Paul d’Holbach
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/D%27Holbach.jpg/240px-D%27Holbach.jpg)
Paul Henry Thiry, baron d’Holbach (ur. 8 grudnia 1723 w Edesheim, zm. 21 stycznia 1789 w Paryżu) – oświeceniowy filozof francuski, ateista, encyklopedysta Wielkiej Encyklopedii Francuskiej.
Opisywał przyrodę jako organizm podległy zasadom determinizmu, poznawalny tylko poprzez doświadczenie (empirycznie). Krytykował religię oraz despotyzm. Głosił zasady wolności słowa i ogólnej tolerancji. Stał za społeczną koncepcją natury ludzkiej, a w kwestiach etycznych za etyką hedonizmu oraz utylitaryzmu[1]. Razem z Wolterem zaangażował się w wydanie dzieła krytycznego wobec religii i kleru Wyciąg z testamentu Jana Meslier czyli rozmyślania proboszcza z Etrépigny i But przeznaczone dla jego parafian, napisanego przez księdza Jeana Mesliera[2]. Dziełem System przyrody zgorszył nawet współczesnych mu przedstawicieli oświecenia. Holbach krytykował nie tylko tradycyjne dowody na istnienie Boga, ale i wiarę religijną oraz popularny w tym czasie wśród oświeconych deizm[3].
Pochowany w kościele Saint Roch w Paryżu.
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]- Lettre à une dame d'un certain âge sur l'état présent de l'opéra, Paryż 1752
- Chrześcijaństwo zdemaskowane (Le christianisme dévoilé), Nancy 1767[3].
- La Contagion sacrée, ou Histoire naturelle de la superstition, 1768
- Lettres à Eugénie, ou Préservatif contre les préjugés, 1768
- Théologie Portative, ou Dictionnaire abrégé de la religion chrétienne, 1768
- Essai sur les préjugés, ou De l'influence des opinions sur les mœurs & le bonheur des hommes, 1770
- System przyrody (Le Système de la nature – t. 1-2 1770, wyd. pol. 1957, BKF, Wydawnictwo Naukowe PWN) (I wyd. Londyn 1770)
- Histoire critique de Jésus-Christ, ou Analyse raisonnée des évangiles, 1770
- Tableau des Saints, ou Examen de l'esprit, de la conduite, des maximes & du mérite des personnages que le christiannisme révère & propose pour modèles, 1770
- Le Bon Sens, anonym, Amsterdam 1772 (gekürzte Fassung von Système de la nature)
- Politique Naturelle, ou Discours sur les vrais principes du Gouvernement, 1773
- Système Social, ou Principes naturels de la morale et de la Politique, avec un examen de l'influence du gouvernement sur les mœurs, 1773
- Etokracja, czyli rząd oparty na moralności (Ethocratie, ou Le gouvernement fondé sur la morale, Amsterdam 1776, wyd. pol. 1979 – BKF, Wydawnictwo Naukowe PWN)
- La Morale Universelle, ou Les devoirs de l'homme fondés sur la Nature, 1776
- Eléments de morale universelle, ou Catéchisme de la Nature, 1790
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Holbach Paul Henri Thiry, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-09-02] .
- ↑ Jan Baszkiewicz, Francja nowożytna. Szkice z historii wieków XVII-XX. Wydawnictwo Poznańskie Poznań 2002, s.102.
- ↑ a b Gerard Durozoi, Andre Roussel, Filozofia.Słownik Pojęcia Postacie Problemy. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1997, s.101.
.
- ISNI: 0000000121031795
- VIAF: 95147318
- LCCN: n80106712
- GND: 118706403
- NDL: 00522677
- LIBRIS: 64jlmqjq32ss5fd
- BnF: 11907649j
- SUDOC: 026923610
- SBN: LO1V067563
- NLA: 35201380
- NKC: skuk0003073
- BNE: XX963755
- NTA: 068449283
- BIBSYS: 90546709
- Open Library: OL48714A
- PLWABN: 9810613496005606
- NUKAT: n96400585
- J9U: 987007262609305171
- PTBNP: 214566
- CANTIC: a10332169
- LNB: 000041848
- NSK: 000407605
- BNA: 000026139
- CONOR: 45657187
- BNC: 000154802
- ΕΒΕ: 162577
- BLBNB: 000187214
- LIH: LNB:eh4;=Bh
- PWN: 3912304
- Britannica: biography/Paul-Henri-Dietrich-baron-dHolbach
- Treccani: paul-henri-dietrich-barone-di-holbach
- Universalis: pierre-henri-holbach
- SEP: holbach
- NE.se: paul-henri-holbach
- SNL: Paul-Henry_Thiry_Holbach
- VLE: paul-henry-thiry-d-holbach
- Catalana: 0032832
- Hrvatska enciklopedija: 25935