Afyonkarahisar

Afyonkarahisar ilinin merkezi olan şehir

Afyonkarahisar veya eski ve halk arasındaki ismiyle Afyon, Afyonkarahisar ilinin merkezi olan şehirdir. Mermercilik ve gıda sektöründe Türkiye içinde ve dışında isim yapmıştır. Şehrin Afyon olan ismi, 2005 yılında Afyonkarahisar olarak değiştirilmiştir.[1]

Afyonkarahisar
Şehir
Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
Afyonkarahisar'ın Türkiye'deki konumu
Türkiye üzerinde Afyonkarahisar
Afyonkarahisar
Afyonkarahisar
Avrupa üzerinde Afyonkarahisar
Afyonkarahisar
Afyonkarahisar
Afyonkarahisar (Avrupa)
Asya üzerinde Afyonkarahisar
Afyonkarahisar
Afyonkarahisar
Afyonkarahisar (Asya)
Dünya üzerinde Afyonkarahisar
Afyonkarahisar
Afyonkarahisar
Afyonkarahisar (Dünya)
ÜlkeTürkiye
Coğrafi bölgeEge Bölgesi
İlAfyonkarahisar
İdare
 • Belediye başkanıBurcu Köksal (CHP)
Yüzölçümü
 • Toplam1025 km²
Rakım1021 m
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu
03030
Alan kodu272
Plaka kodu03

Etimoloji

değiştir

Yerleşimin eski adı Karahisâr-ı Sâhib'dir. Karahisar ismi, şehrin ortasında yükselen koyu renkli volkanik kayaların renginden ve üstünde bulunan hisardan gelir. Sâhib adı ise, Anadolu Selçukluları'nın son devirlerinde yaşayan ve Moğol istilası sırasında buraya gelen Sâhib Ata Fahreddin Ali'nin unvanından gelmektedir. Günümüzde kullanılan Afyon adı da bölgede eskiden beri büyük alanda yapılan haşhaş ekimine dayanmaktadır.[2]

Tarihçe

değiştir

Kentin tarihi MÖ 3000 yılına kadar uzanmaktadır. MÖ 2000 ilk dönemlerinde Hattilerin egemenliğinde bulunan yerleşim, MÖ 2. bin yılın ortalarında Hititlerin denetimine geçmiştir. Hitit devleti yıkılınca MÖ 1000 yılı dolaylarında yerleşim Friglerin egemenliği altına girdi. Frigler döneminde kale içine "Akronium" ismi verilmiş daha sonra bu isim şehir içinde kullanılmaya başlanmıştır. MÖ 6. yüzyılın sonlarına doğru Friglerin egemenliği bitmiş ve yerleşim Pers hakimiyetine geçmiştir. Pers egemenliği, MÖ 333 yılında Makedon Kralı III. Aleksandros'la yapılan İssos Savaşı'nda alınan yenilgiyle son bulmuştur. MÖ 30 yıllarından itibaren yerleşiminde içinde olduğu bölge Roma İmparatorluğu egemenliğine girmiştir. Romalılar döneminde yerleşim "Akroenos" adını almıştır. Roma İmparatorluğu'nun MS 395 yılında bölünmesiyle yerleşim Bizans İmparatorluğu topraklarında kalmış ve yerleşime "Akronion" ismi verilmiştir.[3]

12. yüzyıl sonlarına doğru yerleşim Türk egemenliğine geçmiştir. Anadolu Selçuklu Devleti'nin Kösedağ Muharebesi'nde aldığı yenilgi sonucunda Afyon'un da içerisinde olduğu bölge vezir Sâhib Ata Fahreddin Ali denetimine verilmiş ve 1275 yılında Afyonkarahisar'ın başşehri olduğu Sâhib Ataoğulları Beyliği kurulmuştur. 1341 yılında Germiyanoğulları Beyliği topraklarına katılan yerleşim 1390 yılında Osmanlı egemenliğine geçmiştir. 1402 Ankara Savaşı sonucunda Afyonkarahisar yeniden Germiyanoğulları'nın eline geçmiştir. II. Yakub Bey'in vasiyeti üzerine yerleşim 1429 yılında yeniden Osmanlı egemenliğine katılmıştır.

Osmanlı döneminde ilk önceleri "Karahisar-ı Devle", "Karahisar" ve "Karahisar-ı Sahib" adıyla sancak merkezi olarak anılan yerleşim, 1684 yılındaki belgelerde ise "Afyonkarahisar" adıyla da anılmaya başlamıştır. "Yerleşim 1833 yılında Kavalalı İbrahim Paşa kuvvetlerince ele geçirilmiş, ancak aynı yıl içerisinde tekrar Osmanlı egemenliğine geçmiştir.[4]

Afyonkarahisar mermer tesisleri ile, 2005 yılı itibarıyla büyüklü küçüklü 356 mermer işletmesinin faaliyet gösterdiği Afyonkarahisar'da, zengin ve kaliteli mermer yataklarının işletilmesi ve işlenmesi, sektörün hızla gelişmesini sağlamıştır. Gıda sektörü de gelişmiş durumdadır. Özellikle kaymaklı kadayıfı ve Afyon lokumu meşhurdur. Bunun yanında sucuk da diğer önemli gıda maddesidir. Ayrıca patates ve yumurta üretiminde de adını duyurmuştur. Afyonkarahisar konumuna ve nüfusuna oranla çevresindeki illere göre daha az sanayileşmiş durumdadır. Kalkınmada öncelikli yöre kapsamına girmesine rağmen ciddi bir yatırım almamıştır.

Ömer-Gecek, Hüdai, Heybeli ve Gazlıgöl-Yaylabağı termal alanları Kültür ve Turizm Bakanlığınca Termal Turizm Alanı olarak ilan edilmiştir. Bu kapsamda son yıllarda termal turizme yönelik olarak özel sektör tarafından birçok otel ve konaklama yerleri yapılarak hizmete girmiştir.

Üniversiteler

değiştir

Şehirde Afyon Kocatepe Üniversitesi ve Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi olmak üzere iki üniversite bulunmaktadır. Bu üniversiteler Afyonkarahisar'da toplam üç yerleşkede eğitim ve öğretim faaliyetlerini sürdürmektedir. 2015-2016 akademik yılında üniversite fakültelerinde 42.803 öğrenci öğrenim görmektedir.[5]

Yıl Toplam Şehir Kır
1927[6] 102.263 23.422 78.841
1935[7] 121.429 24.159 97.270
1940[8] 126.816 25.897 100.919
1945[9] 136.667 29.030 107.637
1950[10][a] 123.939 29.818 94.121
1955[11][b] 99.880 31.237 68.643
1960[12][c] 90.942 38.394 52.548
1965[13] 104.686 44.026 60.660
1970[14] 120.085 53.497 66.588
1975[15] 130.179 60.150 70.029
1980[16] 148.449 74.562 73.887
1985[17] 169.441 87.033 82.408
1990[18][d] 144.276 95.643 48.633
2000[19] 201.110 128.516 72.594
2007[20] 234.807 159.967 74.840
2008[21] 238.408 163.207 75.201
2009[22] 246.100 170.455 75.645
2010[23] 248.413 173.100 75.313
2011[24] 255.334 179.344 75.990
2012[25] 263.297 186.991 76.306
2013[26] 268.461 203.443 65.018
2014[27] 274.639 209.406 65.233
2015[28] 283.120 217.805 65.315
2016[28] 290.706 224.968 65.738
2017[28] 295.683 229.810 65.873
2018[28] 299.673 231.983 67.690
2019[28] 306.908 239.710 67.198
2020[28] 313.063 245.405 67.658


Afyonkarahisar şehrini profesyonel liglerde, TFF 2. Lig'de yer alan Afyonspor futbol takımı ile Kadınlar 2. Ligi'nde yer alan Afyon İdmanyurdu kadın futbol takımının yanı sıra ING Basketbol Süper Ligi'nde yer alan HDI Sigorta Afyon Belediyesi Basketbol erkek takımı ve AXA Sigorta Efeler Ligi'nde yer alan Avşar Maden Suyu Afyon Belediye Yüntaş Voleybol erkek takımı temsil etmektedir.

Şehrin en büyük spor tesisleri: 15.000 kişilik Zafer Stadyumu ve 2833 kişilik Prof. Dr. Veysel Eroğlu Spor Salonu'dur.

Kültür

değiştir
 
Adeyze Camii (Ekim 2019)

2001 yılından beri Afyonkarahisar Caz Festivali düzenlenmektedir.[29]

Afyonkarahisar'da yayım yapan yerel gazeteler şöyledir: Afyon Postası, Kocatepe, Gazete 3, Türkeli, Odak, Kadınana.

Coğrafi Işaretin Adı Türk Patent ve Marka Kurumu Tescil Tarihi
Afyon Ağzıaçığı 29.04.2021
Afyon Bükmesi 11.06.2020
Afyon Kaymaklı Ekmek Kadayıfı 15.08.2017
Afyon Kaymağı 10.07.2009
Afyon Kebabı 29.04.2021
Afyon Lokumu 25.01.2021
Afyon Manda Yoğurdu / Afyonkarahisar Manda Yoğurdu 27.07.2021
Afyon Pastırması 02.08.2005
Afyon Patlıcan Böreği 29.04.2021
Afyon Sucuğu 02.08.2005
Afyon Velense Hamur Aşı / Afyonkarahisar Velense Hamur Aşı 29.04.2021
Afyon İlibada Sarması/Afyon İlibada Dolması/Afyonkarahisar İlibada Sarması/Afyonkarahisar İlibada Dolması 10.03.2021
Afyonkarahisar Göce Köftesi / Afyon Göce Köftesi 15.11.2021
Afyonkarahisar Hurma Baklavası / Afyon Hurma Baklavası 23.05.2022
Afyonkarahisar Mercimekli Pilav / Afyon Mercimekli Pilav 23.05.2022
Afyonkarahisar Patatesli Ekmeği 30.07.2018
Afyonkarahisar Çullama Köfte 17.03.2021
Afyonkarahisar Övmesi / Afyon Övmesi 23.05.2022
Dinar Taptama Köfte / Dinar Taplama Köfte 06.06.2022
Emirdağ Dolgulu Köftesi 26.05.2021
Emirdağ Güveci 19.01.2021
Emirdağ Koyun Yoğurdu 06.09.2021
Emirdağ Yumurtalı Pidesi 26.05.2021
Sandıklı Haşhaş Ezmesi 20.01.2022
Sandıklı Kapama Yemeği 17.12.2021
Sandıklı Kürek Helvası 20.01.2022
Sandıklı Saç Eti 20.01.2022
Şuhut Keşkeği 11.12.2018

Ulaşım

değiştir

Demiryolu

değiştir

Bulunduğu konum itibarıyla şehre dört bir yandan demiryolu ulaşımı bulunmaktadır. Şehre demiryolu ilk olarak Osmanlı Devleti'nin yaptığı yatırımlar sonucunda bugün Afyon Şehir İstasyonu olarak adlandırılan istasyon kurulmuştur. İlerleyen yıllarda Türkiye Cumhuriyeti döneminde demiryollarına yapılan yatırımlar sonucunda bugün hâlen kullanılmakta olan Afyon Gar Binası yapılmış ve işletmeye alınmıştır.

Afyonkarahisar'a Ankara-İzmir Yüksek Hızlı Tren hattı çalışmaları neticesinde yüksek hızlı tren hattı şehirden geçecek ve ayrıca şehirde yüksek hızlı tren istasyonu kurulacaktır. Çalışmalar TCDD kontrolünde devam etmektedir.

Havaalanı

değiştir

NATO'nun 2. ve Türkiye'nin en büyük askeri havaalanına sahiptir. Ancak sivil amaçlı kullanılmamaktadır. Sivil amaçlı olarak Kasım 2012'de hizmete açılan Zafer Havalimanı'ndan yararlanılması düşünülmektedir. Bu havaalanı Türkiye'nin 4. büyük havalimanıdır. 29 Ekim 2012 tarihinde hizmete açılmıştır. Kütahya'ya 39 km, Afyonkarahisar'a 60 km, Uşak'a 103 km ve Eskişehir'e 113 km uzaklıktadır.

Karayolu

değiştir

Şehir bulunduğu konum itibarıyla kavşak noktada olan bir yer olduğundan kara yolu ulaşımı çok kolay ve gelişmiştir. İl genelinde bulunan yollar iyi durumdadır. Bunun haricinde toplu ulaşım otagardan yapılmaktadır. Otogar Aftaş 13 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. tarafından işletilmektedir.

Belediye başkanları

değiştir

Osmanlı dönemi

değiştir
Şehremini Görev Başlangıcı Görev Bitişi
1 Hacı Tevfik Bey 1879 1912
2 Mehmet Sait Bey 1912 1922
3 Hacı Abdullah Göbeloğlu 1922 1922

Cumhuriyet dönemi

değiştir
Belediye Başkanı Görev Başlangıcı Görev Bitişi Parti
1 Halil Ağa 1922 1929 Cumhuriyet Halk Partisi
2 Hüseyin Tiryakioğlu 1929 1940
3 Kemal Aşkar 15 Nisan 1941 7 Nisan 1945
(2) Hüseyin Tiryakioğlu 1946 1947
4 Tevfik İsca 23 Nisan 1947 11 Eylül 1950
(2) Hüseyin Tiryakioğlu 11 Eylül 1950 1 Ekim 1951 Demokrat Parti
5 Mehmet Arpacıoğlu 1 Ekim 1951 1 Haziran 1952
6 Asım İzmirli 1952 1955
7 A. Celal Artüz 23 Kasım 1955 28 Şubat 1957
8 Hayri Telekoğlu 19 Mart 1957 30 Mayıs 1960
9 Ethem Boysan 15 Mayıs 1960 1 Eylül 1961 Askerî
10 Burhanettin Özkul 1 Eylül 1961 3 Kasım 1961
11 Şevket Gürses 3 Kasım 1962 20 Kasım 1963
(5) Asım İzmirli 1963 1968 Adalet Partisi
12 Hazım Bozca 6 Haziran 1968 7 Aralık 1971
13 Sami Öznur 7 Aralık 1971 1 Eylül 1977 Bağımsız
14 Nuri Demirayak 15 Aralık 1977 12 Eylül 1980 Adalet Partisi
12 Eylül 1980 14 Şubat 1983 Bağımsız
15 Turan İmre 14 Şubat 1983 27 Ocak 1984 Askerî
16 Erdal Akar 1984 1989 Anavatan Partisi
17 M. Sami Hancıoğlu 26 Mart 1989 27 Şubat 1994 Doğru Yol Partisi
(16) Erdal Akar 1994 1999 Anavatan Partisi
18 Muhsin Özer 15 Ocak 1999 17 Nisan 1999
19 Hayrettin Barut 18 Nisan 1999 28 Mart 2004 Milliyetçi Hareket Partisi
20 Abdullah Kaptan 29 Mart 2004 29 Mart 2009 Adalet ve Kalkınma Partisi
21 Burhanettin Çoban 30 Mart 2009 31 Mart 2019
22 Mehmet Zeybek 1 Nisan 2019 3 Nisan 2024
23 Burcu Köksal 3 Nisan 2024 Görevde Cumhuriyet Halk Partisi

Resim galerisi

değiştir
  1. ^ Şuhut ilçesinin kurulması ile nüfus azalmıştır.
  2. ^ Sinanpaşa ilçesinin kurulması ile nüfus azalmıştır.
  3. ^ İhsaniye ilçesinin kurulması ile nüfus azalmıştır.
  4. ^ Çobanlar ve İscehisar ilçelerinin kurulması ile nüfus azalmıştır.

Kaynakça

değiştir
  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 30 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2018. 
  2. ^ ""AFYONKARAHİSAR" cilt: 1, sayfa: 443-446, yıl: 1988". 27 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2015. 
  3. ^ ""Vilayet Salnamelerinde Afyonkarahisar" Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, yıl: Afyonkarahisar 2011, Kadir KOPARAL" (PDF). 26 Eylül 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2015. 
  4. ^ ""XVII. Yüzyılın Sonlarında Afyonkarahisar Sancağının İdari ve Fiziki Yapısı" Tarih İncelemeleri Dergisi, Cilt: 17, Sayı:2, Sayfa:39-57, Aralık 2002" (PDF). 27 Kasım 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2015. 
  5. ^ "Arşivlenmiş kopya". 11 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2016. 
  6. ^ "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021. 
  7. ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  8. ^  . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016. 
  9. ^  . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  10. ^  . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  11. ^  . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  12. ^  . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021. 
  13. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  21. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  22. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  23. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  24. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  25. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  26. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  27. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  28. ^ a b c d e f
  29. ^ "Afyon'da caz zamanı - Magazin Haberleri". Hürriyet. 30 Mayıs 2008. 29 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2018. 

Dış bağlantılar

değiştir