługą jasną brodę i łysinę czołową. W rękach trzyma największe swoje dzieło – ikonę „Trójcy Świętej”, która też pełni funkcję jego atrybutu. Na rozwój jego legendy miały wpływ także jego przymioty charakteru. Rublow ponoć słynął z pobożności, pokory, łagodności i mądrości.
Rosyjska Cerkiew Prawosławna obchodzi Dzień Pamięci Rublowa 17 lipca (4 lipca wedle starego kalendarza)[17][18].
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Hall_N59_%28icons%29_Tretyakov_gallery_-_Rublev_02_by_shakko.jpg/220px-Hall_N59_%28icons%29_Tretyakov_gallery_-_Rublev_02_by_shakko.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/2014.02.22_9933-2_%281280%29_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80._%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80._%D0%A4%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%A0%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE._%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B.jpg/220px-2014.02.22_9933-2_%281280%29_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80._%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80._%D0%A4%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%A0%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE._%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8B.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/%D0%A4%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B5_2.jpg/220px-%D0%A4%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B5_2.jpg)
Wykaz
[edytuj | edytuj kod]Wybrane dzieła Rublowa[19][1][20][2]:
Ikony i obrazy (większość znajduje się w zbiorach Galerii Tretiakowskiej w Moskwie):
- Przemienienie – pocz. XV wieku;
- Matka Boska Włodzimierska – ok. 1408;
- Chrystus Pantokrator zw. również „Chrystus Zbawiciel” – ok. 1410;
- Trójca Święta – ok. 1410 lub lata 1425–1427;
- Zwiastowanie – data powstania nieznana;
- Narodzenie Chrystusa – 1405;
- Michał Archanioł – 1408;
- Apostoł Paweł, zw. również Święty Paweł z Tarsu – 1410.
Freski:
- Sobór Zaśnięcia Matki Bożej na Gorodku w Zwieniogorodzie;
- Sobór Zaśnięcia Matki Bożej we Włodzimierzu.
Inne dzieła:
- Ewangeliarz Chitrowa – przełom XIV i XV w., do którego Rublow tworzył miniatury;
- Sąd Ostateczny – 1408, fresk.
Niezachowane freski:
- Sobór Zwiastowania w Moskwie – część fresków uległa zniszczeniu podczas przebudowy soboru w 1416;
- Freski w katedrze Trójcy Świętej w Siergijew Posad – około 1635 freski zostały zamalowane.
Dzieła sporne, których autorstwo jest przypisywane artyście:
- miniatury Ewangeliarza Chitrowo i Ewangeliarza monastyru Andronikowskiego;
- ikony soboru Zaśnięcia Bogurodzicy we Włodzimierzu;
- malowidła ścienne w soborze Zaśnięcia Bogurodzicy w Zwienigorodzie;
- ikona Jana Chrzciciela, powstała w połowie XV wieku, obecnie znajdująca się w zbiorach Centralnego Muzeum Kultury i Sztuki Staroruskiej w Moskwie.
UNESCO
[edytuj | edytuj kod]Na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO figurują:
- Sobór we Włodzimierzu, w którym zachowały się freski Rublowa[21];
- Zespół architektoniczny Ławry Troicko-Siergjejewskiej wraz z soborem Świętej Trójcy[22].
Wpływ na innych malarzy
[edytuj | edytuj kod]W odróżnieniu od innych malarzy ikon Rublow wprowadził do swoich dzieł elementy charakterystyczne dla sztuki bizantyjskiej[13]. Nawiązywał do idei hezychazmu, wywodzącej się z bizantyjskiego nurtu mistycznego[23]. W tradycyjnym stylu bizantyjskim została namalowana między innymi ikona „Trójca Święta”[2]. Twarze postaci przedstawianych w działach Rublowa mają podobne rysy (zgodne z ówczesnym kanonem): zaokrąglona linia brwi, ściągnięte usta, małe uszy, wąskie nosy i oczy.
Styl Rublowa pierwotnie był kopiowany przez jego uczniów. Podczas Soboru Stu Rozdziałów uznano go za wzorcowy[6] i tym samym doczekał się wielu naśladowców. Samego Rublowa zaczęto nazywać najwybitniejszym malarzem ruskim z przełomu XIV i XV wieku, którego twórczość przez kolejne sto lat wyznaczała ogólnie przyjęte normy[1].
Rublow w kulturze
[edytuj | edytuj kod]- Reżyser Andriej Tarkowski zrealizował film Andriej Rublow inspirowany życiem artysty[24][25]. Film otrzymał nagrodę na festiwalu w Cannes w roku 1969. W roli głównej wystąpił Anatolij Sołonicyn.
- Na podstawie filmu Tarkowskiego[26] Jacek Kaczmarski napisał piosenkę pt. Rublow[27].
- Rzeźba przedstawiająca Andrieja Rublowa znajduje się na frontonie Biblioteki Państwowej w Omsku[28].
- W 2014 roku ukazała się powieść historyczna „Andriej Rublow, mnich” autorstwa Natalii Irteniny.
- W 2017 roku Astrachański Państwowy Teatr Opery i Baletu skomponował balet „Rublow”, zainspirowany życiem i twórczością malarza[29][30].
Upamiętnienie artysty
[edytuj | edytuj kod]- W wielu miastach Federacji Rosyjskiej znajdują się place i ulice Rublowa.
- Wizerunek artysty figurował na znaczkach pocztowych oraz okolicznościowych monetach.
- 21 września 1960 roku Centralne Muzeum Kultury i Sztuki Staroruskiej w Moskwie mianowano nazwiskiem Rublowa (ros. Центральный музей древнерусской культуры и искусства имени Андрея Рублёва)[31].
- Jeden z kraterów Merkurego został nazwany „Rublow” na cześć artysty[5][32].
- Nazwiskiem Rublowa nazwano Airbus A320, wchodzący w skład maszyn Aerofłotu[33].
Galeria
[edytuj | edytuj kod]-
Trójca Święta
-
Matka Boska Włodzimierska
-
Chrystus Zbawiciel (Spas Zwienigrodzkij)
-
Święty Paweł z Tarsu
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g Rublow Andriej, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ a b c Thomas J. Craughwell , Wielka księga sztuki, Bellona, 2011 .
- ↑ Hieronim Grala , Trzy dynastie. Piastowie, Jagiellonowie, Rurykowicze [online], www.polityka.pl, 2020 [dostęp 2022-01-12] (pol.).
- ↑ Historia malarstwa ikonowego [online], histmag.org [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ a b c 10 фактов из жизни Андрея Рублева [online], «Астраханский Государственный Театр Оперы и Балета» [dostęp 2022-01-12] (ros.).
- ↑ a b Ikona Trójcy Świętej, Andriej Rublow | iSztuka [online], isztuka.edu.pl [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ Andrei Rublev Paintings, Bio, Ideas [online], The Art Story [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ Улица Андрея Рублёва на карте Сергиева Посада Сергиева Посада с номерами домов [online], mapdata.ru [dostęp 2022-01-12] (ros.).
- ↑ a b c d Хронология жизни Андрея Рублева. Даты и события [online], andrey-rublev.ru [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ a b Рублев Андрей — биография художника, личная жизнь, картины [online], Культура.РФ [dostęp 2022-01-12] (ros.).
- ↑ a b c Andrei Rublev: Russian Medieval Icon Painter [online], www.visual-arts-cork.com [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ Andrej Rublev | abart [online], en.isabart.org [dostęp 2022-01-13] .
- ↑ a b RUBLOW [online], encyklopedia.interia.pl [dostęp 2022-01-13] (pol.).
- ↑ Десять фактов об Андрее Рублёве [online], russkiymir.ru [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ По одной из версий в иконостасе Благовещенского собора в Кремле в образе Иуды Искариота запечатлен известный иконописец… [online], moscow.org [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ Igor Grabar: Teofan Grek. Kazań, 1923.
- ↑ День памяти преподобного Андрея Рублева. Справка [online], РИА Новости, 2010 [dostęp 2022-01-13] (ros.).
- ↑ 4 июля 2015 года. + Православный Церковный календарь [online], days.pravoslavie.ru [dostęp 2022-01-13] .
- ↑ Иконы и росписи Андрея Рублева. Галерея живописи, картины, фрески [online], andrey-rublev.ru [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ Список картин Андрея Рублева | Художники России [online], renesans.ru [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ Ирина Никонорова , Белокаменные памятники Владимира и Суздаля – Комиссия Российской Федерации по делам ЮНЕСКО [online] [dostęp 2022-01-13] (ang.).
- ↑ l (red.), Polski Komitet ds Unesco: Federacja Rosyjska [online], www.unesco.pl [dostęp 2022-01-13] (ang.).
- ↑ Grażyna Kobrzeniecka-Sikorska , Światło w twórczości Teofana Greka, Andrzeja Rublowa i Dionizego, „Humanistyka i Przyrodoznawstwo” (18), 2012 .
- ↑ Andriej Rublow / Andrey Rublyov. [dostęp 2022-01-12].
- ↑ Andriej Rublow [online], www.akademiafilmowa.pl [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ Fenomen duchowości rosyjskiej. Andriej Rublow – Andriej Tarkowski. [online], art.plportal.pl, 21 kwietnia 2016 [dostęp 2022-01-12] (pol.).
- ↑ Rublow – www.kaczmarski.art.pl. [dostęp 2016-02-07].
- ↑ Скульптуры на фронтоне Омской государственной областной научной библиотеки им. А.С. Пушкина | Электронные издания [online], lib.omsk.ru [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ О балете «Андрей Рублёв» | МУЗЫКОВЕДЫ АСТРАХАНСКОЙ КОНСЕРВАТОРИИ [online] [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ Балет «Андрей Рублёв» [online], russia.travel [dostęp 2022-01-12] (ros.).
- ↑ Центральный музей древнерусской культуры и искусства имени Андрея Рублева [online], www.rublev-museum.ru [dostęp 2022-01-12] (ros.).
- ↑ Андрей Рублев - великий художник Древней Руси [online], FlippingBook [dostęp 2022-01-12] .
- ↑ Андрей Рублёв в "Аэрофлоте" [online], www.tourbus.ru [dostęp 2022-01-13] .
- ISNI: 0000000121258455
- VIAF: 229794719
- ULAN: 500001430
- LCCN: n82073069
- GND: 118603620
- LIBRIS: khwzvc634092n5m
- BnF: 11950441k
- SUDOC: 027471047
- NLA: 35544604
- NKC: jn20000720260
- BNE: XX1100708
- NTA: 071231110
- BIBSYS: 90397172
- PLWABN: 9810600981305606
- NUKAT: n97000971
- J9U: 987007309033805171
- LNB: 000078963
- NSK: 000141057
- ΕΒΕ: 62867
- LIH: LNB:V*317873;=BP