Afrika: Revizyonlar arasındaki fark
[kontrol edilmiş revizyon] | [kontrol edilmiş revizyon] |
kDeğişiklik özeti yok |
k →Su kaynakları: dz |
||
(17 kullanıcı tarafından yapılan 41 ara revizyon gösterilmiyor) | |||
19. satır: | 19. satır: | ||
|halk_7 =[[Güney Afrikalılar]] |
|halk_7 =[[Güney Afrikalılar]] |
||
|halk_8 =[[Kamerunlular]] |
|halk_8 =[[Kamerunlular]] |
||
|halk_9 =[[ |
|halk_9 =[[Senegalliler]] |
||
|halk_10 =[[Tunuslular]] |
|halk_10 =[[Tunuslular]] |
||
|dil_1 = |
|dil_1 = |
||
56. satır: | 56. satır: | ||
|ülke_sınır_2 =[[Mauritius]] |
|ülke_sınır_2 =[[Mauritius]] |
||
}} |
}} |
||
[[Dosya:MapAfricaSize.gif|küçükresim|Afrika'nın diğer kıtalarla karşılaştırıldığında büyüklüğü]] |
|||
[[Dosya:LocationAfrica.png||küçükresim| |
[[Dosya:LocationAfrica.png||küçükresim|upright=1.14|Dünya haritasında Afrika]] |
||
[[Dosya:Africa satellite orthographic.jpg|küçükresim| |
[[Dosya:Africa satellite orthographic.jpg|küçükresim|upright=1.14|Uydu görüntüsü]] |
||
'''Afrika''' ({{Dil|en|Africa}}, {{Dil|fr|Afrique}}, {{Dil|ar-Xa|أفريقيا}}), [[Alan|yüzölçümü]] ve [[nüfus yoğunluğu]] açısından [[dünya]]nın en büyük ikinci [[kıta]]sıdır. Kendisine bitişik kabul edilen adalar ile birlikte 30,8 milyon km²'lik alanı ile dünya yüzölçümünün %6'sını ve dünya üzerindeki toprakların %24,4'ünü kapsar.<ref name="Sayre">Sayre, April Pulley. (1999) ''Africa'', Twenty-First Century Books. ISBN 0-7613-1367-2.</ref><ref>Map Universal, [https://mapuniversal.com/africa-continent-map-history-facts/ Africa Continent/Map, History, Facts] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20181226184728/https://mapuniversal.com/africa-continent-map-history-facts/ |tarih=26 Aralık 2018 }}</ref> 1 milyar kişilik nüfusuyla dünya nüfusunun %15'ini barındırır. Afrika, kuzeyde [[Akdeniz]], güneyde [[Hint Okyanusu]], batıda [[Atlas Okyanusu]], doğuda [[Sina Yarımadası]], [[Kızıldeniz]] ve [[Süveyş Kanalı]] ile çevrelenmiştir. [[Madagaskar]]'ı ve çeşitli takımadaları bünyesinde barındırır. Kıtada 54 adet diplomatik olarak tanınmış bağımsız devlet, dokuz bölge ve 3 adet de sınırlı tanınmış devlet bulunur. |
'''Afrika''' ({{Dil|en|Africa}}, {{Dil|fr|Afrique}}, {{Dil|ar-Xa|أفريقيا}}), [[Alan|yüzölçümü]] ve [[nüfus yoğunluğu]] açısından [[dünya]]nın en büyük ikinci [[kıta]]sıdır. Kendisine bitişik kabul edilen adalar ile birlikte 30,8 milyon km²'lik alanı ile dünya yüzölçümünün %6'sını ve dünya üzerindeki toprakların %24,4'ünü kapsar.<ref name="Sayre">Sayre, April Pulley. (1999) ''Africa'', Twenty-First Century Books. ISBN 0-7613-1367-2.</ref><ref>Map Universal, [https://mapuniversal.com/africa-continent-map-history-facts/ Africa Continent/Map, History, Facts] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20181226184728/https://mapuniversal.com/africa-continent-map-history-facts/ |tarih=26 Aralık 2018 }}</ref> 1 milyar kişilik nüfusuyla dünya nüfusunun %15'ini barındırır. Afrika, kuzeyde [[Akdeniz]], güneyde [[Hint Okyanusu]], batıda [[Atlas Okyanusu]], doğuda [[Sina Yarımadası]], [[Kızıldeniz]] ve [[Süveyş Kanalı]] ile çevrelenmiştir. [[Madagaskar]]'ı ve çeşitli takımadaları bünyesinde barındırır. Kıtada 54 adet diplomatik olarak tanınmış bağımsız devlet, dokuz bölge ve 3 adet de sınırlı tanınmış devlet bulunur. |
||
Tüm kıtalar arasında en fazla genç nüfus Afrika'da bulunmaktadır. Afrikalıların %50'si 19 yaşının altındadır. [[Cezayir]] yüzölçümü olarak Afrikanın en büyük ülkesiyken, nüfus anlamında en büyük ülke ise [[Nijerya]] |
Tüm kıtalar arasında en fazla genç nüfus Afrika'da bulunmaktadır. Afrikalıların %50'si 19 yaşının altındadır. [[Cezayir]] yüzölçümü olarak Afrikanın en büyük ülkesiyken, nüfus anlamında en büyük ülke ise [[Nijerya]]'dır. Özellikle [[Doğu Afrika]]'nın, insanoğlunun başlangıç noktası olduğu kabul edilir. Erken dönem [[büyük insansı maymunlar]]ın yanı sıra, geç dönemdekileri yedi milyon yıl öncesinde olan ''[[Sahelanthropus tchadensis]]'', ''[[Australopithecus africanus]]'', ''[[Australopithecus afarensis|A. afarensis]]'', ''[[Homo erectus]]'', ''[[Homo habilis|H. habilis]]'' ve ''[[Homo ergaster|H. ergaster]]'' gibi türlerin evrimleşmesiyle oluştuğu kanıtlanan ''[[Homo sapiens]]'' yani modern insana dair bundan 200.000 yıl öncesine ait bulgular [[Etiyopya]]'da bulunmuştur.<ref>{{Web kaynağı |url=http://web.utah.edu/unews/releases/05/feb/homosapiens.html |başlık=Homo sapiens: University of Utah News Release: Feb. 16, 2005 |erişimtarihi=8 Şubat 2013 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20071024234234/http://web.utah.edu/unews/releases/05/feb/homosapiens.html |arşivtarihi=24 Ekim 2007 |ölüurl=evet}}</ref> Afrika, çok çeşitli iklim bölgeleri bulunan ekvatorun her iki yanında ve dünya üzerinde her iki iklim kuşağında da bulunan tek kıtadır.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.visualgeography.com/continents/africa.html | başlık = Africa. General info | soyadı = Visual Geography | ad = | tarih = | erişimtarihi = 24 Kasım 2007 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20140306184418/http://www.visualgeography.com/continents/africa.html | arşivtarihi = 6 Mart 2014 | ölüurl = evet }}</ref> |
||
Afrika etnik, kültür ve dil olarak çok büyük bir çeşitliliğe ev sahipliği yapar. 19. yüzyıl sonlarında [[Avrupa]] ülkeleri tarafından sömürge haline getirilmiştir. Afrika'nın modern devletleri 20. yüzyıldaki dekolonizasyon sürecinden sonra ortaya çıkmıştır. Afrika ülkeleri kısmen 1881-1914 yıllarındaki [[Afrika Talanı]] sırasında şekillenmiştir. |
Afrika etnik, kültür ve dil olarak çok büyük bir çeşitliliğe ev sahipliği yapar. 19. yüzyıl sonlarında [[Avrupa]] ülkeleri tarafından sömürge haline getirilmiştir. Afrika'nın modern devletleri 20. yüzyıldaki dekolonizasyon sürecinden sonra ortaya çıkmıştır. Afrika ülkeleri kısmen 1881-1914 yıllarındaki [[Afrika Talanı]] sırasında şekillenmiştir. |
||
77. satır: | 77. satır: | ||
* Sevillalı Isıldore'in Etymologiae isimli eserinde belirttiğine göre Afrika adı Latin kökenli ''aprica'', yani "güneşli" anlamına gelen kelimeden gelmektedir. |
* Sevillalı Isıldore'in Etymologiae isimli eserinde belirttiğine göre Afrika adı Latin kökenli ''aprica'', yani "güneşli" anlamına gelen kelimeden gelmektedir. |
||
* Massey'in 1881 yılında ortaya attığı teze göre Afrika kelimesi, Mısır dilindeki ''af-rui-ka'' cümlesinden gelmektedir. Bunun anlamı "Ka'nın ağzına doğru dönmek" manasına gelir. Mısır felsefesinde "Ka", her insanın içinde olduğuna inanılan hayat özüdür ve "Ka'ya doğru dönmek", doğum yerine başlangıç yerine dönmek manasına gelir. Afrika, Mısırlılar için, soylarının geldiğine inanılan başlangıçtır. |
* Massey'in 1881 yılında ortaya attığı teze göre Afrika kelimesi, Mısır dilindeki ''af-rui-ka'' cümlesinden gelmektedir. Bunun anlamı "Ka'nın ağzına doğru dönmek" manasına gelir. Mısır felsefesinde "Ka", her insanın içinde olduğuna inanılan hayat özüdür ve "Ka'ya doğru dönmek", doğum yerine başlangıç yerine dönmek manasına gelir. Afrika, Mısırlılar için, soylarının geldiğine inanılan başlangıçtır. |
||
* Michèle Fruyt tarafından ortaya atılan bir diğer hipoteze göre<ref>in Revue de Philologie 50, 1976:221-238</ref> |
* Michèle Fruyt tarafından ortaya atılan bir diğer hipoteze göre,<ref>in Revue de Philologie 50, 1976:221-238</ref> İtalya'da bulunan Umbria bölgesi kökenli "yağmurlu rüzgâr" anlamına gelen Latinceyle bağlantılı "africus" yani "güney rüzgârı" kelimesinden gelmektedir. |
||
== |
== Tarihçe == |
||
{{Ana|Afrika tarihi}} |
{{Ana|Afrika tarihi}} |
||
=== Tarih Öncesi === |
=== Tarih Öncesi === |
||
[[Dosya:Lucy blackbg.jpg|küçükresim| |
[[Dosya:Lucy blackbg.jpg|küçükresim|upright=0.68|[[Lucy (fosil)|Lucy]], bir ''[[Australopithecus afarensis]]'' iskeleti 24 Kasım 1974'te [[Etiyopya]]'nın [[Afar Bölgesi]]ndeki [[Awash Nehri|Awash Vadisi]]nde keşfedilmiştir.]] |
||
Afrika, birçok paleoantropolog ve arkeolog tarafından Dünya üzerinde insanlarca yerleşilmiş ilk yer olarak kabul edilmiştir.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/1058484.stm Genetic study roots humans in Africa] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20110812062505/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/1058484.stm |tarih=12 Ağustos 2011 }}, BBC News | SCI/TECH</ref><ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2007/08/070828155004.htm Migration of Early Humans From Africa Aided By Wet Weather] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20110605081557/http://www.sciencedaily.com/releases/2007/08/070828155004.htm |tarih=5 Haziran 2011 }}, sciencedaily.com</ref> 20. yüzyılın ortalarındayken antropologlar, en erkeni yedi milyon yıl öncesine ait olduğu düşünülen birçok fosil kanıtı keşfetmişlerdi. Bunlar arasında Ardipitecus, Australopithecus ve Homo türlerindeki insan ataları yer almaktadır. Afrika arkeolojisinde dönemler Erken, Orta ve Geç Taş Çağları olmak üzere üçe |
Afrika, birçok paleoantropolog ve arkeolog tarafından Dünya üzerinde insanlarca yerleşilmiş ilk yer olarak kabul edilmiştir.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/1058484.stm Genetic study roots humans in Africa] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20110812062505/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/1058484.stm |tarih=12 Ağustos 2011 }}, BBC News | SCI/TECH</ref><ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2007/08/070828155004.htm Migration of Early Humans From Africa Aided By Wet Weather] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20110605081557/http://www.sciencedaily.com/releases/2007/08/070828155004.htm |tarih=5 Haziran 2011 }}, sciencedaily.com</ref> 20. yüzyılın ortalarındayken antropologlar, en erkeni yedi milyon yıl öncesine ait olduğu düşünülen birçok fosil kanıtı keşfetmişlerdi. Bunlar arasında Ardipitecus, Australopithecus ve Homo türlerindeki insan ataları yer almaktadır. Afrika arkeolojisinde dönemler Erken, Orta ve Geç Taş Çağları olmak üzere üçe ayrılır.<ref>{{Web kaynağı |url=https://www.academia.edu/8845455/Do%C4%9Fu_Afrika_Prehistoryas%C4%B1na_Genel_Bir_Bak%C4%B1%C5%9F |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=5 Şubat 2016 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20190212230348/http://www.academia.edu/8845455/Do%C4%9Fu_Afrika_Prehistoryas%C4%B1na_Genel_Bir_Bak%C4%B1%C5%9F |arşivtarihi=12 Şubat 2019 |ölüurl=hayır }}</ref> Tüm insanlığın tarih öncesi gibi, Afrika'nın tarih öncesinde de ulus devletler mevcut değildi. Bunun yanında Khoi ve San gibi avcı ve toplayıcı grupların yerleşik hayata geçtiği görülür.<ref>[[Ivan van Sertima|van Sertima, Ivan]]. (1995) ''Egypt: Child of Africa/S V12 (Ppr)'', Transaction Publishers. pp. 324–325. ISBN 1-56000-792-3.</ref><ref>Mokhtar, G. (1990) ''UNESCO [[General History of Africa]], Vol. II, Abridged Edition: Ancient Africa'', University of California Press. ISBN 0-85255-092-8.</ref><ref>Eyma, A. K. and C. J. Bennett. (2003) ''Delts-Man in Yebu: Occasional Volume of the Egyptologists' Electronic Forum No. 1'', Universal Publishers. p. 210. SBN 1-58112-564-X.</ref> |
||
=== Medeniyetin doğuşu === |
|||
⚫ | [[Buzul Çağı]]'nın bitmesiyle, yani MÖ 10.500 civarlarında, Sahra yeşil ve bereketli bir vadiydi. Ancak MÖ 5000 civarlarında |
||
{{Ayrıca bakınız|Uygarlığın beşiği#Antik Mısır}} |
|||
Sahra'nın büyüklüğü tarihsel olarak son derece değişken olmuştur, alanı küresel iklim koşullarına bağlı olarak hızla dalgalanmış ve zaman zaman yok olmuştur.<ref>{{kitap kaynağı|yazar=Keenan, Jeremy|başlık=The Sahara: Past, Present and Future|url=https://books.google.com/books?id=KUKPAQAAQBAJ|yıl=2013|yayımcı=Routledge|isbn=978-1-317-97001-9|erişimtarihi=5 Şubat 2018|arşivtarihi=28 Şubat 2017|arşivurl=https://web.archive.org/web/20170228175639/https://books.google.com/books?id=KUKPAQAAQBAJ|ölüurl=hayır}}</ref> |
|||
⚫ | |||
⚫ | [[Buzul Çağı]]'nın bitmesiyle, yani MÖ 10.500 civarlarında, Sahra yeşil ve bereketli bir vadiydi. Ancak MÖ 5000 civarlarında iklimi kuraklaştı ve Sahra bölgesi oldukça sıcak ve kavurucu bir hal aldı. Bu sebepten Sahra bölgesindeki nüfus, [[Nil]] nehri bölgesine doğru artmaya başladı. Bu insanlar bu bölgede sürekli ve yarı sürekli olarak yerleşime geçmeye başladılar. |
||
Afrika'da büyükbaş hayvanların evcilleştirilmesi tarımdan daha önce olmuştur. Aşağı yukarı MÖ 6000'de Kuzey Afrika'da büyükbaş hayvanlar çoktan evcilleştirilmişti.<ref>Diamond, Jared. (1999) "Guns, Germs and Steel: The Fates of Human Societies. New York:Norton, pp.167.</ref> Nil - Sahra bölgesinde insanlar birçok hayvanı evcilleştirdiler. Bugünkü Cezayir'den Nubiya'ya kadar olan bölgede eşek ve vida boynuzlu keçiler de evcilleştirilmekteydi. |
|||
⚫ | |||
[[Dosya:Mathendous giraffes.jpg|küçükresim|sol|[[Libya]]'nın [[Fizan]] kentindeki Sahra kaya sanatı]] |
|||
⚫ | |||
⚫ | MÖ 4.000'e geldiğimizde, Sahra'nın iklimi çok hızlı bir şekilde kuraklaşmaya başladı.<ref name="O'Brien">O'Brien, Patrick K. (General Editor). Oxford Atlas of World History. New York: Oxford University Press, 2005. pp.22–23</ref> Bu [[iklim değişikliği]] bölgedeki göllerin ve nehirlerin büyük oranda küçülmesine ve büyük çapta [[çölleşme]]ye yol açtı. Bu durum elverişli arazi miktarının azalmasına ve tarım ile uğraşan kesimin Batı Afrika'ya doğru göç etmesine neden oldu.<ref name="O'Brien" /> |
||
M.Ö. 4000'li yıllarda Sahra iklimi çok hızlı bir şekilde kuraklaşmaya başladı.<ref name="O'Brien">O'Brien, Patrick K. ed. (2005) ''Oxford Atlas of World History''. New York: Oxford University Press. pp. 22–23. {{ISBN|978-0199746538}}</ref> Bu iklim değişikliği göllerin ve nehirlerin önemli ölçüde küçülmesine ve artan [[çölleşme]]ye neden oldu. Bu da yerleşimlere elverişli arazi miktarını azalttı ve çiftçilik topluluklarının Batı Afrika'nın daha tropikal iklimine göç etmesini teşvik etti.<ref name="O'Brien"/> |
|||
[[Dosya:Abu Simbel Main Temple (2346939149).jpg|küçükresim|[[Mısır]], [[Ebu Simbel]]'deki [[II. Ramses]]'in devasa heykelleri, MÖ 1.250 civarından kalmadır.]] |
|||
MÖ birinci milenyumda, demir işlemeciliği Kuzey Afrika'da başladı ve ardından Sahra altı Afrika'ya doğru hızla yayıldı. |
|||
⚫ | MÖ 500'e gelindiğinde Batı Afrika'da metal işçiliği olağan hâle gelmişti.<ref>Martin and O'Meara. "Africa, 3rd Ed." Indiana: Indiana University Press, 1995. [http://princetonol.com/groups/iad/lessons/middle/history1.htm#Irontechnology] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20151208094042/http://www.princetonol.com/groups/iad/lessons/middle/history1.htm/#Irontechnology|tarih=8 Aralık 2015}}</ref> M.S. ilk yüzyıla kadar diğer bölgeler demir işçiliği hakkında herhangi bir şey bilmemesine rağmen, Batı ve Kuzey Afrika'da demir işlemeciliği o tarihten 500 yıl öncesinde bile kullanılıyordu. MÖ 500'lere ait Mısır, Kuzey Afrika, Nabiya ve Etiyopya'dan gelmiş bakır objeler, Batı Afrika'daki kazılarda bulunmuştur. Bu durum Sahra ötesi ticaret ağının bu tarihlerde kurulmuş olduğunu göstermektedir.<ref name="O'Brien" /> |
||
⚫ | |||
{{Ana|Antik Afrika Tarihi}} |
{{Ana|Antik Afrika Tarihi}} |
||
===Antik Çağ (MÖ 3600 – MS 500)=== |
|||
{{Ayrıca bakınız||Afrika Tarihi#Antik Çağ (MÖ 3600 – MS 500)}} |
|||
====Kuzeydoğu Afrika==== |
|||
[[Dosya:Ancient Egypt map-en.svg|küçükresim|Hanedanlık döneminin (MÖ 3150 - MÖ 30) büyük şehirlerini ve yerlerini gösteren antik Mısır haritası]] |
|||
MÖ 3500'den itibaren, [[nom]]lar (nomarklar tarafından yönetilen) birleşerek Kuzeydoğu Afrika'da [[Aşağı Mısır]] ve [[Yukarı Mısır]] krallıklarını oluşturdular. MÖ 3100 civarında [[Yukarı Mısır]], [[Antik Mısır|Mısır]]'ı [[Birinci Hanedan (Mısır)|1. hanedan]] altında birleştirmek için [[Aşağı Mısır]]'ı fethetti ve birleştirme ve asimilasyon süreci MÖ 2.686'da [[Eski Krallık|Eski Mısır Krallığı]]'nı kuran [[Üçüncü Hanedan (Mısır)|3. hanedan]] zamanında tamamlandı.<ref name="Abu Bakr 1981">{{kitap kaynağı |soyadı=Abu Bakr |ad=Abdel |başlık=General History of Africa: Volume 2 |kısım=Pharoanic Egypt |yıl=1981 |yayımcı=UNESCO Publishing |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000134375 |erişim-tarihi=15 Haziran 2024 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20240509204759/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000134375 |arşivtarihi=9 Mayıs 2024 |ölüurl=hayır }}</ref>{{rp|pages=62–63}} Kerma Krallığı bu dönemde ortaya çıktı ve [[Nübye]]'de baskın güç haline gelerek, Nil'in 1. ve 4. [[Nil akanakları|kataraktları]] arasındaki Mısır kadar büyük toprakları yönetti.<ref>{{kitap kaynağı |yıl=2012 |yayımcı= The Encyclopedia of Ancient History |ad= J. R. |soyadı= Anderson |doi= 10.1002/9781444338386.wbeah15224 |başlık = The Encyclopedia of Ancient History|isbn = 9781444338386|kısım = Kerma}} She states, "To date, Kerma-culture has been found from the region of the First Cataract to upstream of the Fourth Cataract."</ref><ref>{{web kaynağı|url= http://docs.lib.purdue.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1001&context=anthpubs|başlık= Nubian identity in the Bronze Age. Patterns of cultural and biological variation|yıl= 2011|ad= Michele|soyadı= Buzon|erişimtarihi= 30 Mart 2017|arşivurl= https://web.archive.org/web/20171016225927/http://docs.lib.purdue.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1001&context=anthpubs|arşivtarihi= 16 Ekim 2017|ölüurl= hayır}}</ref> |
|||
[[Dosya:Nefertari Temple Abu Simbel May 30 2007.jpg|küçükresim|sağ|dikey|Ramses II'nin [[Abu Simbel]]'deki büyük heykeli, Mısır, MÖ 1400 civarı]] |
[[Dosya:Nefertari Temple Abu Simbel May 30 2007.jpg|küçükresim|sağ|dikey|Ramses II'nin [[Abu Simbel]]'deki büyük heykeli, Mısır, MÖ 1400 civarı]] |
||
MÖ 3300'ler civarında, [[Antik Mısır]]'da [[Firavun]] medeniyetindeki okur yazarlığın |
MÖ 3300'ler civarında, [[Antik Mısır]]'da [[Firavun]] medeniyetindeki okur yazarlığın artmasıyla birlikte Kuzey Afrika'daki ilk tarihsel kayıtlar ortaya çıkmıştır.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/235724.stm Were Egyptians the first scribes?] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20060626190345/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/235724.stm |tarih=26 Haziran 2006 }}, BBC News | Sci/Tech</ref> Dünyanın en erken ve en uzun süreli yaşayan medeniyetlerinden biri olan Antik Mısır, MÖ 330 yılına kadar çevresindeki diğer bölgeleri de etkiledi.<ref>Hassan, Fekri A. (2002) ''Droughts, Food and Culture'', Springer. p. 17. ISBN 0-306-46755-0.</ref><ref>McGrail, Sean. (2004) ''Boats of the World'', Oxford University Press. p. 48. ISBN 0-19-927186-0.</ref> |
||
Afrika'nın Avrupalılarca keşfi, Romalılar ve [[Antik Yunan]] ile birlikte başlamıştır. MÖ 322'de [[Büyük İskender]] Mısır'ı Pers işgalinden kurtardı ve burada, ölümünden sonra [[Ptolemaios Krallığı]]'nın başkenti olacak olan [[İskenderiye]]'yi oluşturdu.<ref>{{Web kaynağı|url=http://www.wsu.edu/~dee/EGYPT/PTOLEMY.HTM|başlık=Ptolemaic and Roman Egypt: 332 BC – 395 AD|yayıncı=Wsu.edu|tarih=6 Haziran 1999|erişimtarihi=18 Mayıs 2010|arşivurl=https://web.archive.org/web/20100528152425/http://www.wsu.edu/~dee/EGYPT/PTOLEMY.HTM|arşivtarihi=28 Mayıs 2010|ölüurl=evet}}</ref> Roma İmparatorluğu'nun Akdeniz şeridi boyunca Kuzey Afrika'yı fethinin ardından bölge, hem ekonomik hem de kültürel olarak Roma sistemine dâhil olmuştur. Roma yerleşkeleri bugünkü modern Tunus'ta ve o hat boyunca ortaya çıkmıştır. Bölgede [[Hristiyanlık|Hristiyanlığın]] yayılması da MS 340'lı yıllara kadar sürmüştür.<ref>[http://books.google.fr/books?id=f0R7iHoaykoC&pg=PA153&dq=340+Aksumite+Empire&hl=fr&sa=X&ei=EafYT9iTEIKj4gT0oeGaAw&ved=0CDYQ6AEwAA#v=onepage&q=340%20Aksumite%20Empire&f=false Mussie Tesfagiorgis G. (2010), ''Eritrea'', ABC-CLIO, page 153.] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20130619102135/http://books.google.fr/books?id=f0R7iHoaykoC&pg=PA153&dq=340+Aksumite+Empire&hl=fr&sa=X&ei=EafYT9iTEIKj4gT0oeGaAw&ved=0CDYQ6AEwAA#v=onepage&q=340%20Aksumite%20Empire&f=false|tarih=19 Haziran 2013}} ISBN 9781598842319</ref> |
Afrika'nın Avrupalılarca keşfi, Romalılar ve [[Antik Yunan]] ile birlikte başlamıştır. MÖ 322'de [[Büyük İskender]] Mısır'ı Pers işgalinden kurtardı ve burada, ölümünden sonra [[Ptolemaios Krallığı]]'nın başkenti olacak olan [[İskenderiye]]'yi oluşturdu.<ref>{{Web kaynağı|url=http://www.wsu.edu/~dee/EGYPT/PTOLEMY.HTM|başlık=Ptolemaic and Roman Egypt: 332 BC – 395 AD|yayıncı=Wsu.edu|tarih=6 Haziran 1999|erişimtarihi=18 Mayıs 2010|arşivurl=https://web.archive.org/web/20100528152425/http://www.wsu.edu/~dee/EGYPT/PTOLEMY.HTM|arşivtarihi=28 Mayıs 2010|ölüurl=evet}}</ref> Roma İmparatorluğu'nun Akdeniz şeridi boyunca Kuzey Afrika'yı fethinin ardından bölge, hem ekonomik hem de kültürel olarak Roma sistemine dâhil olmuştur. Roma yerleşkeleri bugünkü modern Tunus'ta ve o hat boyunca ortaya çıkmıştır. Bölgede [[Hristiyanlık|Hristiyanlığın]] yayılması da MS 340'lı yıllara kadar sürmüştür.<ref>[http://books.google.fr/books?id=f0R7iHoaykoC&pg=PA153&dq=340+Aksumite+Empire&hl=fr&sa=X&ei=EafYT9iTEIKj4gT0oeGaAw&ved=0CDYQ6AEwAA#v=onepage&q=340%20Aksumite%20Empire&f=false Mussie Tesfagiorgis G. (2010), ''Eritrea'', ABC-CLIO, page 153.] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20130619102135/http://books.google.fr/books?id=f0R7iHoaykoC&pg=PA153&dq=340+Aksumite+Empire&hl=fr&sa=X&ei=EafYT9iTEIKj4gT0oeGaAw&ved=0CDYQ6AEwAA#v=onepage&q=340%20Aksumite%20Empire&f=false|tarih=19 Haziran 2013}} ISBN 9781598842319</ref> |
||
105. satır: | 128. satır: | ||
=== 9. ve 18. yüzyıllar arası === |
=== 9. ve 18. yüzyıllar arası === |
||
[[Dosya:Rytter fra Bagirmi.jpg|küçükresim| [[Bagirmi Krallığı|Bagirmi]]'li bir atlı asker]] |
[[Dosya:Rytter fra Bagirmi.jpg|küçükresim| [[Bagirmi Krallığı|Bagirmi]]'li bir atlı asker]] |
||
[[Dosya:Bronze_head_and_ram%27s_head.jpg|küçükresim|sol|dikey| Şu anda İngiliz Müzesinde bulunan 9. yüzyıldaki [[İbolar]] ait bir bronz işleme,<ref>{{Web kaynağı|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/igbo/hd_igbo.htm|soyadı=Apley|ad=Apley|başlık=Igbo-Ukwu (ca. 9th century)|yayıncı=The Metropolitan Museum of Art|erişimtarihi=23 Kasım 2008|arşivurl=https://web.archive.org/web/20081204053356/http://www.metmuseum.org/toah/hd/igbo/hd_igbo.htm|arşivtarihi=4 Aralık 2008|ölüurl=hayır}}</ref>]] |
[[Dosya:Bronze_head_and_ram%27s_head.jpg|küçükresim|sol|dikey| Şu anda İngiliz Müzesinde bulunan 9. yüzyıldaki [[İbolar]]'a ait bir bronz işleme,<ref>{{Web kaynağı|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/igbo/hd_igbo.htm|soyadı=Apley|ad=Apley|başlık=Igbo-Ukwu (ca. 9th century)|yayıncı=The Metropolitan Museum of Art|erişimtarihi=23 Kasım 2008|arşivurl=https://web.archive.org/web/20081204053356/http://www.metmuseum.org/toah/hd/igbo/hd_igbo.htm|arşivtarihi=4 Aralık 2008|ölüurl=hayır}}</ref>]] |
||
Kolonileşme dönemi öncesi Afrika'da takriben 10.000'den fazla farklı devlet ve politika<ref>{{Haber kaynağı|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2006/01/11/DI2006011101372.html|başlık=The Fate of Africa – A Survey of Fifty Years of Independence|erişimtarihi=23 Temmuz 2007|eser=washingtonpost.com|ad=Martin|soyadı=Meredith|tarih=20 Ocak 2006|arşivurl=https://web.archive.org/web/20080726235533/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2006/01/11/DI2006011101372.html|arşivtarihi=26 Temmuz 2008|ölüurl=hayır}}</ref> |
Kolonileşme dönemi öncesi Afrika'da takriben 10.000'den fazla farklı devlet ve politika,<ref>{{Haber kaynağı|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2006/01/11/DI2006011101372.html|başlık=The Fate of Africa – A Survey of Fifty Years of Independence|erişimtarihi=23 Temmuz 2007|eser=washingtonpost.com|ad=Martin|soyadı=Meredith|tarih=20 Ocak 2006|arşivurl=https://web.archive.org/web/20080726235533/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2006/01/11/DI2006011101372.html|arşivtarihi=26 Temmuz 2008|ölüurl=hayır}}</ref> pek çok kurum ve kurallara göre nitelendirilmiştir. Bunların içerisinde [[Buşmalar]] gibi küçük avcı toplayıcı gruplar, [[Bantu dilleri]]ni konuşan daha büyük ve yapılanmış aile klanları, çok daha büyük olan [[Afrika Boynuzu]]'ndaki klanlar ve bunun yanında [[Akanlar]], [[Yorubalar]] ve [[İbolar]] gibi otonom şehir devletleri veya krallıklardan oluşan birçok farklı oluşum mevcuttur. 9. yüzyılda Batı Afrika'dan gelen Hausa Krallığı gibi bir dizi hanedan devletleri, Sahra altı bölgesindeki savanaları aşarak bugünkü [[Sudan]]'ın ortalarına vardılar. [[Gana]], Gao ve Kanem Krallığı bunların en güçlüleriydi. Gana 11. yüzyılda geri dönse de, [[Mali Krallığı]] Sudan'ın doğusunu 13. yüzyıla kadar muhafaza etti. Kanem Krallığı ise 11. yüzyılda İslamiyeti kabul ettiler. |
||
Batı Afrika'nın ormanlık alanlarında, kuzeydeki Müslüman kabilelerin küçük etkisiyle birlikte yeni bağımsız krallıklar türedi. |
Batı Afrika'nın ormanlık alanlarında, kuzeydeki Müslüman kabilelerin küçük etkisiyle birlikte yeni bağımsız krallıklar türedi. İboların kurduğu [[Nri Krallığı]] bunların ilkiydi. 9. yüzyılda ortaya çıkan Nri krallığı, günümüz Nijerya'sındaki en eski kabilelerden biridir. Bu kabileye ait ortaya çıkarılan bronz buluntular 9. yüzyıla aittir.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.metmuseum.org/toah/hd/igbo/hd_igbo.htm | başlık = Igbo-Ukwu (ca. 9th century) | Thematic Essay | Heilbrunn Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art | yayıncı = Metmuseum.org | erişimtarihi = 18 Mayıs 2010 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20150517061847/http://www.metmuseum.org/toah/hd/igbo/hd_igbo.htm | arşivtarihi = 17 Mayıs 2015 | ölüurl = hayır }}</ref> |
||
[[Dosya:Ashanti Yam Ceremony 1817.jpg|küçükresim|Ashanti patates töreni, Thomas E. Bowdich]] |
[[Dosya:Ashanti Yam Ceremony 1817.jpg|küçükresim|Ashanti patates töreni, Thomas E. Bowdich]] |
||
''Ife'' kenti, tarihsel olarak |
''Ife'' kenti, tarihsel olarak Yorubalar tarafından kurulan ilk şehir devletlerden bir tanesidir. Başında "oba" denilen ve Yoruba dilinde "kral" anlamına gelen bir yönetici bulunur. Ife özellikle içerisindeki bronz işlemeleriyle birlikte Afrika'nın en önemli dini ve kültürel merkezlerinden birisidir. |
||
Sahra'daki Berberi sülalesinden gelen [[Murabıtlar]] buradan yayılarak kuzeydoğu Afrika ve 11. yüzyılda İber Yarımada'sına kadar ulaşmıştılar.<ref>Glick, Thomas F. ''Islamic And Christian Spain in the Early Middle Ages''. (2005) Brill Academic Publishers page 37</ref> Ardından Banu Hilal ve Banu Malik gibi [[Araplar|Arap]] bedevileri, Arap yarımadasından Mısır'a göç etmişlerdir. 11. ve 13. yüzyıl arasında gerçekleşen bu olay sonucunda |
Sahra'daki Berberi sülalesinden gelen [[Murabıtlar]] buradan yayılarak kuzeydoğu Afrika ve 11. yüzyılda İber Yarımada'sına kadar ulaşmıştılar.<ref>Glick, Thomas F. ''Islamic And Christian Spain in the Early Middle Ages''. (2005) Brill Academic Publishers page 37</ref> Ardından Banu Hilal ve Banu Malik gibi [[Araplar|Arap]] bedevileri, Arap yarımadasından Mısır'a göç etmişlerdir. 11. ve 13. yüzyıl arasında gerçekleşen bu olay sonucunda Araplar ve Berberiler yerel kültürleri Araplaştırarak<ref>"[http://countrystudies.us/mauritania/8.htm Mauritania – Arab invasions] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20110623125418/http://countrystudies.us/mauritania/8.htm|tarih=23 Haziran 2011}}". [[Library of Congress Country Studies|Library of Congress Country Studies <span class="CMY_Response">404</span>]].</ref> ve yerel kültürleri birleşik İslam kültürü ile emerek bölgede büyük değişikliklere yol açmışlardır.<ref>{{Dergi kaynağı|başlık=Genetic Evidence for the Expansion of Arabian Tribes into the Southern Levant and North Africa|yayıncı=Pubmedcentral.nih.gov|tarih=1 Nisan 2010|pmc=379148|cilt=70|sayı=6|pmid=11992266|soyadı1=Nebel|ad1=A|soyadı2=Landau-Tasseron|ad2=E|soyadı3=Filon|ad3=D|soyadı4=Oppenheim|ad4=A|soyadı5=Faerman|ad5=M|sayfalar=1594-6|doi=10.1086/340669|dergi=American Journal of Human Genetics}}</ref> |
||
[[Dosya:Great Zimbabwe Closeup.jpg|küçükresim|sol| |
[[Dosya:Great Zimbabwe Closeup.jpg|küçükresim|sol| Zimbabve ulusal anıtının kalıntıları (11.-15. yüzyıl)]] |
||
Mali Krallığı'nın bozulmasını takip eden süreçte, Sonni Ali (1464-1492) adındaki yerel lider, Sahra ötesi ticaret ağını kontrol ederek [[Songhay İmparatorluğu]]'nu oluşturdu. Sonni Ali 1468'de [[Timbuktu]]'yu ve ardından 1473'te Djenne'yi kuşattı. Ticaret gelirleri ve Müslüman tüccarları örgütleyerek güçlü bir imparatorluk oluşturdu. Onun halefi [[Ture Muhammed]](1493-1528) İslamiyeti resmî din hâline getirdi. 15. yüzyıla kadar, Hause Krallığı'na ait küçük şehirler bölgedeki ticaret ağında etkili olarak çeşitli taşımacılık ve üretim yaptılar. |
Mali Krallığı'nın bozulmasını takip eden süreçte, Sonni Ali (1464-1492) adındaki yerel lider, Sahra ötesi ticaret ağını kontrol ederek [[Songhay İmparatorluğu]]'nu oluşturdu. Sonni Ali 1468'de [[Timbuktu]]'yu ve ardından 1473'te Djenne'yi kuşattı. Ticaret gelirleri ve Müslüman tüccarları örgütleyerek güçlü bir imparatorluk oluşturdu. Onun halefi [[Ture Muhammed]](1493-1528) İslamiyeti resmî din hâline getirdi. 15. yüzyıla kadar, Hause Krallığı'na ait küçük şehirler bölgedeki ticaret ağında etkili olarak çeşitli taşımacılık ve üretim yaptılar. |
||
133. satır: | 156. satır: | ||
=== Kolonileşme === |
=== Kolonileşme === |
||
[[Dosya:Africa (1909).jpg|küçükresim| |
[[Dosya:Africa (1909).jpg|küçükresim|upright=1.14|sağ|1909'da Afrika Haritası, sömürge kontrol bölgeleri]] |
||
[[Dosya:Colonial Africa 1913 map.svg|küçükresim| |
[[Dosya:Colonial Africa 1913 map.svg|küçükresim|upright=1.14|sağ|Afrika'nın 1913'te sömürge güçlerinin egemenliği veya etkisi altındaki bölgeleri ve modern sınırlar. |
||
{{Lejant|#f7fab2|Belçika}} |
{{Lejant|#f7fab2|Belçika}} |
||
{{Lejant|#bbfdd9|Almanya}} |
{{Lejant|#bbfdd9|Almanya}} |
||
145. satır: | 168. satır: | ||
]] |
]] |
||
19. yüzyılın sonrasında, Avrupa'nın emperyal güçleri kıta üzerinde büyük bir yarış içerisinde koloniler kurmak için |
19. yüzyılın sonrasında, Avrupa'nın emperyal güçleri kıta üzerinde büyük bir yarış içerisinde koloniler kurmak için mücadele ettiler. Bu süreçte Afrika'da sadece iki tane tam bağımsız devlet kalmıştı, [[Etiyopya]] ve [[Liberya]]. Mısır ve Sudan bu dönemde resmî olarak hiç kolonileşmedi fakat 1882'deki İngiliz işgaliyle 1922'ye kadar işgal altında kaldı. |
||
=== Berlin Konferansı === |
=== Berlin Konferansı === |
||
152. satır: | 175. satır: | ||
=== Bağımsızlık mücadeleleri === |
=== Bağımsızlık mücadeleleri === |
||
Bağımsızlık mücadeleleri [[II. Dünya Savaşı]]'nın bitimine kadar sürdü ve bu mücadele sonunda hemen hemen tüm koloniler bağımsızlıklarını elde ettiler. Ancak II. Dünya |
Bağımsızlık mücadeleleri [[II. Dünya Savaşı]]'nın bitimine kadar sürdü ve bu mücadele sonunda hemen hemen tüm koloniler bağımsızlıklarını elde ettiler. Ancak II. Dünya Savaşı'ndan sonra büyük bir ivme kazandı. Özellikle büyük Avrupalı devletlerin geçirdikleri yıkıcı savaş sonrası bölgeye yeterince eğilememesi bu süreci hızlandıran en büyük etkendir. 1951'de [[Libya]], [[İtalya]]'dan bağımsızlığını kazandı. 1956'da da [[Tunus]] ve [[Fas]], [[Fransa]]'dan bağımsızlığı kazandılar.<ref>{{Kitap kaynağı |url=http://books.google.com/books?id=Ltzav890zpIC&pg=PA118&dq=tunisia+morocco+independance+1956&hl=fr&ei=M-AVTafIN4is8QPWosSDBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false |başlık=Lucien Bély, ''History of France''. Editions Jean-paul Gisserot. 2001. page 118 |yayıncı=Books.google.com |tarih= |erişimtarihi=7 Kasım 2011 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20110511083059/http://books.google.com/books?id=Ltzav890zpIC&pg=PA118&dq=tunisia+morocco+independance+1956&hl=fr&ei=M-AVTafIN4is8QPWosSDBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false |arşivtarihi=11 Mayıs 2011 |ölüurl=hayır }}</ref> Mart 1957'de bu süreci [[Gana]] izleyerek Sahra Altı Afrika'da bağımsızlığını kazanan ilk devlet oldu.<ref>{{Kitap kaynağı|url=http://books.google.com/books?id=87V55ZHppSYC&pg=PA5&dq=ghana+independance+1957&hl=fr&ei=KeMVTfTRMImo8QPe5c2EBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CD4Q6AEwBTgU#v=onepage&q&f=false|başlık=Ernest Aryeetey, Jane Harrigan and Machiko Nissanke, ''Economic reforms in Ghana : the miracle and the mirage''. Africa World Press. 2000. page 5|yayıncı=Books.google.com|erişimtarihi=7 Kasım 2011|arşivurl=https://web.archive.org/web/20110511083023/http://books.google.com/books?id=87V55ZHppSYC&pg=PA5&dq=ghana+independance+1957&hl=fr&ei=KeMVTfTRMImo8QPe5c2EBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CD4Q6AEwBTgU#v=onepage&q&f=false|arşivtarihi=11 Mayıs 2011|ölüurl=hayır}}</ref> Sonraki on yılda ise diğer devletler sırasıyla bağımsızlıklarını kazandılar. |
||
Özellikle [[Portekiz]]'in Sahra altı Afrika'dan çekilmesi 16. yüzyıldan 1975'e kadar sürmüştür. [[Rodezya]], 1965'te tek taraflı olarak Birleşik Krallık'tan bağımsızlığını kazandı. Ancak Rodezya, 1980'e kadar siyah milliyetçilerin gerilla savaşının beyaz azınlık yönetimini devirmesinin ardından [[Zimbabve]] olarak tanınabildi. Güney Afrika Cumhuriyeti'ndeki [[apartheid]] rejimi ise 1994'e kadar sürdü. |
Özellikle [[Portekiz]]'in Sahra altı Afrika'dan çekilmesi 16. yüzyıldan 1975'e kadar sürmüştür. [[Rodezya]], 1965'te tek taraflı olarak Birleşik Krallık'tan bağımsızlığını kazandı. Ancak Rodezya, 1980'e kadar siyah milliyetçilerin gerilla savaşının beyaz azınlık yönetimini devirmesinin ardından [[Zimbabve]] olarak tanınabildi. Güney Afrika Cumhuriyeti'ndeki [[apartheid]] rejimi ise 1994'e kadar sürdü. |
||
160. satır: | 183. satır: | ||
Bugün Afrika'da 54 adet bağımsız devlet var fakat bu devletlerin birçoğu özellikle istikrarsızlık, yolsuzluk, otoriter rejimler ve şiddet ile mücadele ediyor. Bu ülkelerin birçoğu başkanlık sistemi ile idare edilmekte. Ancak birçok ülkenin [[demokratikleşme]] süreçleri askerî darbeler, cuntalar ve askerî diktatörlüklerle sekteye uğramaktadır. |
Bugün Afrika'da 54 adet bağımsız devlet var fakat bu devletlerin birçoğu özellikle istikrarsızlık, yolsuzluk, otoriter rejimler ve şiddet ile mücadele ediyor. Bu ülkelerin birçoğu başkanlık sistemi ile idare edilmekte. Ancak birçok ülkenin [[demokratikleşme]] süreçleri askerî darbeler, cuntalar ve askerî diktatörlüklerle sekteye uğramaktadır. |
||
İstikrarsızlık, birçok etnik grubun marjinalize olmasına ve liderlerinin isteği doğrultusunda çeşitli gruplara eklenmesine yol açıyor. Birçok lider bu tarz şiddetlenen çatışmalardan nemalanmakta. Askerî gruplar birçok ülkede etkin bir şekilde yönetimde yer almakta. Afrika'da 1960 ve 1980 arasında 70'ten fazla darbe ve 13 ülke liderinin suikaste uğradığı görüldü. Avrupalı emperyalistlerce belirlenen sınırlar birçok ülke ve grup için sıkıntılar yaratmaya devam ediyor. |
|||
Soğuk Savaş sırasında [[Uluslararası Para Fonu]] bölgedeki istikrarsızlığı gidermeye yönelik çalışmalar yaptı. Bir ülke ilk defa bağımsızlığını kazandığında, iki süper güçten bir tanesi ile ittifak kurmaya çabalamıştır. Kuzey Afrika'daki birçok ülke Sovyet yardımlarından yararlanırken, Orta ve Güney Afrika Batı Bloku tarafından desteklendi. |
Soğuk Savaş sırasında [[Uluslararası Para Fonu]] bölgedeki istikrarsızlığı gidermeye yönelik çalışmalar yaptı. Bir ülke ilk defa bağımsızlığını kazandığında, iki süper güçten bir tanesi ile ittifak kurmaya çabalamıştır. Kuzey Afrika'daki birçok ülke Sovyet yardımlarından yararlanırken, Orta ve Güney Afrika Batı Bloku tarafından desteklendi. |
||
Özellikle Etiyopa'da büyük bir [[Afrika'da açlık|açlık]] mevcut. Bazıları bu durumun Sovyet politikaları tarafından kötüleştirildiğini düşünmektedir.<ref>{{Haber kaynağı|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/703958.stm|başlık=BBC: 1984 famine in Ethiopia|tarih=6 Nisan 2000|erişimtarihi=1 Ocak 2010|eser=BBC News|arşivurl=https://web.archive.org/web/20190419011700/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/703958.stm|arşivtarihi=19 Nisan 2019|ölüurl=hayır}}</ref><ref>Robert G. Patman, ''The Soviet Union in the Horn of Africa'' 1990, ISBN 0-521-36022-6, pp. 295–296</ref><ref>Steven Varnis, ''Reluctant aid or aiding the reluctant?: U.S. food aid policy and the Ethiopian Famine Relief'' 1990, ISBN 0-88738-348-3, p.38</ref> En kırıcı savaşlardan bir tanesi Kongo'da İkinci İç Savaş sırasında yaşanmıştır. 2008'de 5.4 milyon insan bu savaşta ölmüştür. 2003'ten beri süren [[Darfur |
Özellikle Etiyopa'da büyük bir [[Afrika'da açlık|açlık]] mevcut. Bazıları bu durumun Sovyet politikaları tarafından kötüleştirildiğini düşünmektedir.<ref>{{Haber kaynağı|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/703958.stm|başlık=BBC: 1984 famine in Ethiopia|tarih=6 Nisan 2000|erişimtarihi=1 Ocak 2010|eser=BBC News|arşivurl=https://web.archive.org/web/20190419011700/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/703958.stm|arşivtarihi=19 Nisan 2019|ölüurl=hayır}}</ref><ref>Robert G. Patman, ''The Soviet Union in the Horn of Africa'' 1990, ISBN 0-521-36022-6, pp. 295–296</ref><ref>Steven Varnis, ''Reluctant aid or aiding the reluctant?: U.S. food aid policy and the Ethiopian Famine Relief'' 1990, ISBN 0-88738-348-3, p.38</ref> En kırıcı savaşlardan bir tanesi Kongo'da İkinci İç Savaş sırasında yaşanmıştır. 2008'de 5.4 milyon insan bu savaşta ölmüştür. 2003'ten beri süren [[Darfur]]'daki savaş büyük insanlık suçlarını içermektedir. 1994'te [[Ruanda]]'da yaşanan soykırım 800.000 insanın katledilmesiyle sonuçlanmıştır. Özellikle bu süreçte AIDS bölgenin mücadele ettiği en büyük sorunlardan bir tanesidir. |
||
Bütün bunlara rağmen 21. yüzyılda yaşanan çatışmalar büyük bir azalma eğilimi göstermektedir. [[Angola]]'da yaşanan iç savaş 30 yıl sürdükten sonra 2002'de sona ermiştir. Bu azalma birçok yerde komünist düzendeki ekonomik yapılanmadan açık pazar ekonomilerine geçişi hızlandırmaktadır. Özellikle bölgede yaşanan istikrardaki |
Bütün bunlara rağmen 21. yüzyılda yaşanan çatışmalar büyük bir azalma eğilimi göstermektedir. [[Angola]]'da yaşanan iç savaş 30 yıl sürdükten sonra 2002'de sona ermiştir. Bu azalma birçok yerde komünist düzendeki ekonomik yapılanmadan açık pazar ekonomilerine geçişi hızlandırmaktadır. Özellikle bölgede yaşanan istikrardaki yükselme Afrika ülkelerine yapılan dış yatırımları arttırmaktadır. Özellikle [[Çin]] bu yatırımlarda başı çekmektedir. 2011'de bazı Afrika ekonomileri en hızlı büyüyen ekonomilerden bazıları olmuştur. İletişim devriminin bölgede yoğunluk kazanması ile birlikte Afrika dünyayla bağlantı düzeyini gün geçtikçe arttırmaktadır.<ref>{{Web kaynağı |url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1693963 |başlık=Mobile Phones and Economic Development in Africa by Jenny Aker, Isaac Mbiti :: SSRN<!-- Bot generated title --> |erişimtarihi=9 Şubat 2013 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20131214131535/http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1693963 |arşivtarihi=14 Aralık 2013 |ölüurl=hayır }}</ref> |
||
== Coğrafya == |
== Coğrafya == |
||
189. satır: | 212. satır: | ||
{{Ana|Afrika coğrafyası}} |
{{Ana|Afrika coğrafyası}} |
||
[[Dosya:Topography of africa.png|küçükresim|upright=1.2|Afrika |
[[Dosya:Topography of africa.png|küçükresim|upright=1.2|Afrika Topoğrafyası]] |
||
Afrika, Dünya'nın en büyük kara kütlesinden güneye doğru olan üç büyük çıkıntısından en büyüğüdür. Avrupa'dan [[Akdeniz]] ile ayrılan Afrika, kuzeydoğu ucunda {{dönüştürme|163|km|mi|kısalt=on}} genişliğinde [[Süveyş Kanalı|Süveyş Kıstağı]] ile Asya'ya bağlanmıştır (Süveyş Kanalı ile bölünmüştür).<ref>Drysdale, Alasdair and Gerald H. Blake. (1985) ''The Middle East and North Africa'', Oxford University Press US. {{ISBN|0-19-503538-0}}</ref> |
Afrika, Dünya'nın en büyük kara kütlesinden güneye doğru olan üç büyük çıkıntısından en büyüğüdür. Avrupa'dan [[Akdeniz]] ile ayrılan Afrika, kuzeydoğu ucunda {{dönüştürme|163|km|mi|kısalt=on}} genişliğinde [[Süveyş Kanalı|Süveyş Kıstağı]] ile Asya'ya bağlanmıştır (Süveyş Kanalı ile bölünmüştür).<ref>Drysdale, Alasdair and Gerald H. Blake. (1985) ''The Middle East and North Africa'', Oxford University Press US. {{ISBN|0-19-503538-0}}</ref> |
||
202. satır: | 225. satır: | ||
Jeolojik olarak [[Arap Yarımadası]],[[Zagros Dağları]] ve [[Anadolu]] platosunun birbirini tetiklemesi ile [[Doğu Afrika|Afrika Platosu]], Avrasya ile çarpışmaktadır. En yüksek noktası [[Kilimanjaro Dağı]] (5.895 m) olmakla birlikte en alçak noktası Assal Gölüdür (-156 m). [[Sahra Çölü]] hem tüm Afrika'nın hem de tüm dünyanın en büyük çölüdür. Hâlâ da genişlemeye devam etmektedir. |
Jeolojik olarak [[Arap Yarımadası]],[[Zagros Dağları]] ve [[Anadolu]] platosunun birbirini tetiklemesi ile [[Doğu Afrika|Afrika Platosu]], Avrasya ile çarpışmaktadır. En yüksek noktası [[Kilimanjaro Dağı]] (5.895 m) olmakla birlikte en alçak noktası Assal Gölüdür (-156 m). [[Sahra Çölü]] hem tüm Afrika'nın hem de tüm dünyanın en büyük çölüdür. Hâlâ da genişlemeye devam etmektedir. |
||
[[Dosya:Africa-asia-america-to-scale.jpg|küçükresim|orta|sağ| |
[[Dosya:Africa-asia-america-to-scale.jpg|küçükresim|orta|sağ|upright=1.82|Uydu görüntüleri Afrika (ortada), Kuzey Amerika (sol) ve Avrasya (sağ)]] |
||
===Afrika Levhası=== |
===Afrika Levhası=== |
||
217. satır: | 240. satır: | ||
}}</ref> |
}}</ref> |
||
Jeolojik olarak Afrika, [[Arap Yarımadası]]; İran'ın [[Zagros Dağları]] ve [[Afrika levhası]]'nın Avrasya ile çarpıştığı yer olan Türkiye'nin [[Anadolu Yaylası|Anadolu Platosu]]'nu kapsar. Kuzeyindeki Afrotropikal bölge ve Saharo-Arap çölü bölgeyi biyocoğrafik olarak ve [[Afro- |
Jeolojik olarak Afrika, [[Arap Yarımadası]]; İran'ın [[Zagros Dağları]] ve [[Afrika levhası]]'nın Avrasya ile çarpıştığı yer olan Türkiye'nin [[Anadolu Yaylası|Anadolu Platosu]]'nu kapsar. Kuzeyindeki Afrotropikal bölge ve Saharo-Arap çölü bölgeyi biyocoğrafik olarak ve [[Afro-Asya dilleri|Afro-Asya]] [[dil ailesi]] ise dilsel olarak kuzey bölgesini birleştirir. |
||
=== İklim === |
=== İklim === |
||
228. satır: | 251. satır: | ||
=== Hayvan Çeşitliliği === |
=== Hayvan Çeşitliliği === |
||
[[Dosya:NgoroNgoro Crater, Tanzania, Africa.jpg|küçükresim| |
[[Dosya:NgoroNgoro Crater, Tanzania, Africa.jpg|küçükresim|upright=1.09|Savana'daki [[Ngorongoro Koruma Alanı]], [[Tanzanya]]]] |
||
Afrika dünyanın en fazla ve en yoğun vahşi hayvan kombinasyonlu nüfusuna sahiptir. Bütün bu hayvanlar vahşi yaşamlarında ve özgür bir biçimde yaşamaktadırlar. [[Kedigiller]], [[otoburlar]], [[sürüngenler]] ve [[yağmur ormanları]]ndaki yüzlerce tür tamamıyla vahşi bir doğanın içerisinde doğal yaşamlarını sürdürmektedirler. |
Afrika dünyanın en fazla ve en yoğun vahşi hayvan kombinasyonlu nüfusuna sahiptir. Bütün bu hayvanlar vahşi yaşamlarında ve özgür bir biçimde yaşamaktadırlar. [[Kedigiller]], [[otoburlar]], [[sürüngenler]] ve [[yağmur ormanları]]ndaki yüzlerce tür tamamıyla vahşi bir doğanın içerisinde doğal yaşamlarını sürdürmektedirler. |
||
243. satır: | 266. satır: | ||
Afrika’nın 2018 yılında kanıtlanmış petrol rezervi dünyadaki diğer tüm ülkelere oranla %7,2’dir. 2018 yılında Afrika’nın kanıtlanmış doğal gaz rezervi dünyaya oranla %7,3 olarak kayıtlara geçmiştir.<ref>{{Web kaynağı | url = https://www.kureselsiyaset.org/turkiyenin-afrika-acilimi-ve-enerji/ | başlık = Türkiye’nin Afrika Açılımı ve Enerji | erişimtarihi = 30 Kasım 2020 | tarih = 26 Ağustos 2020 | dil = Türkçe | çalışma = Küresel Siyaset | ad = Kemal | soyadı = Kısa | arşivurl = https://web.archive.org/web/20201128031150/https://www.kureselsiyaset.org/turkiyenin-afrika-acilimi-ve-enerji/ | arşivtarihi = 28 Kasım 2020 | ölüurl =hayır}}</ref> |
Afrika’nın 2018 yılında kanıtlanmış petrol rezervi dünyadaki diğer tüm ülkelere oranla %7,2’dir. 2018 yılında Afrika’nın kanıtlanmış doğal gaz rezervi dünyaya oranla %7,3 olarak kayıtlara geçmiştir.<ref>{{Web kaynağı | url = https://www.kureselsiyaset.org/turkiyenin-afrika-acilimi-ve-enerji/ | başlık = Türkiye’nin Afrika Açılımı ve Enerji | erişimtarihi = 30 Kasım 2020 | tarih = 26 Ağustos 2020 | dil = Türkçe | çalışma = Küresel Siyaset | ad = Kemal | soyadı = Kısa | arşivurl = https://web.archive.org/web/20201128031150/https://www.kureselsiyaset.org/turkiyenin-afrika-acilimi-ve-enerji/ | arşivtarihi = 28 Kasım 2020 | ölüurl =hayır}}</ref> |
||
== |
== Altyapı == |
||
⚫ | |||
=== Su kaynakları === |
|||
Su geliştirme ve [[Su kaynağı|yönetimi]] Afrika'da sınır ötesi su kaynaklarının ([[nehir]]ler, [[göl]]ler ve [[akifer|su havzaları]]) çokluğu nedeniyle karmaşıktır.<ref name="Water 2016">{{kitap kaynağı |başlık=The United Nations World Water Development Report 2016: Water and Jobs |yayımcı=UNESCO |yıl=2016 |isbn=978-92-3-100146-8 |yer=Paris}} |
|||
[[Dosya:CC_BY-SA_icon.svg|50x50px]] Text was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by-sa/3.0/igo/|Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 IGO (CC BY-SA 3.0 IGO)]] license.</ref> |
|||
Sahra Altı Afrika'nın yaklaşık %75'i, birden fazla sınırı geçen 53 uluslararası [[havza|nehir havzası]] su toplama alanına girmektedir.<ref name="Water 2016" /><ref name="Coop Water">{{web kaynağı|başlık=Cooperation in International Waters in Africa (CIWA) |url=http://www.worldbank.org/en/programs/cooperation-in-international-waters-in-africa |erişimtarihi=13 Kasım 2016 |website=www.worldbank.org |arşivtarihi=19 Ocak 2022 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20220119001509/https://www.worldbank.org/en/programs/cooperation-in-international-waters-in-africa |ölüurl=hayır}}</ref> |
|||
== Siyaset == |
|||
⚫ | Afrikalı devletler özellikle 21. yüzyılda artan istikrarla birlikte birbirleri arasında daha sağlam ve önemli politik bağlar kurmaktadırlar. Bu bağlar çeşitli işbirliği ve [[uluslararası örgütler]] vasıtasıyla, ülkelerin hem bölgesel hem de uluslararası bağlantılarını güçlendirmektedir. Bu örgütlerin en önemlisi Afrika Birliği'dir. |
||
=== Afrika Birliği === |
=== Afrika Birliği === |
||
255. satır: | 286. satır: | ||
== Ekonomi == |
== Ekonomi == |
||
[[Dosya:RECs of the AEC.svg|küçükresim| |
[[Dosya:RECs of the AEC.svg|küçükresim|upright=1.14|[[Afrika Ekonomi Topluluğu]] |
||
{{Lejant|#691717|[[Sahil Sahra Devletleri Topluluğu|CEN-SAD]]}} |
{{Lejant|#691717|[[Sahil Sahra Devletleri Topluluğu|CEN-SAD]]}} |
||
{{Lejant|#4F4FB1|[[Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarı|COMESA]]}} |
{{Lejant|#4F4FB1|[[Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarı|COMESA]]}} |
||
265. satır: | 296. satır: | ||
{{Lejant|#7E8000|[[Arap Mağrip Birliği|UMA]]}} |
{{Lejant|#7E8000|[[Arap Mağrip Birliği|UMA]]}} |
||
]] |
]] |
||
[[Dosya:Africa at night (Cropped From Entire Earth Image).jpg|küçükresim| |
[[Dosya:Africa at night (Cropped From Entire Earth Image).jpg|küçükresim|upright=1.14|2000'de çekilen uzaydan Afrika fotoğrafı]] |
||
{{Ana|Afrika Ekonomisi}} |
{{Ana|Afrika Ekonomisi}} |
||
276. satır: | 307. satır: | ||
Ancak 1995'ten 2005'e kadar Afrika'nın ekonomik büyümesi ortalama %5'tir. Özellikle [[Angola]], [[Sudan]] ve [[Ekvator Ginesi]] gibi petrol kaynakları açısından zengin olan ülkeler hâlen daha yüksek büyüme oranları göstermektedir. Kaldı ki kıta, dünya [[kobalt]] ve [[platin]] rezervlerinin %90'ına, [[altın]] rezervlerinin %50'sine, [[krom]] rezevlerinin %98'ine, tantelit rezevlerinin %70'ine, manganez rezevlerinin %64'üne ve uranyum rezevlerinin üçte ikisine sahiptir.<ref>"[http://allafrica.com/stories/200802070635.html Africa: Developed Countries' Leverage On the Continent] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20121020072131/http://allafrica.com/stories/200802070635.html |tarih=20 Ekim 2012 }}". AllAfrica.com. February 7, 2008.</ref><ref>"[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/africa/article3319909.ece Africa, China's new frontier] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20110629123044/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/africa/article3319909.ece |tarih=29 Haziran 2011 }}". Times Online. February 10, 2008.</ref> [[Kongo Demokratik Cumhuriyeti|Kongo DC]] cep telefonlarının yapımında kullanılan Koltan mineralinin %70'ine ve ayrıca dünyanın [[elmas]] rezervlerinin %30'una sahiptir.<ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/5209428.stm DR Congo poll crucial for Africa] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20101202153903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/5209428.stm |tarih=2 Aralık 2010 }}". BBC News. November 16, 2006.</ref> [[Gine]] dünyanın en büyük [[boksit]] ihracatçısıdır. Ancak bu kaynaklara rağmen, Afrika'nın tarım ve üretimde olan niteliği ileriye doğru beklenen hızda gitmemektedir. Ayrıca 2008'de yaşanan Küresel Mali Kriz bölgenin gelişmesine ket vurmuştur. Bu kriz sonrasında yaklaşık 100 milyon insan, [[Afrika'da açlık|açlık]] konusunda etkilenmiştir.<ref>"[http://www.strategicforesight.com/african_decade.htm The African Decade?] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20100613173905/http://www.strategicforesight.com/african_decade.htm |tarih=13 Haziran 2010 }}". Ilmas Futehally. Strategic Foresight Group</ref> |
Ancak 1995'ten 2005'e kadar Afrika'nın ekonomik büyümesi ortalama %5'tir. Özellikle [[Angola]], [[Sudan]] ve [[Ekvator Ginesi]] gibi petrol kaynakları açısından zengin olan ülkeler hâlen daha yüksek büyüme oranları göstermektedir. Kaldı ki kıta, dünya [[kobalt]] ve [[platin]] rezervlerinin %90'ına, [[altın]] rezervlerinin %50'sine, [[krom]] rezevlerinin %98'ine, tantelit rezevlerinin %70'ine, manganez rezevlerinin %64'üne ve uranyum rezevlerinin üçte ikisine sahiptir.<ref>"[http://allafrica.com/stories/200802070635.html Africa: Developed Countries' Leverage On the Continent] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20121020072131/http://allafrica.com/stories/200802070635.html |tarih=20 Ekim 2012 }}". AllAfrica.com. February 7, 2008.</ref><ref>"[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/africa/article3319909.ece Africa, China's new frontier] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20110629123044/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/africa/article3319909.ece |tarih=29 Haziran 2011 }}". Times Online. February 10, 2008.</ref> [[Kongo Demokratik Cumhuriyeti|Kongo DC]] cep telefonlarının yapımında kullanılan Koltan mineralinin %70'ine ve ayrıca dünyanın [[elmas]] rezervlerinin %30'una sahiptir.<ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/5209428.stm DR Congo poll crucial for Africa] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20101202153903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/5209428.stm |tarih=2 Aralık 2010 }}". BBC News. November 16, 2006.</ref> [[Gine]] dünyanın en büyük [[boksit]] ihracatçısıdır. Ancak bu kaynaklara rağmen, Afrika'nın tarım ve üretimde olan niteliği ileriye doğru beklenen hızda gitmemektedir. Ayrıca 2008'de yaşanan Küresel Mali Kriz bölgenin gelişmesine ket vurmuştur. Bu kriz sonrasında yaklaşık 100 milyon insan, [[Afrika'da açlık|açlık]] konusunda etkilenmiştir.<ref>"[http://www.strategicforesight.com/african_decade.htm The African Decade?] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20100613173905/http://www.strategicforesight.com/african_decade.htm |tarih=13 Haziran 2010 }}". Ilmas Futehally. Strategic Foresight Group</ref> |
||
Ancak özellikle son yıllarda Çin Halk Cumhuriyet'inin bölgeye yaptığı yatırımlar sebebiyle ekonomik hareketlenme artmıştır. Sadece 2007, yılında |
Ancak özellikle son yıllarda Çin Halk Cumhuriyet'inin bölgeye yaptığı yatırımlar sebebiyle ekonomik hareketlenme artmıştır. Sadece 2007, yılında Çinli yatırımcılar bölgeya 1 Milyar dolar yatırım yapmışlardır.<ref name="Africa">"[http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=690 China and Africa: Stronger Economic Ties Mean More Migration] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20140129114909/http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=690 |tarih=29 Ocak 2014 }}". By Malia Politzer, ''Migration Information Source''. August 2008.</ref> |
||
=== Elektrik üretimi === |
|||
[[Elektrik|Elektriğin]] ana kaynağı, enerji için mevcut kurulu kapasiteye önemli ölçüde katkıda bulunan [[Hidrolik güç|hidroelektrik]]'tir.<ref name="Water 2016" /> Kainji Barajı, [[Nijerya]]'daki tüm büyük şehirler ve komşu ülke [[Nijer]] için elektrik üreten tipik bir hidroelektrik kaynağıdır.<ref>{{web kaynağı|tarih=14 Ekim 2012 |başlık=An inside look at Kainji Dam |url=http://www.dailytrust.com.ng/index.php/other-sections/star-feature/14058-an-inside-look-at-kainji-dam |arşivurl=https://web.archive.org/web/20121014181017/http://www.dailytrust.com.ng/index.php/other-sections/star-feature/14058-an-inside-look-at-kainji-dam |arşivtarihi=14 Ekim 2012 |erişimtarihi=28 Kasım 2020}}</ref> Bu nedenle, son on yılda üretilen güç miktarını artıran sürekli yatırımlar yapıldı.<ref name="Water 2016" /> |
|||
== Demografi == |
== Demografi == |
||
286. satır: | 320. satır: | ||
Güney, Merkez ve Güney Doğu Afrika'da büyük oranda Bantu dili konuşulmaktadır.<ref>Luc-Normand Tellier (2009). "[http://books.google.com/books?id=cXuCjDbxC1YC&pg=&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Urban world history: an economic and geographical perspective] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20130723062509/http://books.google.com/books?id=cXuCjDbxC1YC&pg=&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false|tarih=23 Temmuz 2013}}". PUQ. p.204. ISBN 2-7605-1588-5</ref> Bunun yanı sıra, bir takım [[Nilotik]] topluluklar Doğu Afrika ve Güney Sudan'da sırasıyla karmaşık [[Swahili Kıyısı]]'ndaki [[Swahili]]'ler ve geri kalan yerel kabilelerin Khoisan ('[[Bushmen|San']] ya da 'Bushmen') ve [[Pygmy]]ler Bantu dilleri konuşulur. Bantu dili ayrıiyeten Gabon ve Ekvator Ginesinde de baskındır. Afrika'nın güneyindeki [[Kalahari Çölü]], Busmanlar olarak da bilinen yerel topluluklar uzun süredir burada yaşamaktadırlar. Busman'lar ırk olarak diğer Afrika kabilelerinden farklıdır. Bantuların günümüze ulaşan belirgin topluluğu ise Pygmilerdir.<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article402970.ece Pygmies struggle to survive in war zone where abuse is routine] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20100525095020/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article402970.ece |tarih=25 Mayıs 2010 }}. ''Times'' Online. December 16, 2004.</ref> |
Güney, Merkez ve Güney Doğu Afrika'da büyük oranda Bantu dili konuşulmaktadır.<ref>Luc-Normand Tellier (2009). "[http://books.google.com/books?id=cXuCjDbxC1YC&pg=&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Urban world history: an economic and geographical perspective] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20130723062509/http://books.google.com/books?id=cXuCjDbxC1YC&pg=&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false|tarih=23 Temmuz 2013}}". PUQ. p.204. ISBN 2-7605-1588-5</ref> Bunun yanı sıra, bir takım [[Nilotik]] topluluklar Doğu Afrika ve Güney Sudan'da sırasıyla karmaşık [[Swahili Kıyısı]]'ndaki [[Swahili]]'ler ve geri kalan yerel kabilelerin Khoisan ('[[Bushmen|San']] ya da 'Bushmen') ve [[Pygmy]]ler Bantu dilleri konuşulur. Bantu dili ayrıiyeten Gabon ve Ekvator Ginesinde de baskındır. Afrika'nın güneyindeki [[Kalahari Çölü]], Busmanlar olarak da bilinen yerel topluluklar uzun süredir burada yaşamaktadırlar. Busman'lar ırk olarak diğer Afrika kabilelerinden farklıdır. Bantuların günümüze ulaşan belirgin topluluğu ise Pygmilerdir.<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article402970.ece Pygmies struggle to survive in war zone where abuse is routine] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20100525095020/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article402970.ece |tarih=25 Mayıs 2010 }}. ''Times'' Online. December 16, 2004.</ref> |
||
Batı Afrika'daki ulusların çoğunluğu Nijer-Kongo Dil ailesinden gelen dilleri konuşmaktadırlar. Bunun yanında bu bölgede Afro-Asya dilleri ve Nil-Sahra dilleri konuşanlar da bulunmaktadır. Nijer Kongo dil ailesinin içinde [[Yoruba dili|Yoruba]], [[Igbo dili|Igbo]], [[Fulani]], [[Akan dili|Akan]] ve [[Wolof dili|Wolof]] dilleri bulunmakta en karmaşık etnik gruplara ev sahipliği yapmaktadır. Merkez Sahra'da, [[Mandinkalılar|Mandinka]] veya [[Mande dili|Mande]] toplulukları önemlidir ve Doğu Orta Afrika'da Nil-Sahra dil ailesinde bulunan [[Zaghawa dili|Zaghawa]], [[Gbaya dili|Baya]], [[Kanuri dili|Kanuri]] ve [[Thao dili|Sao]] dilleri baskındır. |
Batı Afrika'daki ulusların çoğunluğu Nijer-Kongo Dil ailesinden gelen dilleri konuşmaktadırlar. Bunun yanında bu bölgede Afro-Asya dilleri ve Nil-Sahra dilleri konuşanlar da bulunmaktadır. Nijer Kongo dil ailesinin içinde [[Yoruba dili|Yoruba]], [[Igbo dili|Igbo]], [[Fulani]], [[Akan dili|Akan]] ve [[Wolof dili|Wolof]] dilleri bulunmakta en karmaşık etnik gruplara ev sahipliği yapmaktadır. Merkez Sahra'da, [[Mandinkalılar|Mandinka]] veya [[Mande dili|Mande]] toplulukları önemlidir ve Doğu Orta Afrika'da Nil-Sahra dil ailesinde bulunan [[Zaghawa dili|Zaghawa]], [[Gbaya dili|Baya]], [[Kanuri dili|Kanuri]] ve [[Thao dili|Sao]] dilleri baskındır. |
||
[[Dosya:Bedscha.jpg|küçükresim|sol| |
[[Dosya:Bedscha.jpg|küçükresim|sol|upright=0.91|Kuzeydoğu Afrika]] |
||
Kuzey Afrika'daki topluluklar üç farkı ana gruptan oluşmaktadır: Berberiler kuzeybatı, Mısır ve Libyalılar kuzeydoğu ve Nilo-Sahra dili konuşan topluluklar da doğuda bulunmaktadır. Bu bölgeye 7. yüzyılda gelmeye başlayan Araplar ile birlikte İslam bölgeye girmiş ve demokrafik yapıyı dönüştürmüştür. [[Kartaca]]) ve [[Hiksos]] bulunan Semitik Fenikeliler, Indo-İranlar, Indo-Avrupalılar ve Roma ve Vandallar da bu bölgede tarihte önemli halklar olmuşlardır. Bugün Berberiler hâlâ Fas ve Cezayir'de önemli ölçüde varlıklarını sürdürmektedirler. Bununla birlikte daha az sayıda da olsa Libya ve Tunus'ta da Berberice konuşan topluluklar yaşmaktadır.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3509799.stm Q&A: The Berbers] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20180112181804/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3509799.stm |tarih=12 Ocak 2018 }}. BBC News. March 12, 2004.</ref> Berberice konuşan Tuaregler ve diğer normadik topluluklar da Sahra çölünde yaşayan sakinleridir. Bölge büyük oranda Arap ve Müslüman etkisinde olsa dahi Moritanya bölgesinde hâlen daha Nijer Kongo dili konuşan topluluklar da hâlen yaşamaktadır. Sudan'da Arapça ve Arap kültürü hakim olsa da yüzyıllar boyunca Arap yarımadasından gelen değişik göçmenler Nubians, Nuba, Fur ve Zaghava halkları ile karışmış olan ve orijinal olarak Nil-Sahra konuşan gruplar yaşamaktadır. |
Kuzey Afrika'daki topluluklar üç farkı ana gruptan oluşmaktadır: Berberiler kuzeybatı, Mısır ve Libyalılar kuzeydoğu ve Nilo-Sahra dili konuşan topluluklar da doğuda bulunmaktadır. Bu bölgeye 7. yüzyılda gelmeye başlayan Araplar ile birlikte İslam bölgeye girmiş ve demokrafik yapıyı dönüştürmüştür. [[Kartaca]]) ve [[Hiksos]] bulunan Semitik Fenikeliler, Indo-İranlar, Indo-Avrupalılar ve Roma ve Vandallar da bu bölgede tarihte önemli halklar olmuşlardır. Bugün Berberiler hâlâ Fas ve Cezayir'de önemli ölçüde varlıklarını sürdürmektedirler. Bununla birlikte daha az sayıda da olsa Libya ve Tunus'ta da Berberice konuşan topluluklar yaşmaktadır.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3509799.stm Q&A: The Berbers] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20180112181804/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3509799.stm |tarih=12 Ocak 2018 }}. BBC News. March 12, 2004.</ref> Berberice konuşan Tuaregler ve diğer normadik topluluklar da Sahra çölünde yaşayan sakinleridir. Bölge büyük oranda Arap ve Müslüman etkisinde olsa dahi Moritanya bölgesinde hâlen daha Nijer Kongo dili konuşan topluluklar da hâlen yaşamaktadır. Sudan'da Arapça ve Arap kültürü hakim olsa da yüzyıllar boyunca Arap yarımadasından gelen değişik göçmenler Nubians, Nuba, Fur ve Zaghava halkları ile karışmış olan ve orijinal olarak Nil-Sahra konuşan gruplar yaşamaktadır. |
||
Afrika Boynuzu'nda bulunan halklar da Etiyopya ve Eritreli topluluklar bulunmaktadır. Aynı zamanda bu bölgede Afro-Asyatik dillerinin bir kolu olan Semitik diller ailesinin dillerini konuşan Habeşliler yaşar. Kusitik dillerini konuşan Somalililer ve Oromolular da bu bölgede bulunmaktadır. |
Afrika Boynuzu'nda bulunan halklar da Etiyopya ve Eritreli topluluklar bulunmaktadır. Aynı zamanda bu bölgede Afro-Asyatik dillerinin bir kolu olan Semitik diller ailesinin dillerini konuşan Habeşliler yaşar. Kusitik dillerini konuşan Somalililer ve Oromolular da bu bölgede bulunmaktadır. |
||
İkinci DÜnya Savaşı sonrasında başlayan dekolonizasyon hareketinden önce Afrika kıtasında birçok Avrupalı bulunmaktaydı.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html "We Want Our Country" (3 of 10)] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20130723000220/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html |tarih=23 Temmuz 2013 }}. Time. November 5, 1965</ref> 1960'lar ve 70'lerdeki dekolonizasyon hareketleri birçok beyaz Afrikalı'nın iltica etmesine neden olmuştur. Bu göçlerin büyük bir bölümü Cezayir ve Fas'tan ayrılan insanlardan oluşmaktadır. (Yaklaşık 1.6 milyon kişi |
İkinci DÜnya Savaşı sonrasında başlayan dekolonizasyon hareketinden önce Afrika kıtasında birçok Avrupalı bulunmaktaydı.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html "We Want Our Country" (3 of 10)] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20130723000220/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html |tarih=23 Temmuz 2013 }}. Time. November 5, 1965</ref> 1960'lar ve 70'lerdeki dekolonizasyon hareketleri birçok beyaz Afrikalı'nın iltica etmesine neden olmuştur. Bu göçlerin büyük bir bölümü Cezayir ve Fas'tan ayrılan insanlardan oluşmaktadır. (Yaklaşık 1.6 milyon kişi<ref>Raimondo Cagiano De Azevedo (1994). "[http://books.google.com/books?id=N8VHizsqaH0C&pg=PA25&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Migration and development co-operation.] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20170113170203/https://books.google.com/books?id=N8VHizsqaH0C&pg=PA25&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false|tarih=13 Ocak 2017}}". Council of Europe. p.25. ISBN 92-871-2611-9</ref> Kenya, Congo,<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,826488-4,00.html Jungle Shipwreck] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20130722210703/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,826488-4,00.html |tarih=22 Temmuz 2013 }}. ''Time.'' July 25, 1960</ref> Rhodesia, Mozambique and Angola.<ref>[http://www.economist.com/world/mideast-africa/displayStory.cfm?story_id=12079340 Flight from Angola] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20130723131954/http://www.economist.com/node/12079340?story_id=12079340 |tarih=23 Temmuz 2013 }}, ''The Economist '', August 16, 1975</ref>) 1977 yılının sonuna kadar 1milyondan fazla Portekizli bulundukları yerlerden göç etmişlerdir.<ref>[http://countrystudies.us/portugal/48.htm Portugal - Emigration] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20110629081956/http://countrystudies.us/portugal/48.htm |tarih=29 Haziran 2011 }}, Eric Solsten, ed. Portugal: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress, 1993.</ref> Yine de, birçok Beyaz Afrikalı hâlen daha Güney Afrika, Zimbabwe, Nabimia ve Réunion gibi birçok Afrika ülkesinde azınlık olarak yaşamaya devam etmektedirler.<ref>{{Kitap kaynağı|ad=John A.|soyadı=Holm|başlık=Pidgins and Creoles: References survey|url=http://books.google.com/books?id=PcD7p9y3EIcC&pg=PA394&dq#v=onepage&q=&f=false|yayıncı=Cambridge University Press|yıl=1989|sayfa=394|isbn=0-521-35940-6|erişimtarihi=20 Haziran 2013|arşivurl=https://web.archive.org/web/20130723042235/http://books.google.com/books?id=PcD7p9y3EIcC&pg=PA394&dq#v=onepage&q=&f=false|arşivtarihi=23 Temmuz 2013|ölüurl=hayır}}</ref> En fazla beyaz Afrikalı nüfusa sahip olan ülke Güney Afrika'dır.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html#People South Africa: People: Ethnic Groups.] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html#People |tarih=21 Haziran 2020 }} World Factbook of CIA</ref> [[Afrikaner]]ler bugün Afrika'da yaşayan en büyük Anglo-Afrikan azınlık grubudur. |
||
Kolonileşme dönemi dünyanın birçok bölgesinden(özellikle Hint ve Asyalı) insanların Afrika kıtasına gelmesine neden olmuştur. Özellikle Hint kökenli topluluklar büyük oranda Güney Afrika'da bulunmakta ve ayrıca küçük gruplar halinde Kenya,Tanzanya ve diğer Doğu ülkelerinde yerleşmiş halde bulunmaktadırlar. Uganda'daki büyük Hint kabilesi, Ugandalı diktatör [[Idi Amin]] tarafından 1972 yılında yaşadıkları yerlerden kovulmuştur. Ancak bugün birçoğu tekrar yurtlarına dönmüştür. Hint Okyanusundaki adalarda bulunan topluluklar da büyük oranda Asyalı ve Hint gruplardan oluşmaktadır. Madagaskar'da bulunan Malagasi halklarının büyük çoğunluğu Güney Doğu Asya ve Okyanusya dillerini konuşan insanlardan oluşur. Ancak bu topluluklar genellikle Bantu, Arap, Hint ve Avrupalı topluluklarla karışmıştırlar. 20. yüzyıl boyunca da Lübnan diasporası ve Çinli yatırımcılar küçük fakat ekonomik olarak çok etkili gruplar olarak Afrika'ya yerleşmeye devam etmişlerdir.<ref name="Africa"/> have also developed in the larger coastal cities of [[West Africa|West]] ve [[East Africa]], respectively.<ref>"[http://www1.voanews.com/english/news/a-13-2007-07-10-voa46.html Lebanese Immigrants Boost West African Commerce] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20111224135631/http://www.voanews.com/english/news/a-13-2007-07-10-voa46.html |tarih=24 Aralık 2011 }}", By Naomi Schwarz, VOANews.com, July 10, 2007</ref> |
Kolonileşme dönemi dünyanın birçok bölgesinden(özellikle Hint ve Asyalı) insanların Afrika kıtasına gelmesine neden olmuştur. Özellikle Hint kökenli topluluklar büyük oranda Güney Afrika'da bulunmakta ve ayrıca küçük gruplar halinde Kenya, Tanzanya ve diğer Doğu ülkelerinde yerleşmiş halde bulunmaktadırlar. Uganda'daki büyük Hint kabilesi, Ugandalı diktatör [[Idi Amin]] tarafından 1972 yılında yaşadıkları yerlerden kovulmuştur. Ancak bugün birçoğu tekrar yurtlarına dönmüştür. Hint Okyanusundaki adalarda bulunan topluluklar da büyük oranda Asyalı ve Hint gruplardan oluşmaktadır. Madagaskar'da bulunan Malagasi halklarının büyük çoğunluğu Güney Doğu Asya ve Okyanusya dillerini konuşan insanlardan oluşur. Ancak bu topluluklar genellikle Bantu, Arap, Hint ve Avrupalı topluluklarla karışmıştırlar. 20. yüzyıl boyunca da Lübnan diasporası ve Çinli yatırımcılar küçük fakat ekonomik olarak çok etkili gruplar olarak Afrika'ya yerleşmeye devam etmişlerdir.<ref name="Africa"/> have also developed in the larger coastal cities of [[West Africa|West]] ve [[East Africa]], respectively.<ref>"[http://www1.voanews.com/english/news/a-13-2007-07-10-voa46.html Lebanese Immigrants Boost West African Commerce] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20111224135631/http://www.voanews.com/english/news/a-13-2007-07-10-voa46.html |tarih=24 Aralık 2011 }}", By Naomi Schwarz, VOANews.com, July 10, 2007</ref> |
||
== Din == |
== Din == |
Sayfanın 12.33, 14 Temmuz 2024 tarihindeki hâli
Afrika | |
---|---|
![]() | |
Alan | 30.370.000 km² (11.668.598,7 sq mi) |
Nüfus | 1.275.920.972 |
Yoğunluk | 30,51/km²/km²(80/sq mi) |
Ülkeler | 54 |
Halklar | Mısırlılar Libyalılar Cezayirliler Nijeryalılar Somalililer Sudanlılar Güney Afrikalılar Kamerunlular Senegalliler Tunuslular |
Büyük şehirler | ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Zaman dilimi | -1 (Yeşil Burun Adaları) +4 (Mauritius) |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/MapAfricaSize.gif/220px-MapAfricaSize.gif)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/LocationAfrica.png/250px-LocationAfrica.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Africa_satellite_orthographic.jpg/250px-Africa_satellite_orthographic.jpg)
Afrika (İngilizce: Africa, Fransızca: Afrique, Arapça: أفريقيا), yüzölçümü ve nüfus yoğunluğu açısından dünyanın en büyük ikinci kıtasıdır. Kendisine bitişik kabul edilen adalar ile birlikte 30,8 milyon km²'lik alanı ile dünya yüzölçümünün %6'sını ve dünya üzerindeki toprakların %24,4'ünü kapsar.[1][2] 1 milyar kişilik nüfusuyla dünya nüfusunun %15'ini barındırır. Afrika, kuzeyde Akdeniz, güneyde Hint Okyanusu, batıda Atlas Okyanusu, doğuda Sina Yarımadası, Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı ile çevrelenmiştir. Madagaskar'ı ve çeşitli takımadaları bünyesinde barındırır. Kıtada 54 adet diplomatik olarak tanınmış bağımsız devlet, dokuz bölge ve 3 adet de sınırlı tanınmış devlet bulunur.
Tüm kıtalar arasında en fazla genç nüfus Afrika'da bulunmaktadır. Afrikalıların %50'si 19 yaşının altındadır. Cezayir yüzölçümü olarak Afrikanın en büyük ülkesiyken, nüfus anlamında en büyük ülke ise Nijerya'dır. Özellikle Doğu Afrika'nın, insanoğlunun başlangıç noktası olduğu kabul edilir. Erken dönem büyük insansı maymunların yanı sıra, geç dönemdekileri yedi milyon yıl öncesinde olan Sahelanthropus tchadensis, Australopithecus africanus, A. afarensis, Homo erectus, H. habilis ve H. ergaster gibi türlerin evrimleşmesiyle oluştuğu kanıtlanan Homo sapiens yani modern insana dair bundan 200.000 yıl öncesine ait bulgular Etiyopya'da bulunmuştur.[3] Afrika, çok çeşitli iklim bölgeleri bulunan ekvatorun her iki yanında ve dünya üzerinde her iki iklim kuşağında da bulunan tek kıtadır.[4]
Afrika etnik, kültür ve dil olarak çok büyük bir çeşitliliğe ev sahipliği yapar. 19. yüzyıl sonlarında Avrupa ülkeleri tarafından sömürge haline getirilmiştir. Afrika'nın modern devletleri 20. yüzyıldaki dekolonizasyon sürecinden sonra ortaya çıkmıştır. Afrika ülkeleri kısmen 1881-1914 yıllarındaki Afrika Talanı sırasında şekillenmiştir.
Etimoloji
Afrika adı, Kartaca'ya ilk defa ayak basan Romalılarca "Afri" veya "Africani" denilen oymakların adından esinlenerek verilmiştir. Bu adın yerel Libya kabilelerini betimlemek için kullanıldığı düşünülse de, genellikle Fenikecede kullanılan afar yani toz kelimesi ile bağlantılıdır. Ancak 1981 yılında yapılan bir hipoteze göre[5] bir Berberi kelimesi olan ve "deve" anlamına gelen ifriden gelir.[6] Aynı kelime kuzeybatı Libya'da bulunan, orijinal ismi Yafran (veya Ifrane) olan aynı zamanda Trablusgarb ve Cezayir dolaylarındaki Banu Ifran kabilesine verilen isimdir.[7]
Roma hâkimiyetindeyken Kartaca, bugün Libya'nın sahil kesimleri dolaylarındaki Afrika Pronconsularis eyaletinin başkentiydi. Latin son eki "-ica" bir alanı tanımlamakta kullanılır.
Antik Romalılara göre, Asya kelimesi Mısır'ın doğusunda kalan Anadolu ve ötesini ifade ederken, Afrika kelimesi Mısır'ın batısını tanımlamak için kullanılmaktaydı. Bu keskin çizgi Yunan coğrafyacı Ptolemy (85-165 MÖ) tarafından belirlenmiştir.
Diğer etimolojik hipotezler ise;
- Birinci yüzyıl Yahudi tarihçisi Flavius Josephus tarafından İncil Yaradılış 25:4'te ileri sürülen görüşe göre Afrika adı Libya'yı istila ettiği söylenen İbrahim peygamberin torunu Epher tarafından verilmiştir.
- Sevillalı Isıldore'in Etymologiae isimli eserinde belirttiğine göre Afrika adı Latin kökenli aprica, yani "güneşli" anlamına gelen kelimeden gelmektedir.
- Massey'in 1881 yılında ortaya attığı teze göre Afrika kelimesi, Mısır dilindeki af-rui-ka cümlesinden gelmektedir. Bunun anlamı "Ka'nın ağzına doğru dönmek" manasına gelir. Mısır felsefesinde "Ka", her insanın içinde olduğuna inanılan hayat özüdür ve "Ka'ya doğru dönmek", doğum yerine başlangıç yerine dönmek manasına gelir. Afrika, Mısırlılar için, soylarının geldiğine inanılan başlangıçtır.
- Michèle Fruyt tarafından ortaya atılan bir diğer hipoteze göre,[8] İtalya'da bulunan Umbria bölgesi kökenli "yağmurlu rüzgâr" anlamına gelen Latinceyle bağlantılı "africus" yani "güney rüzgârı" kelimesinden gelmektedir.
Tarihçe
Tarih Öncesi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Lucy_blackbg.jpg/150px-Lucy_blackbg.jpg)
Afrika, birçok paleoantropolog ve arkeolog tarafından Dünya üzerinde insanlarca yerleşilmiş ilk yer olarak kabul edilmiştir.[9][10] 20. yüzyılın ortalarındayken antropologlar, en erkeni yedi milyon yıl öncesine ait olduğu düşünülen birçok fosil kanıtı keşfetmişlerdi. Bunlar arasında Ardipitecus, Australopithecus ve Homo türlerindeki insan ataları yer almaktadır. Afrika arkeolojisinde dönemler Erken, Orta ve Geç Taş Çağları olmak üzere üçe ayrılır.[11] Tüm insanlığın tarih öncesi gibi, Afrika'nın tarih öncesinde de ulus devletler mevcut değildi. Bunun yanında Khoi ve San gibi avcı ve toplayıcı grupların yerleşik hayata geçtiği görülür.[12][13][14]
Medeniyetin doğuşu
Sahra'nın büyüklüğü tarihsel olarak son derece değişken olmuştur, alanı küresel iklim koşullarına bağlı olarak hızla dalgalanmış ve zaman zaman yok olmuştur.[15] Buzul Çağı'nın bitmesiyle, yani MÖ 10.500 civarlarında, Sahra yeşil ve bereketli bir vadiydi. Ancak MÖ 5000 civarlarında iklimi kuraklaştı ve Sahra bölgesi oldukça sıcak ve kavurucu bir hal aldı. Bu sebepten Sahra bölgesindeki nüfus, Nil nehri bölgesine doğru artmaya başladı. Bu insanlar bu bölgede sürekli ve yarı sürekli olarak yerleşime geçmeye başladılar.
Afrika'da büyükbaş hayvanların evcilleştirilmesi tarımdan daha önce olmuştur. Aşağı yukarı MÖ 6000'de Kuzey Afrika'da büyükbaş hayvanlar çoktan evcilleştirilmişti.[16] Nil - Sahra bölgesinde insanlar birçok hayvanı evcilleştirdiler. Bugünkü Cezayir'den Nubiya'ya kadar olan bölgede eşek ve vida boynuzlu keçiler de evcilleştirilmekteydi.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Mathendous_giraffes.jpg/220px-Mathendous_giraffes.jpg)
MÖ 4.000'e geldiğimizde, Sahra'nın iklimi çok hızlı bir şekilde kuraklaşmaya başladı.[17] Bu iklim değişikliği bölgedeki göllerin ve nehirlerin büyük oranda küçülmesine ve büyük çapta çölleşmeye yol açtı. Bu durum elverişli arazi miktarının azalmasına ve tarım ile uğraşan kesimin Batı Afrika'ya doğru göç etmesine neden oldu.[17]
M.Ö. 4000'li yıllarda Sahra iklimi çok hızlı bir şekilde kuraklaşmaya başladı.[17] Bu iklim değişikliği göllerin ve nehirlerin önemli ölçüde küçülmesine ve artan çölleşmeye neden oldu. Bu da yerleşimlere elverişli arazi miktarını azalttı ve çiftçilik topluluklarının Batı Afrika'nın daha tropikal iklimine göç etmesini teşvik etti.[17]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Abu_Simbel_Main_Temple_%282346939149%29.jpg/220px-Abu_Simbel_Main_Temple_%282346939149%29.jpg)
MÖ birinci milenyumda, demir işlemeciliği Kuzey Afrika'da başladı ve ardından Sahra altı Afrika'ya doğru hızla yayıldı.
MÖ 500'e gelindiğinde Batı Afrika'da metal işçiliği olağan hâle gelmişti.[18] M.S. ilk yüzyıla kadar diğer bölgeler demir işçiliği hakkında herhangi bir şey bilmemesine rağmen, Batı ve Kuzey Afrika'da demir işlemeciliği o tarihten 500 yıl öncesinde bile kullanılıyordu. MÖ 500'lere ait Mısır, Kuzey Afrika, Nabiya ve Etiyopya'dan gelmiş bakır objeler, Batı Afrika'daki kazılarda bulunmuştur. Bu durum Sahra ötesi ticaret ağının bu tarihlerde kurulmuş olduğunu göstermektedir.[17]
ilk Medeniyetler
Antik Çağ (MÖ 3600 – MS 500)
Kuzeydoğu Afrika
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Ancient_Egypt_map-en.svg/220px-Ancient_Egypt_map-en.svg.png)
MÖ 3500'den itibaren, nomlar (nomarklar tarafından yönetilen) birleşerek Kuzeydoğu Afrika'da Aşağı Mısır ve Yukarı Mısır krallıklarını oluşturdular. MÖ 3100 civarında Yukarı Mısır, Mısır'ı 1. hanedan altında birleştirmek için Aşağı Mısır'ı fethetti ve birleştirme ve asimilasyon süreci MÖ 2.686'da Eski Mısır Krallığı'nı kuran 3. hanedan zamanında tamamlandı.[19](ss62–63) Kerma Krallığı bu dönemde ortaya çıktı ve Nübye'de baskın güç haline gelerek, Nil'in 1. ve 4. kataraktları arasındaki Mısır kadar büyük toprakları yönetti.[20][21]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Nefertari_Temple_Abu_Simbel_May_30_2007.jpg/170px-Nefertari_Temple_Abu_Simbel_May_30_2007.jpg)
MÖ 3300'ler civarında, Antik Mısır'da Firavun medeniyetindeki okur yazarlığın artmasıyla birlikte Kuzey Afrika'daki ilk tarihsel kayıtlar ortaya çıkmıştır.[22] Dünyanın en erken ve en uzun süreli yaşayan medeniyetlerinden biri olan Antik Mısır, MÖ 330 yılına kadar çevresindeki diğer bölgeleri de etkiledi.[23][24]
Afrika'nın Avrupalılarca keşfi, Romalılar ve Antik Yunan ile birlikte başlamıştır. MÖ 322'de Büyük İskender Mısır'ı Pers işgalinden kurtardı ve burada, ölümünden sonra Ptolemaios Krallığı'nın başkenti olacak olan İskenderiye'yi oluşturdu.[25] Roma İmparatorluğu'nun Akdeniz şeridi boyunca Kuzey Afrika'yı fethinin ardından bölge, hem ekonomik hem de kültürel olarak Roma sistemine dâhil olmuştur. Roma yerleşkeleri bugünkü modern Tunus'ta ve o hat boyunca ortaya çıkmıştır. Bölgede Hristiyanlığın yayılması da MS 340'lı yıllara kadar sürmüştür.[26]
7. yüzyılın başlarında Hilâfet önce Mısır'a girdi ve ardından da Kuzey Afrika'ya yayıldı. Kısa dönemde, yerel Berberi kabileleri Müslüman Arap kabileleriyle bütünleştiler. Emevilerin başkenti olan Şam 8. yüzyılda düşünce, İslami merkez Akdeniz'de kayarak Kuzey Afrika'daki Kayravan'a geçmiştir.[27]
9. ve 18. yüzyıllar arası
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Rytter_fra_Bagirmi.jpg/220px-Rytter_fra_Bagirmi.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Bronze_head_and_ram%27s_head.jpg/170px-Bronze_head_and_ram%27s_head.jpg)
Kolonileşme dönemi öncesi Afrika'da takriben 10.000'den fazla farklı devlet ve politika,[29] pek çok kurum ve kurallara göre nitelendirilmiştir. Bunların içerisinde Buşmalar gibi küçük avcı toplayıcı gruplar, Bantu dillerini konuşan daha büyük ve yapılanmış aile klanları, çok daha büyük olan Afrika Boynuzu'ndaki klanlar ve bunun yanında Akanlar, Yorubalar ve İbolar gibi otonom şehir devletleri veya krallıklardan oluşan birçok farklı oluşum mevcuttur. 9. yüzyılda Batı Afrika'dan gelen Hausa Krallığı gibi bir dizi hanedan devletleri, Sahra altı bölgesindeki savanaları aşarak bugünkü Sudan'ın ortalarına vardılar. Gana, Gao ve Kanem Krallığı bunların en güçlüleriydi. Gana 11. yüzyılda geri dönse de, Mali Krallığı Sudan'ın doğusunu 13. yüzyıla kadar muhafaza etti. Kanem Krallığı ise 11. yüzyılda İslamiyeti kabul ettiler.
Batı Afrika'nın ormanlık alanlarında, kuzeydeki Müslüman kabilelerin küçük etkisiyle birlikte yeni bağımsız krallıklar türedi. İboların kurduğu Nri Krallığı bunların ilkiydi. 9. yüzyılda ortaya çıkan Nri krallığı, günümüz Nijerya'sındaki en eski kabilelerden biridir. Bu kabileye ait ortaya çıkarılan bronz buluntular 9. yüzyıla aittir.[30]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Ashanti_Yam_Ceremony_1817.jpg/220px-Ashanti_Yam_Ceremony_1817.jpg)
Ife kenti, tarihsel olarak Yorubalar tarafından kurulan ilk şehir devletlerden bir tanesidir. Başında "oba" denilen ve Yoruba dilinde "kral" anlamına gelen bir yönetici bulunur. Ife özellikle içerisindeki bronz işlemeleriyle birlikte Afrika'nın en önemli dini ve kültürel merkezlerinden birisidir.
Sahra'daki Berberi sülalesinden gelen Murabıtlar buradan yayılarak kuzeydoğu Afrika ve 11. yüzyılda İber Yarımada'sına kadar ulaşmıştılar.[31] Ardından Banu Hilal ve Banu Malik gibi Arap bedevileri, Arap yarımadasından Mısır'a göç etmişlerdir. 11. ve 13. yüzyıl arasında gerçekleşen bu olay sonucunda Araplar ve Berberiler yerel kültürleri Araplaştırarak[32] ve yerel kültürleri birleşik İslam kültürü ile emerek bölgede büyük değişikliklere yol açmışlardır.[33]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Great_Zimbabwe_Closeup.jpg/220px-Great_Zimbabwe_Closeup.jpg)
Mali Krallığı'nın bozulmasını takip eden süreçte, Sonni Ali (1464-1492) adındaki yerel lider, Sahra ötesi ticaret ağını kontrol ederek Songhay İmparatorluğu'nu oluşturdu. Sonni Ali 1468'de Timbuktu'yu ve ardından 1473'te Djenne'yi kuşattı. Ticaret gelirleri ve Müslüman tüccarları örgütleyerek güçlü bir imparatorluk oluşturdu. Onun halefi Ture Muhammed(1493-1528) İslamiyeti resmî din hâline getirdi. 15. yüzyıla kadar, Hause Krallığı'na ait küçük şehirler bölgedeki ticaret ağında etkili olarak çeşitli taşımacılık ve üretim yaptılar.
Köle ticaretinin yükselişi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Point_du_Non_Retour1.jpg/220px-Point_du_Non_Retour1.jpg)
Kölelik, Afrika'da uzun süre uygulanmıştır. 7. ve 20. yüzyıl arasında Arap köle tüccarları yaklaşık olarak 18 milyon köleyi Afrika'dan Sahra ötesine ve oradan da Atlantik Okyanusu rotasını izleyerek sattı. 15. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar 7-12 milyon insan bu yolu izleyerek yeni dünyaya satıldı.[34][35][36]
Batı Afrika'da, 1820'li yıllarda bu ticaretin reddedilmesinin ardından büyük ekonomik sorunlar görüldü. İngiliz Kraliyet Donanması'nın Batı Afrika'daki varlığının artışıyla birlikte, bu bölgedeki devletler yeni ekonomik sisteme dahil olmaya zorlandılar. Bu durum Avrupa ve Amerika'da kölelik karşıtı hareketlerin artışına ve köle ticaretinin büyük oranda düşmesine neden oldu. Batı Afrika'daki İngiliz birlikleri 1808 ve 1860 yılları arasında yaklaşık 1600 köle gemisine el koydu ve kaçırılmış olan 150,000 Afrikalıyı serbest bıraktı.[37]
Bu eylemler aynı zamanda İngilizlerin kaçak köle ticaretini önleme çabalarının da bir sonucudur, hatta bu sebepten Lagos Kralı 1851'de İngilizler tarafından devrilmiştir. Böylelikle kölelik karşıtı sözleşmeler 50'den fazla Afrikalı ülkenin de imzasıyla kabul edildi.[38] Batı Afrika'nın büyük güçleri bu değişime uyum sağayabilmek için farklı yolları denemişlerdir. Bugün Batı Afrika'nın temel ihraç maddeleri olan kakao, hurma yağı, altın ve kereste ticaretinin başlangıcıdır.[39]
Kolonileşme
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Africa_%281909%29.jpg/250px-Africa_%281909%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Colonial_Africa_1913_map.svg/250px-Colonial_Africa_1913_map.svg.png)
19. yüzyılın sonrasında, Avrupa'nın emperyal güçleri kıta üzerinde büyük bir yarış içerisinde koloniler kurmak için mücadele ettiler. Bu süreçte Afrika'da sadece iki tane tam bağımsız devlet kalmıştı, Etiyopya ve Liberya. Mısır ve Sudan bu dönemde resmî olarak hiç kolonileşmedi fakat 1882'deki İngiliz işgaliyle 1922'ye kadar işgal altında kaldı.
Berlin Konferansı
1884-85'te toplanan Berlin Konferansı Afrika'nın etnik grupları için oldukça önemli bir dönüm noktasıdır. Belçika Kralı II. Leopold'un çağrısıyla ve Avrupa'nın Afrika üzerinde egemen olan güçlerinin katılımı ile toplanmıştır. Bu toplantı sonucunda Afrika üzerindeki mücadeleye bir son verilerek Afrika'nın politik bölgeleri ve nüfuz alanları kabul edildi.
Bağımsızlık mücadeleleri
Bağımsızlık mücadeleleri II. Dünya Savaşı'nın bitimine kadar sürdü ve bu mücadele sonunda hemen hemen tüm koloniler bağımsızlıklarını elde ettiler. Ancak II. Dünya Savaşı'ndan sonra büyük bir ivme kazandı. Özellikle büyük Avrupalı devletlerin geçirdikleri yıkıcı savaş sonrası bölgeye yeterince eğilememesi bu süreci hızlandıran en büyük etkendir. 1951'de Libya, İtalya'dan bağımsızlığını kazandı. 1956'da da Tunus ve Fas, Fransa'dan bağımsızlığı kazandılar.[40] Mart 1957'de bu süreci Gana izleyerek Sahra Altı Afrika'da bağımsızlığını kazanan ilk devlet oldu.[41] Sonraki on yılda ise diğer devletler sırasıyla bağımsızlıklarını kazandılar.
Özellikle Portekiz'in Sahra altı Afrika'dan çekilmesi 16. yüzyıldan 1975'e kadar sürmüştür. Rodezya, 1965'te tek taraflı olarak Birleşik Krallık'tan bağımsızlığını kazandı. Ancak Rodezya, 1980'e kadar siyah milliyetçilerin gerilla savaşının beyaz azınlık yönetimini devirmesinin ardından Zimbabve olarak tanınabildi. Güney Afrika Cumhuriyeti'ndeki apartheid rejimi ise 1994'e kadar sürdü.
Kolonileşme sonrası
Bugün Afrika'da 54 adet bağımsız devlet var fakat bu devletlerin birçoğu özellikle istikrarsızlık, yolsuzluk, otoriter rejimler ve şiddet ile mücadele ediyor. Bu ülkelerin birçoğu başkanlık sistemi ile idare edilmekte. Ancak birçok ülkenin demokratikleşme süreçleri askerî darbeler, cuntalar ve askerî diktatörlüklerle sekteye uğramaktadır.
İstikrarsızlık, birçok etnik grubun marjinalize olmasına ve liderlerinin isteği doğrultusunda çeşitli gruplara eklenmesine yol açıyor. Birçok lider bu tarz şiddetlenen çatışmalardan nemalanmakta. Askerî gruplar birçok ülkede etkin bir şekilde yönetimde yer almakta. Afrika'da 1960 ve 1980 arasında 70'ten fazla darbe ve 13 ülke liderinin suikaste uğradığı görüldü. Avrupalı emperyalistlerce belirlenen sınırlar birçok ülke ve grup için sıkıntılar yaratmaya devam ediyor.
Soğuk Savaş sırasında Uluslararası Para Fonu bölgedeki istikrarsızlığı gidermeye yönelik çalışmalar yaptı. Bir ülke ilk defa bağımsızlığını kazandığında, iki süper güçten bir tanesi ile ittifak kurmaya çabalamıştır. Kuzey Afrika'daki birçok ülke Sovyet yardımlarından yararlanırken, Orta ve Güney Afrika Batı Bloku tarafından desteklendi.
Özellikle Etiyopa'da büyük bir açlık mevcut. Bazıları bu durumun Sovyet politikaları tarafından kötüleştirildiğini düşünmektedir.[42][43][44] En kırıcı savaşlardan bir tanesi Kongo'da İkinci İç Savaş sırasında yaşanmıştır. 2008'de 5.4 milyon insan bu savaşta ölmüştür. 2003'ten beri süren Darfur'daki savaş büyük insanlık suçlarını içermektedir. 1994'te Ruanda'da yaşanan soykırım 800.000 insanın katledilmesiyle sonuçlanmıştır. Özellikle bu süreçte AIDS bölgenin mücadele ettiği en büyük sorunlardan bir tanesidir.
Bütün bunlara rağmen 21. yüzyılda yaşanan çatışmalar büyük bir azalma eğilimi göstermektedir. Angola'da yaşanan iç savaş 30 yıl sürdükten sonra 2002'de sona ermiştir. Bu azalma birçok yerde komünist düzendeki ekonomik yapılanmadan açık pazar ekonomilerine geçişi hızlandırmaktadır. Özellikle bölgede yaşanan istikrardaki yükselme Afrika ülkelerine yapılan dış yatırımları arttırmaktadır. Özellikle Çin bu yatırımlarda başı çekmektedir. 2011'de bazı Afrika ekonomileri en hızlı büyüyen ekonomilerden bazıları olmuştur. İletişim devriminin bölgede yoğunluk kazanması ile birlikte Afrika dünyayla bağlantı düzeyini gün geçtikçe arttırmaktadır.[45]
Coğrafya
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Map-Africa-Regions-Islands-tr.png/471px-Map-Africa-Regions-Islands-tr.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/B%C3%B6lgelerine_g%C3%B6re_Afrika_haritas%C4%B1-yaz%C4%B1.png/471px-B%C3%B6lgelerine_g%C3%B6re_Afrika_haritas%C4%B1-yaz%C4%B1.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Topography_of_africa.png/260px-Topography_of_africa.png)
Afrika, Dünya'nın en büyük kara kütlesinden güneye doğru olan üç büyük çıkıntısından en büyüğüdür. Avrupa'dan Akdeniz ile ayrılan Afrika, kuzeydoğu ucunda 163 kilometre (101 mi)* genişliğinde Süveyş Kıstağı ile Asya'ya bağlanmıştır (Süveyş Kanalı ile bölünmüştür).[46]
Jeopolitik olarak, Mısır'ın Sina Yarımadası Süveyş Kanalı'nın doğusu da genellikle Afrika'nın bir parçası olarak kabul edilir.[47]
Kıta doğuda Kızıldeniz ve Hint Okyanusu ile komşudur. Babülmendep Boğazı Arap Yarımadasına 18 km yaklaşır. Kıtanın güneyi yine Hint Okyanusu, batısı Atlas Okyanusu ile çevrilidir. Kıta kuzeybatıda Avrupa'dan 14 km genişliğindeki Cebelitarık Boğazı ile ayrılır.
Afrika kuzey-güney doğrultusunda Tunus'taki Beyaz Burun (37° 22' 20 K Paraleli) ile Güney Afrika Cumhuriyeti'ndeki Agulhas Burnu (34° 50'28 G Paraleli) arasında 8.025 km boyunda, doğu batı doğrultusunda ise; Somali'deki Ras Hafun Burnu (51° 25' 27 D Meridyeni) ile Senegal'deki Yeşil Burun Adaları (17° 31' 17 B Meridyeni) arasında 7.416 km genişliğindedir.
Afrika'nın kapladığı alan bakımından en büyük ülkesi Cezayir, en küçük ülkesi ise kıtanın doğusundaki Seyşeller takım adalarıdır.[48] Ana karada ise en küçük yüzey alanı olan ülke Gambiya'dır.
Jeolojik olarak Arap Yarımadası,Zagros Dağları ve Anadolu platosunun birbirini tetiklemesi ile Afrika Platosu, Avrasya ile çarpışmaktadır. En yüksek noktası Kilimanjaro Dağı (5.895 m) olmakla birlikte en alçak noktası Assal Gölüdür (-156 m). Sahra Çölü hem tüm Afrika'nın hem de tüm dünyanın en büyük çölüdür. Hâlâ da genişlemeye devam etmektedir.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Africa-asia-america-to-scale.jpg/400px-Africa-asia-america-to-scale.jpg)
Afrika Levhası
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Motion_of_Nubia_Plate.gif/220px-Motion_of_Nubia_Plate.gif)
Afrika Levhası, ekvator ve ana meridyen arasındaki büyük bir tektonik levhadır. Afrika kıtasının büyük bir kısmını ve kıta ile çevredeki çeşitli okyanus sırtları arasında uzanan okyanus kabuğunu kapsar. 60 milyon yıl ile 10 milyon yıl arasında Somali levhası, Doğu Afrika Yarığı boyunca Afrika plakasından yarılmaya başladı.[49]
Afrika kıtası hem Afrika hem de Somali levhasının kabuklarından oluştuğundan, bazı literatürde Afrika Levhasını kıtanın bütününden ayırmak için "Nubya Levhası" olarak da bahsedilir.[50]
Jeolojik olarak Afrika, Arap Yarımadası; İran'ın Zagros Dağları ve Afrika levhası'nın Avrasya ile çarpıştığı yer olan Türkiye'nin Anadolu Platosu'nu kapsar. Kuzeyindeki Afrotropikal bölge ve Saharo-Arap çölü bölgeyi biyocoğrafik olarak ve Afro-Asya dil ailesi ise dilsel olarak kuzey bölgesini birleştirir.
İklim
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Vegetation_Africa.png/220px-Vegetation_Africa.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Mauritius_beach.png/220px-Mauritius_beach.png)
Afrika iklimi bölgeden bölgeye değişiklik göstermektedir. En yüksek tepelerinde yarı Arktik iklimi görülür. Kıtanın kuzeyinin büyük bölümü çöl ve kuraktır, orta ve güney bölgeleriyse savanlar ve yağmur ormanları barındırır. Geçiş bölgelerinde bitki örtüsü sahel ve bozkır gibi değişik şekillerdedir. Afrika dünyanın en sıcak kıtasıdır, kurak alanlar ve çöller yüzeyinin %60'ını kaplar.[51] Günümüze kadar ölçülmüş olan en yüksek sıcaklık 1922'de Libya'da ölçülmüştür (58 °C).[52]
Hayvan Çeşitliliği
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/NgoroNgoro_Crater%2C_Tanzania%2C_Africa.jpg/240px-NgoroNgoro_Crater%2C_Tanzania%2C_Africa.jpg)
Afrika dünyanın en fazla ve en yoğun vahşi hayvan kombinasyonlu nüfusuna sahiptir. Bütün bu hayvanlar vahşi yaşamlarında ve özgür bir biçimde yaşamaktadırlar. Kedigiller, otoburlar, sürüngenler ve yağmur ormanlarındaki yüzlerce tür tamamıyla vahşi bir doğanın içerisinde doğal yaşamlarını sürdürmektedirler.
Ekoloji
Birleşmiş Miletler Çevre Programı'na(UNEP) göre Afrika, ormanların zarar görmesinde en çok etkilenen ikinci kıtadır.[53] Pennsylvania Üniversitesi Afrika Çalışmaları Merkezi'ne göre, Afrika'nın çayır alanlarının %31'i ve ormanlık alanlarının %19'u bozulmuş olarak sınıflandırılmaktadır. Bunun yanı sıra, Afrika her yıl dört milyon hektar ormanını kaybetmektedir. Bu oran dünyanın geri kalanı ile karşılaştırıldığında, ortalama ormansızlaşma oranının iki kat üzerindedir.[51] Bazı kaynaklar ormansızlaştırmanın, Batı Afrika'daki bakir ormanların %90'ını yok ettiğini öne sürmektedir.[54] İnsanoğlunun görülmeye başlandığı zamandan beri, yani 2000 yıllık süreçte, Madagaskar kendi orijinal ormanlarının %90'ını yitirmiştir. Afrika'nın tarım topraklarının %65'i erozyona maruz kalmaktadır.[55]
Biyoçeşitlilik
Afrika'da 3.000'den fazla korunan alanının yanında 198 deniz koruma alanı, 50 biyosfer rezerv ve 80 sulak rezerv vardır. Önemli yaşam alanı tahripleri, nüfus artışı ve kaçak avcılık Afrika'nın biyolojik çeşitliliğini düşürmektedir. İnsan zararları, toplumsal kargaşalar ve yerel olmayan türlerin kıtaya getirilmesi Afrika'daki bioçeşitliliği tehdit etmektedir. Bu durum idari ve finansal sorunların yanında yetersiz personel sebebi ile şiddetlenmektedir.[51]
Afrika'da Petrol Rezervi
Afrika’nın 2018 yılında kanıtlanmış petrol rezervi dünyadaki diğer tüm ülkelere oranla %7,2’dir. 2018 yılında Afrika’nın kanıtlanmış doğal gaz rezervi dünyaya oranla %7,3 olarak kayıtlara geçmiştir.[56]
Altyapı
Su kaynakları
Su geliştirme ve yönetimi Afrika'da sınır ötesi su kaynaklarının (nehirler, göller ve su havzaları) çokluğu nedeniyle karmaşıktır.[57]
Sahra Altı Afrika'nın yaklaşık %75'i, birden fazla sınırı geçen 53 uluslararası nehir havzası su toplama alanına girmektedir.[57][58]
Siyaset
Afrikalı devletler özellikle 21. yüzyılda artan istikrarla birlikte birbirleri arasında daha sağlam ve önemli politik bağlar kurmaktadırlar. Bu bağlar çeşitli işbirliği ve uluslararası örgütler vasıtasıyla, ülkelerin hem bölgesel hem de uluslararası bağlantılarını güçlendirmektedir. Bu örgütlerin en önemlisi Afrika Birliği'dir.
Afrika Birliği
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Map_of_the_African_Union_with_Suspended_States.svg/170px-Map_of_the_African_Union_with_Suspended_States.svg.png)
Afrika Birliği, tüm Afrika'daki 55 ülkeyi (Sahra Demokratik Arap Cumhuriyeti'ni ülke olarak sayarsak 56) bünyesinde barındıran dünyanın önemli uluslararası örgütlerinden biridir. Örgütün merkezi Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'da bulunmaktadır. Burası aynı zamanda Afrika Birliği'nin de başkenti olarak kabul edilir. Birlik, 26 Haziran 2001 yılında genel merkezini açmıştır ancak birliğin resmen kuruluş tarihi 9 Temmuz 2002'dir.[59] Afrika Birliği, kendisinden önce gelen Afrika Birliği Örgütü'nün yerine oluşturulmuş ve bundan daha geniş ve kapsamlı bir yapısı olması amaçlanmıştır. Temmuz 2004'te, Afrika Birliği'nin Pan-Afrika parlamentosu Güney Amerika'da Mitrand'a taşınmıştır. Fakat İnsan ve Halkların Hakları Komisyonu Addis Ababa'da kalmıştır. Bu düzenlemelerin sebebi birliğin merkezi bir yapılanma yerine, daha dağıtılmış ve diğer ülkelerde paylaşılmış bir biçimde olmasını amaçlamasından kaynaklanmaktadır. Afrika Birliği kendi içinde bir anayasal anlaşmaya tabiidir. Bu anayasal metin Afrika Ekonomi Birliği'ni dönüştürerek, federalize bir milletler topluluğu oluşturmayı amaçlamaktadır. Afrika Birliği, kendisine ait yasama, yürütme ve yargı organlarından meydana gelir. Pan-Afrika Parlamento'su başkanı aynı zamanda Afrika Birliği'nin başı ve temsilcisidir. Bu başkan, parlamento tarafından çoğunluğun desteğini alarak seçilir. Yetki ve görevleri Birlik anayasal metninde ve meclis iç tüzüklerinde belirtilmesinin yanı sıra, devralınan Afrika Birliği Örgütü'nün öngördüğü eski sözleşme ve anlaşmalarca da belirlenir. Afrika Birliği Hükûmeti, tüm birliğin bölgesel, devletsel ve yerel otoritelerin yanı sıra kurumun iletişim halinde olduğu yüzlerce örgütle olan ilişkilerini de sürdürmekle görevlidir.
Afrika Birliği, kıtanın kendi içinde ve dışında uygulamak ve sürdürmek istediği istikrarı ve ekonomik işbirliğini geliştirmeyi amaçlamaktadır. Özellikle hâlen Afrika'nın çeşitli bölgelerinde görülen yüksek insan hakları ihlallerine karşı da önlemler almaktadır. Özellikle Kongo DC, Sierra Leone, Liberya, Sudan, Zimbabve ve Fildişi Sahili'nde rapor edilen birçok insan hakları ihlali birlik bünyesinde çözülmeye çalışılmaktadır.
Ekonomi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/RECs_of_the_AEC.svg/250px-RECs_of_the_AEC.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Africa_at_night_%28Cropped_From_Entire_Earth_Image%29.jpg/250px-Africa_at_night_%28Cropped_From_Entire_Earth_Image%29.jpg)
Doğal kaynaklar açısından dünyanın en zengin coğrafyalarından biri olmasına rağmen Afrika dünyanın en gelişmemiş ve fakir bölgelerinden biridir. Bunun bir başka nedeni bölgenin çok çeşitli hastalıklarla (AIDS, sıtma) boğuşması, ciddi insan hakları ihlalleri, merkezi planlamada kaynaklanan başarısızlıklar, dış merkezlere girişte yaşanan zorluklar, yozlaşmış hükûmetler ve sık sık yaşanan askeri ve iç çatışmalardır.[60] Birleşmiş Milletler İnsan Hakları raporlarına göre en sonda yer alan 25 ülkenin hepsi Arfika kıtasındadır.[61]
Kıtlık, cehalet, yetersiz beslenme ve yetersiz su kaynaklarının yanı sıra sağlık koşullarını bölgede yaşayan insanları çok derinden etkilemektedir. 2008 Ağustosu'nda Dünya Bankası[62]'nın yayınladığı rapora göre, küresel kıtlık sınırı olan günlük 1,25 doların %80,5'i Sahra Altı Afrika'da yaşamakta ve bölgenin birçoğu günlük 2,50 doların altında kazanç sağlamaktadır.[63]
2005 yılında yapılan araştırmaya göre Afrika'da yaklaşık 380 milyon insan kıtlık çekmektedir. 1973'ten 2003'e kadar geçen zamanda Sahra altı Afrika'da yaşayan insanların ortalama günlük kazancı 70 cent olarak kalmıştır.[64] Bu konudaki bazı raporlar dış yatırımların başarısız liberalleşme sebebiyle arttığını belirtse de, bazı kaynaklar bunların yerel idarede yaşanan başarısızlıklardan kaynaklandığını göstermektedir.[65][66][67]
Ancak 1995'ten 2005'e kadar Afrika'nın ekonomik büyümesi ortalama %5'tir. Özellikle Angola, Sudan ve Ekvator Ginesi gibi petrol kaynakları açısından zengin olan ülkeler hâlen daha yüksek büyüme oranları göstermektedir. Kaldı ki kıta, dünya kobalt ve platin rezervlerinin %90'ına, altın rezervlerinin %50'sine, krom rezevlerinin %98'ine, tantelit rezevlerinin %70'ine, manganez rezevlerinin %64'üne ve uranyum rezevlerinin üçte ikisine sahiptir.[68][69] Kongo DC cep telefonlarının yapımında kullanılan Koltan mineralinin %70'ine ve ayrıca dünyanın elmas rezervlerinin %30'una sahiptir.[70] Gine dünyanın en büyük boksit ihracatçısıdır. Ancak bu kaynaklara rağmen, Afrika'nın tarım ve üretimde olan niteliği ileriye doğru beklenen hızda gitmemektedir. Ayrıca 2008'de yaşanan Küresel Mali Kriz bölgenin gelişmesine ket vurmuştur. Bu kriz sonrasında yaklaşık 100 milyon insan, açlık konusunda etkilenmiştir.[71]
Ancak özellikle son yıllarda Çin Halk Cumhuriyet'inin bölgeye yaptığı yatırımlar sebebiyle ekonomik hareketlenme artmıştır. Sadece 2007, yılında Çinli yatırımcılar bölgeya 1 Milyar dolar yatırım yapmışlardır.[72]
Elektrik üretimi
Elektriğin ana kaynağı, enerji için mevcut kurulu kapasiteye önemli ölçüde katkıda bulunan hidroelektrik'tir.[57] Kainji Barajı, Nijerya'daki tüm büyük şehirler ve komşu ülke Nijer için elektrik üreten tipik bir hidroelektrik kaynağıdır.[73] Bu nedenle, son on yılda üretilen güç miktarını artıran sürekli yatırımlar yapıldı.[57]
Demografi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Kobli1.jpg/220px-Kobli1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/San_tribesman.jpg/170px-San_tribesman.jpg)
Afrika nüfusu son 40 yılda önemli derece arttı ve bunun sonucu olarak da nüfusun büyük oranı gençlerden oluşmaktadır. Bazı Afrika devletlerinde nüfusun yarısından fazlası 25 yaşın altındadır.[74] 1950'li yıllarda 221 milyon olarak kıtanın nüfusu 2009 yılında 1 milyara ulaşmıştır.[75][76]
Güney, Merkez ve Güney Doğu Afrika'da büyük oranda Bantu dili konuşulmaktadır.[77] Bunun yanı sıra, bir takım Nilotik topluluklar Doğu Afrika ve Güney Sudan'da sırasıyla karmaşık Swahili Kıyısı'ndaki Swahili'ler ve geri kalan yerel kabilelerin Khoisan ('San' ya da 'Bushmen') ve Pygmyler Bantu dilleri konuşulur. Bantu dili ayrıiyeten Gabon ve Ekvator Ginesinde de baskındır. Afrika'nın güneyindeki Kalahari Çölü, Busmanlar olarak da bilinen yerel topluluklar uzun süredir burada yaşamaktadırlar. Busman'lar ırk olarak diğer Afrika kabilelerinden farklıdır. Bantuların günümüze ulaşan belirgin topluluğu ise Pygmilerdir.[78] Batı Afrika'daki ulusların çoğunluğu Nijer-Kongo Dil ailesinden gelen dilleri konuşmaktadırlar. Bunun yanında bu bölgede Afro-Asya dilleri ve Nil-Sahra dilleri konuşanlar da bulunmaktadır. Nijer Kongo dil ailesinin içinde Yoruba, Igbo, Fulani, Akan ve Wolof dilleri bulunmakta en karmaşık etnik gruplara ev sahipliği yapmaktadır. Merkez Sahra'da, Mandinka veya Mande toplulukları önemlidir ve Doğu Orta Afrika'da Nil-Sahra dil ailesinde bulunan Zaghawa, Baya, Kanuri ve Sao dilleri baskındır.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Bedscha.jpg/200px-Bedscha.jpg)
Kuzey Afrika'daki topluluklar üç farkı ana gruptan oluşmaktadır: Berberiler kuzeybatı, Mısır ve Libyalılar kuzeydoğu ve Nilo-Sahra dili konuşan topluluklar da doğuda bulunmaktadır. Bu bölgeye 7. yüzyılda gelmeye başlayan Araplar ile birlikte İslam bölgeye girmiş ve demokrafik yapıyı dönüştürmüştür. Kartaca) ve Hiksos bulunan Semitik Fenikeliler, Indo-İranlar, Indo-Avrupalılar ve Roma ve Vandallar da bu bölgede tarihte önemli halklar olmuşlardır. Bugün Berberiler hâlâ Fas ve Cezayir'de önemli ölçüde varlıklarını sürdürmektedirler. Bununla birlikte daha az sayıda da olsa Libya ve Tunus'ta da Berberice konuşan topluluklar yaşmaktadır.[79] Berberice konuşan Tuaregler ve diğer normadik topluluklar da Sahra çölünde yaşayan sakinleridir. Bölge büyük oranda Arap ve Müslüman etkisinde olsa dahi Moritanya bölgesinde hâlen daha Nijer Kongo dili konuşan topluluklar da hâlen yaşamaktadır. Sudan'da Arapça ve Arap kültürü hakim olsa da yüzyıllar boyunca Arap yarımadasından gelen değişik göçmenler Nubians, Nuba, Fur ve Zaghava halkları ile karışmış olan ve orijinal olarak Nil-Sahra konuşan gruplar yaşamaktadır.
Afrika Boynuzu'nda bulunan halklar da Etiyopya ve Eritreli topluluklar bulunmaktadır. Aynı zamanda bu bölgede Afro-Asyatik dillerinin bir kolu olan Semitik diller ailesinin dillerini konuşan Habeşliler yaşar. Kusitik dillerini konuşan Somalililer ve Oromolular da bu bölgede bulunmaktadır.
İkinci DÜnya Savaşı sonrasında başlayan dekolonizasyon hareketinden önce Afrika kıtasında birçok Avrupalı bulunmaktaydı.[80] 1960'lar ve 70'lerdeki dekolonizasyon hareketleri birçok beyaz Afrikalı'nın iltica etmesine neden olmuştur. Bu göçlerin büyük bir bölümü Cezayir ve Fas'tan ayrılan insanlardan oluşmaktadır. (Yaklaşık 1.6 milyon kişi[81] Kenya, Congo,[82] Rhodesia, Mozambique and Angola.[83]) 1977 yılının sonuna kadar 1milyondan fazla Portekizli bulundukları yerlerden göç etmişlerdir.[84] Yine de, birçok Beyaz Afrikalı hâlen daha Güney Afrika, Zimbabwe, Nabimia ve Réunion gibi birçok Afrika ülkesinde azınlık olarak yaşamaya devam etmektedirler.[85] En fazla beyaz Afrikalı nüfusa sahip olan ülke Güney Afrika'dır.[86] Afrikanerler bugün Afrika'da yaşayan en büyük Anglo-Afrikan azınlık grubudur. Kolonileşme dönemi dünyanın birçok bölgesinden(özellikle Hint ve Asyalı) insanların Afrika kıtasına gelmesine neden olmuştur. Özellikle Hint kökenli topluluklar büyük oranda Güney Afrika'da bulunmakta ve ayrıca küçük gruplar halinde Kenya, Tanzanya ve diğer Doğu ülkelerinde yerleşmiş halde bulunmaktadırlar. Uganda'daki büyük Hint kabilesi, Ugandalı diktatör Idi Amin tarafından 1972 yılında yaşadıkları yerlerden kovulmuştur. Ancak bugün birçoğu tekrar yurtlarına dönmüştür. Hint Okyanusundaki adalarda bulunan topluluklar da büyük oranda Asyalı ve Hint gruplardan oluşmaktadır. Madagaskar'da bulunan Malagasi halklarının büyük çoğunluğu Güney Doğu Asya ve Okyanusya dillerini konuşan insanlardan oluşur. Ancak bu topluluklar genellikle Bantu, Arap, Hint ve Avrupalı topluluklarla karışmıştırlar. 20. yüzyıl boyunca da Lübnan diasporası ve Çinli yatırımcılar küçük fakat ekonomik olarak çok etkili gruplar olarak Afrika'ya yerleşmeye devam etmişlerdir.[72] have also developed in the larger coastal cities of West ve East Africa, respectively.[87]
Din
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Afrika%27da_%C4%B0nan%C3%A7.png/220px-Afrika%27da_%C4%B0nan%C3%A7.png)
Afrika'da din çok yönlüdür ve sanat, kültür ve felsefe üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. Bugün, kıtanın çeşitli nüfusları ve bireyleri çoğunlukla Hıristiyanlığın, İslam'ın ve Geleneksel Afrika dinlerine inanırlar. Hristiyan veya İslami topluluklarda, dini inançlar bazen geleneksel dinlerin inançları ile karışır.
Dil
Afrika'daki devletler
Ülke ve Bayrağı | Yüzölçümü (km²) |
Nüfus (1 Temmuz 2002) | Nüfus Yoğunluğu | Başkent |
---|---|---|---|---|
Doğu Afrika: | ||||
![]() |
27,830 | 6,373,002 | 229.0 | Bujumbura |
![]() |
2,170 | 614,382 | 283.1 | Moroni |
![]() |
23,000 | 472,810 | 20.6 | Cibuti |
![]() |
121,320 | 4,465,651 | 36.8 | Asmara |
![]() |
1,127,127 | 67,673,031 | 60.0 | Addis Ababa |
![]() |
582,650 | 31,138,735 | 53.4 | Nairobi |
![]() |
587,040 | 16,473,477 | 28.1 | Antananarivo |
![]() |
118,480 | 10,701,824 | 90.3 | Lilongwe |
![]() |
2,040 | 1,200,206 | 588.3 | Port Louis |
![]() |
374 | 170,879 | 456.9 | Mamoudzou |
![]() |
801,590 | 19,607,519 | 24.5 | Maputo |
![]() |
2,512 | 743,981 | 296.2 | Saint-Denis |
![]() |
26,338 | 7,398,074 | 280.9 | Kigali |
![]() |
455 | 80,098 | 176.0 | Victoria |
![]() |
637,657 | 7,753,310 | 12.2 | Mogadişu |
![]() |
945,087 | 37,187,939 | 39.3 | Dodoma |
![]() |
236,040 | 24,699,073 | 104.6 | Kampala |
![]() |
752,614 | 9,959,037 | 13.2 | Lusaka |
![]() |
390,580 | 11,376,676 | 29.1 | Harare |
Orta Afrika: | ||||
![]() |
1,246,700 | 10,593,171 | 8.5 | Luanda |
![]() |
475,440 | 16,184,748 | 34.0 | Yaounde |
![]() |
622,984 | 3,642,739 | 5.8 | Bangui |
![]() |
1,284,000 | 8,997,237 | 7.0 | N'Djamena |
![]() |
342,000 | 2,958,448 | 8.7 | Brazavil |
![]() |
2,345,410 | 55,225,478 | 23.5 | Kinşasa |
![]() |
28,051 | 498,144 | 17.8 | Malabo |
![]() |
267,667 | 1,233,353 | 4.6 | Libreville |
![]() |
1,001 | 170,372 | 170.2 | São Tomé |
Kuzey Afrika: | ||||
![]() |
2,381,740 | 32,277,942 | 13.6 | Cezayir |
![]() |
1,001,450 | 70,712,345 | 70.6 | Kahire |
![]() |
1,759,540 | 5,368,585 | 3.1 | Trablus |
![]() |
446,550 | 31,167,783 | 69.8 | Rabat |
![]() |
2,505,810 | 37,090,298 | 14.8 | Hartum |
![]() |
163,610 | 9,815,644 | 60.0 | Tunus |
![]() |
266,000 | 256,177 | 1.0 | El Aaiún |
Güney Afrika: | ||||
![]() |
600,370 | 1,591,232 | 2.7 | Gaborone |
![]() |
30,355 | 2,207,954 | 72.7 | Maseru |
![]() |
825,418 | 1,820,916 | 2.2 | Windhoek |
![]() |
1,219,912 | 43,647,658 | 35.8 | Bloemfontein Cape Town Pretoria |
![]() |
17,363 | 1,123,605 | 64.7 | Mbabane |
Batı Afrika: | ||||
![]() |
112,620 | 6,787,625 | 60.3 | Porto-Novo |
![]() |
274,200 | 12,603,185 | 46.0 | Ouagadougou |
![]() |
4,033 | 408,760 | 101.4 | Praia |
![]() |
322,460 | 16,804,784 | 52.1 | Yamoussoukro |
![]() |
11,300 | 1,455,842 | 128.8 | Banjul |
![]() |
239,460 | 20,244,154 | 84.5 | Akra |
![]() |
245,857 | 7,775,065 | 31.6 | Conakry |
![]() |
111,370 | 3,288,198 | 29.5 | Monrovia |
![]() |
1,240,000 | 11,340,480 | 9.1 | Bamako |
![]() |
1,030,700 | 2,828,858 | 2.7 | Nuakşot |
![]() |
1,267,000 | 10,639,744 | 8.4 | Niamey |
![]() |
923,768 | 129,934,911 | 140.7 | Abuja |
![]() |
410 | 7,317 | 17.8 | Jamestown |
![]() |
196,190 | 10,589,571 | 54.0 | Dakar |
![]() |
71,740 | 5,614,743 | 78.3 | Freetown |
![]() |
56,785 | 5,285,501 | 93.1 | Lomé |
Toplam | 47,884,117 | 3,969,989,692 | 328.3 | |
Avrupa Sömürgeleri | ||||
![]() |
7,492 | 1,694,477 | 226.2 | Las Palmas Tenerife |
![]() |
20 | 71,505 | 3,575.2 | -- |
![]() |
797 | 245,000 | 307.4 | Funchal |
![]() |
12 | 66,411 | 5,534.2 | -- |
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ Sayre, April Pulley. (1999) Africa, Twenty-First Century Books. ISBN 0-7613-1367-2.
- ^ Map Universal, Africa Continent/Map, History, Facts 26 Aralık 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ "Homo sapiens: University of Utah News Release: Feb. 16, 2005". 24 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2013.
- ^ Visual Geography. "Africa. General info". 6 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2007.
- ^ Names of countries 15 Ağustos 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Decret and Fantar, 1981
- ^ The Berbers, by Geo. Babington Michell, p 161, 1903, Journal of Royal African people book on ligne 6 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ Edward Lipinski, Itineraria Phonicia 6 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Peters Publishers, 2004, s.200. ISBN 90-429-1344-4
- ^ in Revue de Philologie 50, 1976:221-238
- ^ Genetic study roots humans in Africa 12 Ağustos 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., BBC News | SCI/TECH
- ^ Migration of Early Humans From Africa Aided By Wet Weather 5 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., sciencedaily.com
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2016.
- ^ van Sertima, Ivan. (1995) Egypt: Child of Africa/S V12 (Ppr), Transaction Publishers. pp. 324–325. ISBN 1-56000-792-3.
- ^ Mokhtar, G. (1990) UNESCO General History of Africa, Vol. II, Abridged Edition: Ancient Africa, University of California Press. ISBN 0-85255-092-8.
- ^ Eyma, A. K. and C. J. Bennett. (2003) Delts-Man in Yebu: Occasional Volume of the Egyptologists' Electronic Forum No. 1, Universal Publishers. p. 210. SBN 1-58112-564-X.
- ^ Keenan, Jeremy (2013). The Sahara: Past, Present and Future. Routledge. ISBN 978-1-317-97001-9. 28 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2018.
- ^ Diamond, Jared. (1999) "Guns, Germs and Steel: The Fates of Human Societies. New York:Norton, pp.167.
- ^ a b c d e O'Brien, Patrick K. (General Editor). Oxford Atlas of World History. New York: Oxford University Press, 2005. pp.22–23 Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>
etiketi: "O'Brien" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme) - ^ Martin and O'Meara. "Africa, 3rd Ed." Indiana: Indiana University Press, 1995. [1] 8 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ Abu Bakr, Abdel (1981). "Pharoanic Egypt". General History of Africa: Volume 2. UNESCO Publishing. 9 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2024.
- ^ Anderson, J. R. (2012). "Kerma". The Encyclopedia of Ancient History. The Encyclopedia of Ancient History. doi:10.1002/9781444338386.wbeah15224. ISBN 9781444338386. She states, "To date, Kerma-culture has been found from the region of the First Cataract to upstream of the Fourth Cataract."
- ^ Buzon, Michele (2011). "Nubian identity in the Bronze Age. Patterns of cultural and biological variation". 16 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2017.
- ^ Were Egyptians the first scribes? 26 Haziran 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., BBC News | Sci/Tech
- ^ Hassan, Fekri A. (2002) Droughts, Food and Culture, Springer. p. 17. ISBN 0-306-46755-0.
- ^ McGrail, Sean. (2004) Boats of the World, Oxford University Press. p. 48. ISBN 0-19-927186-0.
- ^ "Ptolemaic and Roman Egypt: 332 BC – 395 AD". Wsu.edu. 6 Haziran 1999. 28 Mayıs 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2010.
- ^ Mussie Tesfagiorgis G. (2010), Eritrea, ABC-CLIO, page 153. 19 Haziran 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 9781598842319
- ^ Ayoub, Mahmoud M. (2004). Islam: Faith and History. Oxford: Oneworld. ss. 76, 92-3, 96-7.
- ^ Apley, Apley. "Igbo-Ukwu (ca. 9th century)". The Metropolitan Museum of Art. 4 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2008.
- ^ Meredith, Martin (20 Ocak 2006). "The Fate of Africa – A Survey of Fifty Years of Independence". washingtonpost.com. 26 Temmuz 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Temmuz 2007.
- ^ "Igbo-Ukwu (ca. 9th century) | Thematic Essay | Heilbrunn Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art". Metmuseum.org. 17 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2010.
- ^ Glick, Thomas F. Islamic And Christian Spain in the Early Middle Ages. (2005) Brill Academic Publishers page 37
- ^ "Mauritania – Arab invasions 23 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". Library of Congress Country Studies 404.
- ^ Nebel, A; Landau-Tasseron, E; Filon, D; Oppenheim, A; Faerman, M (1 Nisan 2010). "Genetic Evidence for the Expansion of Arabian Tribes into the Southern Levant and North Africa". American Journal of Human Genetics. 70 (6). Pubmedcentral.nih.gov. ss. 1594-6. doi:10.1086/340669. PMC 379148 $2. PMID 11992266.
- ^ Welcome to Encyclopædia Britannica's Guide to Black History 23 Şubat 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Encyclopædia Britannica 404
- ^ Focus on the slave trade 28 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., BBC 404
- ^ Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa 10 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. p 25 by Paul E. Lovejoy
- ^ Sailing against slavery. By Jo Loosemore 8 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. BBC
- ^ "The West African Squadron and slave trade". Pdavis.nl. 10 Haziran 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2010.
- ^ Simon, Julian L. (1995) State of Humanity, Blackwell Publishing. p. 175. ISBN 1-55786-585-X.
- ^ Lucien Bély, History of France. Editions Jean-paul Gisserot. 2001. page 118. Books.google.com. 11 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Kasım 2011.
- ^ Ernest Aryeetey, Jane Harrigan and Machiko Nissanke, Economic reforms in Ghana : the miracle and the mirage. Africa World Press. 2000. page 5. Books.google.com. 11 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Kasım 2011.
- ^ "BBC: 1984 famine in Ethiopia". BBC News. 6 Nisan 2000. 19 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2010.
- ^ Robert G. Patman, The Soviet Union in the Horn of Africa 1990, ISBN 0-521-36022-6, pp. 295–296
- ^ Steven Varnis, Reluctant aid or aiding the reluctant?: U.S. food aid policy and the Ethiopian Famine Relief 1990, ISBN 0-88738-348-3, p.38
- ^ "Mobile Phones and Economic Development in Africa by Jenny Aker, Isaac Mbiti :: SSRN". 14 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2013.
- ^ Drysdale, Alasdair and Gerald H. Blake. (1985) The Middle East and North Africa, Oxford University Press US. 0-19-503538-0
- ^ "Atlas - Xpeditions @ nationalgeographic.com". National Geographic Society. 2003. 3 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2009.
- ^ Hoare, Ben. (2002) The Kingfisher A-Z Encyclopedia, Kingfisher Publications. p. 11. ISBN 0-7534-5569-2.
- ^ "Somali Plate". Ashten Sawitsky. 20 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2015.
- ^ Chu, D.; Gordon, R.G. (1999). "Evidence for motion between Nubia and Somalia along the Southwest Indian ridge". Nature. 398 (6722): 64-67. Bibcode:1999Natur.398...64C. doi:10.1038/18014.
- ^ a b c "Africa: Environmental Atlas, 06/17/08." 404 5 Ocak 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. African Studies Center 31 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., University of Pennsylvania. Accessed June 2011.
- ^ "Hottest temperature record in the world, El Azizia, Libya" (PDF). 11 Ocak 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2011.
- ^ Deforestation reaches worrying level – UN 404 6 Aralık 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. AfricaNews. June 11, 2008.
- ^ Forests and deforestation in Africa – the wasting of an immense resource 500 20 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. afrol News.
- ^ Nature laid waste: The destruction of Africa 11 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. The Independent. June 11, 2008.
- ^ Kısa, Kemal (26 Ağustos 2020). "Türkiye'nin Afrika Açılımı ve Enerji". Küresel Siyaset. 28 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Kasım 2020.
- ^ a b c d The United Nations World Water Development Report 2016: Water and Jobs. Paris: UNESCO. 2016. ISBN 978-92-3-100146-8.
Text was copied from this source, which is available under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 IGO (CC BY-SA 3.0 IGO) license.
- ^ "Cooperation in International Waters in Africa (CIWA)". www.worldbank.org. 19 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2016.
- ^ Thabo Mbeki (9 Temmuz 2002). "Launch of the African Union, 9 July 2002: Address by the chairperson of the AU, President Thabo Mbeki". ABSA Stadium, Durban, South Africa: africa-union.org. 22 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2009.
- ^ Richard Sandbrook, The Politics of Africa's Economic Stagnation, Cambridge University Press, Cambridge, 1985 passim
- ^ [2] 16 Mart 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., United Nations 404
- ^ "World Bank Updates Poverty Estimates for the Developing World". World Bank. 26 Ağustos 2008. 19 Mayıs 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2010.
- ^ "The developing world is poorer than we thought, but no less successful in the fight against poverty". World Bank. 26 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2013.
- ^ Economic report on Africa 2004: unlocking Africa's potential in the global economy 9 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., (Substantive session 28 June-23 July 2004) United Nations 404
- ^ "Neo-Liberalism and the Economic and Political Future of Africa". Globalpolitician.com. 19 Aralık 2005. 5 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2010.
- ^ "Capitalism – Africa – Neoliberalism, Structural Adjustment, And The African Reaction". Science.jrank.org. 20 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2010.
- ^ "The Number of the Poor Increasing Worldwide while Sub-Saharan Africa is the Worst of All". Turkish Weekly. 29 Ağustos 2008. 30 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Kasım 2011.
- ^ "Africa: Developed Countries' Leverage On the Continent 20 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". AllAfrica.com. February 7, 2008.
- ^ "Africa, China's new frontier 29 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". Times Online. February 10, 2008.
- ^ "DR Congo poll crucial for Africa 2 Aralık 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". BBC News. November 16, 2006.
- ^ "The African Decade? 13 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". Ilmas Futehally. Strategic Foresight Group
- ^ a b "China and Africa: Stronger Economic Ties Mean More Migration 29 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". By Malia Politzer, Migration Information Source. August 2008.
- ^ "An inside look at Kainji Dam". 14 Ekim 2012. 14 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Kasım 2020.
- ^ "Africa Population Dynamics". 17 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2013.
- ^ Population 17 Aralık 2000 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Western Kentucky University.
- ^ Africa's population now 1 billion 404 27 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. AfricaNews. August 25, 2009.
- ^ Luc-Normand Tellier (2009). "Urban world history: an economic and geographical perspective 23 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". PUQ. p.204. ISBN 2-7605-1588-5
- ^ Pygmies struggle to survive in war zone where abuse is routine 25 Mayıs 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Times Online. December 16, 2004.
- ^ Q&A: The Berbers 12 Ocak 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. BBC News. March 12, 2004.
- ^ "We Want Our Country" (3 of 10) 23 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Time. November 5, 1965
- ^ Raimondo Cagiano De Azevedo (1994). "Migration and development co-operation. 13 Ocak 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". Council of Europe. p.25. ISBN 92-871-2611-9
- ^ Jungle Shipwreck 22 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Time. July 25, 1960
- ^ Flight from Angola 23 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., The Economist , August 16, 1975
- ^ Portugal - Emigration 29 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Eric Solsten, ed. Portugal: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress, 1993.
- ^ Holm, John A. (1989). Pidgins and Creoles: References survey. Cambridge University Press. s. 394. ISBN 0-521-35940-6. 23 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2013.
- ^ South Africa: People: Ethnic Groups. 21 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. World Factbook of CIA
- ^ "Lebanese Immigrants Boost West African Commerce 24 Aralık 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.", By Naomi Schwarz, VOANews.com, July 10, 2007
- ^ Mısır'ın Süveyş'in doğusunda kalan toprakları Asya kıtası sınırlarındadır.
- ^ Batı Sahra'nın bağımsızlığı hala tartışılmaktadır. Fas bölgede hak iddia etmektedir.
- ^ Güney Afrika'nın 3 tane başkenti vardır.