Osmi
Osmi, 76Os | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() Quang phổ vạch của osmi | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Tính chất chung | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Tên, ký hiệu | Osmi, Os | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Phiên âm | /ˈɒzmiəm/ (OZ-mee-əm) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Hình dạng | Bạc ánh xanh | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Osmi trong bảng tuần hoàn | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Số nguyên tử (Z) | 76 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Khối lượng nguyên tử chuẩn (Ar) | 190,23(3)[1] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Phân loại | kim loại chuyển tiếp | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Nhóm, phân lớp | 8, d | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Chu kỳ | Chu kỳ 6 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Cấu hình electron | [Xe] 4f14 5d6 6s2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
mỗi lớp | 2, 8, 18, 32, 14, 2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Tính chất vật lý | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Màu sắc | Bạc ánh xanh | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Trạng thái vật chất | Chất rắn | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Nhiệt độ nóng chảy | 3306 K (3033 °C, 5491 °F) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Nhiệt độ sôi | 5285 K (5012 °C, 9054 °F) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Mật độ | 22,59 g·cm−3 (ở 0 °C, 101.325 kPa) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Mật độ ở thể lỏng | ở nhiệt độ nóng chảy: 20 g·cm−3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Nhiệt lượng nóng chảy | 57,85 kJ·mol−1 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Nhiệt bay hơi | 738 kJ·mol−1 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Nhiệt dung | 24,7 J·mol−1·K−1 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Áp suất hơi
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Tính chất nguyên tử | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Trạng thái oxy hóa | 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1, 0, -1, -2, -4 Acid nhẹ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Độ âm điện | 2,2 (Thang Pauling) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Năng lượng ion hóa | Thứ nhất: 840 kJ·mol−1 Thứ hai: 1600 kJ·mol−1 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Bán kính cộng hoá trị | thực nghiệm: 135 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Bán kính liên kết cộng hóa trị | 144±4 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Thông tin khác | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Cấu trúc tinh thể | Lục phương | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Vận tốc âm thanh | que mỏng: 4940 m·s−1 (ở 20 °C) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Độ giãn nở nhiệt | 5,1 µm·m−1·K−1 (ở 25 °C) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Độ dẫn nhiệt | 87,6 W·m−1·K−1 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Điện trở suất | ở 0 °C: 81.2 n Ω·m | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Tính chất từ | Thuận từ[2] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Độ cảm từ (χmol) | 11×10−6 cm3/mol[3] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Mô đun cắt | 222 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Mô đun khối | 462 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Hệ số Poisson | 0,25 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Độ cứng theo thang Mohs | 7,0 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Độ cứng theo thang Vickers | 300 MPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Độ cứng theo thang Brinell | 293 MPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Số đăng ký CAS | 7440-04-2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Lịch sử | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Phát hiện | Smithson Tennant (1803) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Tách ra lần đầu | Smithson Tennant (1803) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Đồng vị ổn định nhất | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Bài chính: Đồng vị của Osmi | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Osmi (từ tiếng Hy Lạp cổ đại ὀσμή (osmḗ) 'mùi') là một nguyên tố hóa học có ký hiệu Os và số nguyên tử 76. Nó là một kim loại chuyển tiếp cứng, giòn, màu trắng xanh trong nhóm bạch kim, được tìm thấy như một nguyên tố vi lượng trong hợp kim, chủ yếu trong quặng bạch kim. Osmi là nguyên tố xuất hiện trong tự nhiên có mật độ lớn nhất. Khi được đo bằng thực nghiệm bằng phương pháp tinh thể học tia X, nó có mật độ 22,59 g/cm3. Các nhà sản xuất sử dụng hợp kim của nó với bạch kim, iridi và các kim loại thuộc nhóm bạch kim khác để làm đầu bút máy , các điểm tiếp xúc điện và trong các ứng dụng khác đòi hỏi độ bền và độ cứng cực cao.[11]
Osmi là một trong những nguyên tố hiếm nhất trong vỏ Trái Đất, chỉ chiếm 50 phần nghìn tỷ (ppt).[12][13] Nó được ước tính là khoảng 0,6 phần tỷ trong vũ trụ và do đó là kim loại quý hiếm nhất.[14]
Tính chất
[sửa | sửa mã nguồn]Tính chất vật lý
[sửa | sửa mã nguồn]Osmi có màu bạc xám xanh và là nguyên tố ổn định đậm đặc nhất; nó đặc gấp đôi chì[11] và đặc hơn iridi một chút.[15] Tính toán mật độ từ dữ liệu nhiễu xạ tia X có thể tạo ra dữ liệu đáng tin cậy nhất cho các nguyên tố này, cho giá trị là 22,587 ± 0,009 g/cm3 đối với osmi, đậm đặc hơn một chút so với 22,562 ± 0,009 g/cm3 của iridi; cả hai kim loại đều đậm đặc gần 23 lần so với nước và đậm đặc gấp 1 1⁄6 lần so với vàng.[16]
Hệ số phản xạ của các tinh thể osmi đơn lẻ rất phức tạp và phụ thuộc nhiều vào hướng, với ánh sáng ở bước sóng đỏ và cận hồng ngoại bị hấp thụ mạnh hơn khi phân cực song song với trục tinh thể c so với khi phân cực vuông góc với trục c; sự phân cực song song c cũng được phản ánh nhiều hơn một chút trong dải tử ngoại giữa. Hệ số phản xạ đạt mức tối thiểu rõ rệt ở khoảng 1,5 eV (cận hồng ngoại) đối với phân cực song song c và ở mức 2,0 eV (màu cam) đối với phân cực vuông góc c và các cực đại cho cả hai trong phổ nhìn thấy ở khoảng 3,0 eV (xanh lam–tím).[17]
Osmi là một kim loại cứng nhưng giòn, vẫn bóng ngay cả ở nhiệt độ cao. Nó có độ nén rất thấp. Tương ứng, mô đun khối của nó cực kỳ cao, được báo cáo giữa 395 và 462 GPa, sánh ngang với kim cương (443 GPa ). Độ cứng của osmi cao vừa phải ở 4 GPa.[18][19][20] Do độ cứng, giòn, áp suất hơi thấp (thấp nhất trong số các kim loại nhóm bạch kim) và điểm nóng chảy rất cao (cao thứ tư trong tất cả các nguyên tố, sau carbon, vonfram và rheni), osmi rắn rất khó gia công, tạo hình hoặc gia công.
Hóa học
[sửa | sửa mã nguồn]Trạng thái oxy hóa của osmi | |
---|---|
−4 | [OsIn6−xSnx][21] |
−2 | Na 2[Os(CO) 4] |
−1 | Na 2[Os 4(CO) 13] |
0 | Os 3(CO) 12 |
+1 | OsI |
+2 | OsI 2 |
+3 | OsBr 3 |
+4 | OsO 2, OsCl 4 |
+5 | OsF 5 |
+6 | OsF 6 |
+7 | OsOF 5 |
+8 | OsO 4, Os(NCH 3) 4 |
Osmi tạo thành các hợp chất có trạng thái oxy hóa nằm trong khoảng từ −4 đến +8. Các trạng thái oxy hóa phổ biến nhất là +2, +3, +4 và +8. Trạng thái oxy hóa +8 đáng chú ý là mức cao nhất đạt được bởi bất kỳ nguyên tố hóa học nào ngoài +9 của iridi[22] và chỉ gặp trong xenon,[23][24] rutheni,[25] hassi,[26] iridi,[27] và plutoni.[28][29] Các trạng thái oxy hóa −1 và −2 được biểu diễn bằng hai hợp chất phản ứng Na
2[Os
4(CO)
13] và Na
2[Os(CO)
4] được sử dụng trong quá trình tổng hợp các hợp chất cụm osmi.[30][31]
Hợp chất phổ biến nhất thể hiện trạng thái oxy hóa +8 là osmi tetroxide . Hợp chất độc hại này được hình thành khi osmi dạng bột tiếp xúc với không khí. Nó là một chất rắn kết tinh màu vàng nhạt, rất dễ bay hơi, hòa tan trong nước, có mùi mạnh. Bột osmi có mùi đặc trưng của osmi tetroxide.[32] Osmi tetroxide tạo thành các osmate màu đỏ OsO
4(OH)2−
2 khi phản ứng với bazơ. Với amonia, nó tạo thành nitrido-osmate OsO
3N−
.[33][34][35] Osmi(VIII) oxide sôi ở 130 °C và là chất oxy hóa mạnh. Ngược lại, osmi(IV) oxide (OsO2) có màu đen, không bay hơi, ít phản ứng và ít độc hại hơn nhiều.
Chỉ có hai hợp chất osmi có ứng dụng chính: osmi tetroxide để nhuộm mô trong kính hiển vi điện tử và để oxy hóa alken trong tổng hợp hữu cơ, và các osmate không bay hơi cho các phản ứng oxy hóa hữu cơ.[36]
Osmi pentafluoride (OsF
5) đã được biết, nhưng osmi trifluoride (OsF
3) chưa được tổng hợp. Các trạng thái oxy hóa thấp hơn được ổn định bởi các halogen lớn hơn, do đó trichloride, tribromide, triiodide và thậm chí diiodide đã được biết đến. Trạng thái oxy hóa +1 chỉ được biết đến với osmi monoiodide (OsI), trong khi một số phức hợp carbonyl của osmi, chẳng hạn như triosmi dodecacarbonyl (Os
3(CO)
12), đại diện cho trạng thái oxy hóa 0.[33][34][37][38]
Nói chung, các trạng thái oxy hóa thấp hơn của osmi được ổn định bởi các phối tử là chất cho σ tốt (chẳng hạn như amin) và chất nhận π (hợp chất dị vòng chứa nitơ). Các trạng thái oxy hóa cao hơn được ổn định bởi các chất cho σ- và π mạnh, chẳng hạn như O2−
và N3−
.[39]
Mặc dù có nhiều loại hợp chất ở nhiều trạng thái oxy hóa, osmi ở dạng khối ở nhiệt độ và áp suất thông thường ổn định trong không khí, chống lại sự "tấn công" của tất cả các acid, bao gồm cả nước cường toan, nhưng bị "tấn công" bởi kiềm nóng chảy,[40] acid nitric nóng, và nước cường toan nóng.[41][cần số trang]
Đồng vị
[sửa | sửa mã nguồn]Osmi có bảy đồng vị xuất hiện tự nhiên, năm trong số đó ổn định: 187
Os, 188
Os, 189
Os, 190
Os, và 192
Os (phổ biến nhất). 186
Os trải qua quá trình phân rã alpha với chu kỳ bán rã dài (2,0±11)×1015 năm, xấp xỉ 140.000 lần tuổi của vũ trụ, mà đối với các mục đích thực tế, nó có thể được coi là ổn định. 184
Os cũng được biết là trải qua quá trình phân rã alpha với chu kỳ bán rã là (1,12±23)×1013 năm.[4] Sự phân rã alpha được dự đoán cho tất cả các đồng vị xuất hiện tự nhiên khác, nhưng điều này chưa bao giờ được quan sát thấy, có lẽ là do chu kỳ bán rã rất dài. Người ta dự đoán rằng 184
Os và 192
Os có thể trải qua quá trình phân rã beta kép, nhưng hiện tượng phóng xạ này vẫn chưa được quan sát thấy.[42]
187
Os là sản phẩm phân rã của 187
Re (chu kỳ bán rã 4,56×1010 năm) và được sử dụng rộng rãi trong việc xác định niên đại trên mặt đất cũng như đá thiên thạch (xem Rhenium–osmium dating). Nó cũng đã được sử dụng để đo cường độ phong hóa lục địa theo thời gian địa chất và để ấn định độ tuổi tối thiểu để ổn định rễ lớp phủ của các nền cổ lục địa. Sự phân rã này là lý do tại sao các khoáng chất giàu rheni lại giàu 187
Os.[43] một cách bất thường. Tuy nhiên, ứng dụng đáng chú ý nhất của đồng vị osmi trong địa chất là kết hợp với sự phong phú của iridi, để mô tả lớp thạch anh bị sốc dọc theo ranh giới Creta–Paleogen đánh dấu sự tuyệt chủng của loài khủng long không phải chim 65 triệu năm trước.[44]
Lịch sử
[sửa | sửa mã nguồn]Osmi được phát hiện vào năm 1803 bởi Smithson Tennant và William Hyde Wollaston ở London, Anh.[45] Việc phát hiện ra osmi gắn liền với việc phát hiện ra bạch kim và các kim loại khác thuộc nhóm bạch kim . Bạch kim đến châu Âu dưới dạng platina ("bạc nhỏ"), lần đầu tiên được bắt gặp vào cuối thế kỷ 17 tại các mỏ bạc xung quanh Sở Chocó , ở Colombia.[46] Việc phát hiện ra rằng kim loại này không phải là một hợp kim, mà là một nguyên tố mới khác biệt, được công bố vào năm 1748.[47] Các nhà hóa học nghiên cứu bạch kim đã hòa tan nó trong nước cường toan (một hỗn hợp của acid clohydric và acid nitric ) để tạo muối hòa tan. Họ luôn quan sát thấy một lượng nhỏ cặn tối màu, không hòa tan.[48] Joseph Louis Proust nghĩ rằng cặn là than chì.[48] Victor Collet-Descotils, Antoine François, comte de Fourcroy, và Louis Nicolas Vauquelin cũng đã quan sát thấy iridi trong cặn bạch kim đen vào năm 1803, nhưng không thu được đủ vật liệu cho các thí nghiệm tiếp theo.[48] Sau đó, hai nhà hóa học người Pháp Fourcroy và Vauquelin đã xác định được một kim loại trong cặn bạch kim mà họ gọi là ptène.[49]
Năm 1803, Smithson Tennant đã phân tích cặn không hòa tan và kết luận rằng nó phải chứa một kim loại mới. Vauquelin đã xử lý bột xen kẽ với kiềm và acid[50] và thu được một oxide mới dễ bay hơi, mà ông tin rằng đó là của kim loại mới này—mà ông đặt tên là ptene, từ tiếng Hy Lạp πτηνος (ptènos) có nghĩa là có cánh.[51][52] Tuy nhiên, Tennant, người có lợi thế về lượng cặn lớn hơn nhiều, tiếp tục nghiên cứu của mình và xác định được hai nguyên tố chưa được khám phá trước đó trong cặn đen, iridi và osmi.[48][50] Ông thu được dung dịch màu vàng (có thể là của cis–[Os(OH)2O4]2−) bằng phản ứng với natri hydroxide ở nhiệt độ đỏ. Sau khi acid hóa, ông đã có thể chưng cất OsO4 đã tạo thành.[51] Ông đặt tên nó là osmi theo tiếng Hy Lạp osmḗ có nghĩa là "mùi", vì mùi khói và tro của osmi tetroxide dễ bay hơi.[53] Khám phá về các nguyên tố mới được ghi lại trong một bức thư gửi cho Hội Hoàng gia Luân Đôn vào ngày 21 tháng 6 năm 1804.[48][54]
Urani và osmi là chất xúc tác ban đầu của trong phương pháp Haber, phản ứng cố định đạm của nitơ và hydro để tạo ra amonia, tạo ra đủ năng suất để làm cho quy trình thành công về mặt kinh tế. Vào thời điểm đó, một nhóm tại BASF do Carl Bosch lãnh đạo đã mua hầu hết nguồn cung osmi trên thế giới để sử dụng làm chất xúc tác. Ngay sau đó, vào năm 1908, các chất xúc tác rẻ hơn dựa trên sắt và oxide sắt đã được giới thiệu bởi cùng một nhóm cho các nhà máy thí điểm đầu tiên, loại bỏ nhu cầu về osmi hiếm và đắt tiền.[55]
Ngày nay osmi thu được chủ yếu từ quá trình xử lý quặng bạch kim và nickel.[56]
Sự phổ biến
[sửa | sửa mã nguồn]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Platinum_nuggets.jpg/220px-Platinum_nuggets.jpg)
Osmi là nguyên tố ổn định ít phong phú nhất trong lớp vỏ Trái Đất, với tỷ lệ khối lượng trung bình là 50 phần nghìn tỷ trong lớp vỏ lục địa.[57]
Osmi được tìm thấy trong tự nhiên dưới dạng nguyên tố không kết hợp hoặc trong hợp kim tự nhiên; đặc biệt là các hợp kim iridi–osmi, osmiridi (giàu iridi) và iridosmi (giàu osmi).[50] Trong các mỏ niken và đồng , các kim loại nhóm bạch kim xuất hiện dưới dạng sulfide ( ví dụ: (Pt,Pd)S ), teluride (ví dụ: PtBiTe ), antimonide (ví dụ: PdSb ) và arsenide (ví dụ: PtAs
2); trong tất cả các hợp chất này, bạch kim được trao đổi bởi một lượng nhỏ iridi và osmi. Như với tất cả các kim loại nhóm bạch kim, osmi có thể được tìm thấy tự nhiên trong các hợp kim với nickel hoặc đồng.[58]
Trong lớp vỏ Trái Đất, osmi, giống như iridi, được tìm thấy ở nồng độ cao nhất trong ba loại cấu trúc địa chất: trầm tích đá lửa (sự xâm nhập của lớp vỏ từ bên dưới), hố va chạm và trầm tích được làm lại từ một trong những cấu trúc cũ. Trữ lượng sơ cấp lớn nhất được biết đến là ở Khu phức hợp đá lửa Bushveld ở Nam Phi,[59] mặc dù các mỏ đồng–niken lớn gần Norilsk ở Nga và Lưu vực Sudbury ở Canada cũng là những nguồn osmi đáng kể. Dự trữ nhỏ hơn có thể được tìm thấy ở Hoa Kỳ.[59] Các trầm tích phù sa được sử dụng bởi người tiền Colombo, những người ở Chocó Department, Colombia, vẫn là nguồn cung cấp các kim loại nhóm bạch kim. Lớp trầm tích phù sa lớn thứ hai được tìm thấy ở dãy núi Ural, Nga, hiện vẫn đang được khai thác.[56][60]
Sản xuất
[sửa | sửa mã nguồn]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Osmium_cluster.jpg/220px-Osmium_cluster.jpg)
Osmi thu được trên thị trường dưới dạng sản phẩm phụ từ quá trình khai thác và chế biến nickel và đồng. Trong quá trình tinh chế đồng và niken bằng điện, các kim loại quý như bạc, vàng và các kim loại nhóm bạch kim, cùng với các nguyên tố phi kim loại như seleni và teluri, lắng xuống đáy tế bào dưới dạng bùn cực dương , tạo thành nguyên liệu ban đầu cho khai thác của họ.[61][62] Để tách các kim loại, trước tiên chúng phải được đưa vào dung dịch. Một số phương pháp có thể đạt được điều này, tùy thuộc vào quá trình tách và thành phần của hỗn hợp. Hai phương pháp đại diện là phản ứng tổng hợp với natri peroxide tiếp theo là hòa tan trong nước cường toan, và hòa tan trong hỗn hợp chlor với acid clohydric.[59][63] Osmi, rutheni, rhodi, và iridi có thể được tách ra khỏi bạch kim, vàng, và các kim loại cơ bản nhờ tính không hòa tan của chúng trong nước cường toan, để lại cặn rắn. Rhodi có thể được tách ra khỏi cặn bằng cách xử lý với natri bisulfat nóng chảy. Phần cặn không hòa tan, chứa rutheni, osmi và iridi, được xử lý bằng natri oxide, trong đó Ir không tan, tạo ra muối rutheni và osmi tan trong nước. Sau khi oxy hóa thành các oxide dễ bay hơi, RuO
4 được tách ra khỏi OsO
4bằng cách kết tủa (NH4)3RuCl6 với amoni clorua.
Sau khi được hòa tan, osmi được tách ra khỏi các kim loại nhóm bạch kim khác bằng cách chưng cất hoặc chiết xuất bằng dung môi hữu cơ của osmi tetroxide dễ bay hơi.[64] Phương pháp đầu tiên tương tự như thủ tục được sử dụng bởi Tennant và Wollaston. Cả hai phương pháp đều phù hợp cho sản xuất quy mô công nghiệp. Trong cả hai trường hợp, sản phẩm được khử bằng hydro, thu được kim loại ở dạng bột hoặc bọt biển có thể được xử lý bằng kỹ thuật luyện kim bột.[65]
Cả nhà sản xuất và Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ đều không công bố bất kỳ số lượng sản xuất nào đối với osmi. Năm 1971, ước tính sản lượng osmi của Hoa Kỳ như một sản phẩm phụ của tinh chế đồng là 2000 troy ounce (62 kg).[66] Từ năm 2010 đến 2019, lượng osmi nhập khẩu hàng năm của Hoa Kỳ dao động từ dưới 0,5 kg đến 856 kg, trung bình 157 kg/năm.[67]
Một phương pháp để sản xuất osmi là từ rheni. 187
Re, xảy ra 62,6% trong tự nhiên, có thể hấp thụ neutron để trở thành 188
Re. Đồng vị này có chu kỳ bán rã ngắn, khoảng 17 giờ; phân rã thành 188
Os, chiếm 13,24% trong tự nhiên.
Ứng dụng
[sửa | sửa mã nguồn]Do tính dễ bay hơi và cực độc của oxide của nó, osmi hiếm khi được sử dụng ở trạng thái nguyên chất mà thay vào đó thường được hợp kim với các kim loại khác cho các ứng dụng chịu mài mòn cao. Các hợp kim osmi chẳng hạn như osmiridi rất cứng và cùng với các kim loại nhóm bạch kim khác, được sử dụng làm đầu bút máy, trục của dụng cụ và các điểm tiếp xúc điện vì chúng có thể chống mài mòn do hoạt động thường xuyên. Chúng cũng được sử dụng cho đầu kim của máy quay đĩa trong thời kỳ cuối 78 vòng/phút và đầu kỷ nguyên "LP" và "45", khoảng năm 1945 đến 1955. Đầu kim bằng hợp kim osmi bền hơn đáng kể so với đầu kim bằng thép và crom, nhưng bị mòn nhanh hơn nhiều so với cạnh tranh, và tốn kém hơn,đầu bằng sapphire và kim cương, vì vậy chúng đã bị ngừng sản xuất.[68]
Osmi tetroxide đã được sử dụng trong phát hiện dấu vân tay[69] và nhuộm mô mỡ cho kính hiển vi quang học và điện tử. Là một chất oxy hóa mạnh, nó liên kết chéo các lipid chủ yếu bằng cách phản ứng với các liên kết carbon–carbon không bão hòa và do đó vừa cố định màng sinh học tại chỗ trong các mẫu mô vừa đồng thời nhuộm màu chúng. Do các nguyên tử osmi cực kỳ dày đặc điện tử, nhuộm osmi giúp tăng đáng kể độ tương phản của hình ảnh trong các nghiên cứu về vật liệu sinh học bằng kính hiển vi điện tử truyền qua (TEM). Mặt khác, những vật liệu carbon đó có độ tương phản TEM rất yếu.[36] Một hợp chất osmi khác, osmi ferricyanide (OsFeCN), thể hiện tác dụng cố định và nhuộm màu tương tự.[70]
Tetroxide và dẫn xuất kali osmate của nó là những chất oxy hóa quan trọng trong tổng hợp hữu cơ. Đối với quá trình dihydroxyl hóa không đối xứng Sharpless, sử dụng osmate để chuyển đổi liên kết đôi thành diol phụ, Karl Barry Sharpless đã được trao giải Nobel Hóa học năm 2001.[71][72] OsO4 rất tốn kém cho việc sử dụng này, vì vậy KMnO4 thường được sử dụng thay thế, mặc dù sản lượng thuốc thử hóa học rẻ hơn này ít hơn.
Năm 1898, nhà hóa học người Áo Auer von Welsbach đã phát triển Oslamp với dây tóc làm bằng osmi, mà ông đã giới thiệu thương mại vào năm 1902. Chỉ sau một vài năm, osmi đã được thay thế bằng wolfram, chất này phổ biến trong tự nhiên hơn (và do đó rẻ hơn) và ổn định hơn . Volfram có điểm nóng chảy cao nhất trong số tất cả các kim loại, và việc sử dụng nó trong bóng đèn làm tăng hiệu quả phát sáng và tuổi thọ của đèn sợi đốt.[51]
Nhà sản xuất bóng đèn Osram (được thành lập năm 1906, khi ba công ty của Đức, Auer-Gesellschaft, AEG và Siemens & Halske, kết hợp các cơ sở sản xuất đèn của họ) lấy tên ghép từ tên của osmi và wolfram.[73]
Giống như paladi, osmi dạng bột hấp thụ hiệu quả các nguyên tử hydro. Điều này có thể làm cho osmi trở thành ứng cử viên tiềm năng cho điện cực pin hydride kim loại. Tuy nhiên, osmi đắt tiền và sẽ phản ứng với kali hydroxide, chất điện phân pin phổ biến nhất.[74]
Osmi có hệ số phản xạ cao trong dải cực tím của phổ điện từ; ví dụ, ở 600 Å osmi có hệ số phản xạ gấp đôi so với vàng.[75] Hệ số phản xạ cao này là mong muốn trong các máy quang phổ UV đặt trong không gian, vốn đã giảm kích thước gương do hạn chế về không gian. Những chiếc gương phủ osmi đã được bay trong một số sứ mệnh không gian trên Tàu con thoi, nhưng rõ ràng là các gốc oxy trong quỹ đạo Trái Đất tầm thấp đủ dồi dào để làm suy giảm đáng kể lớp osmi.[76]
-
Dihydroxyl hóa Sharpless (Sharpless dihydroxylation): RL = nhóm thế lớn nhất; RM = nhóm thế cỡ trung bình; RS = nhóm thế nhỏ nhất.
Độc tính
[sửa | sửa mã nguồn]Số lượng lớn osmi kim loại là vô hại và không phản ứng mạnh.[79][80] Thay vào đó, mối quan tâm an toàn quan trọng nhất là khả năng hình thành osmi tetroxide (OsO4), vừa dễ bay hơi vừa rất độc.[81] Phản ứng này thuận lợi về mặt nhiệt động ở nhiệt độ phòng,[82] nhưng tốc độ phụ thuộc vào diện tích bề mặt của kim loại.[79][83] Do đó, vật liệu khối ít nguy hiểm hơn[84][85] so với bột, phản ứng đủ nhanh để các mẫu đôi khi có thể có mùi giống như OsO4 nếu chúng được xử lý trong không khí.[86][87]
Giá
[sửa | sửa mã nguồn]Giữa năm 1990 và 2010, giá danh nghĩa của kim loại osmi gần như không đổi, trong khi lạm phát làm giảm giá trị thực từ ~950 USD/ounce xuống còn ~600 USD/ounce.[88] Bởi vì osmi có ít ứng dụng thương mại nên nó không được giao dịch nhiều và giá cả hiếm khi được báo cáo.[88]
Tham khảo
[sửa | sửa mã nguồn]- ^ “Trọng lượng nguyên tử tiêu chuẩn: Osmi”.CIAAW.1991
- ^ Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition, CRC press.
- ^ Haynes 2011, tr. 4.134.
- ^ a b Peters, Stefan T.M.; Münker, Carsten; Becker, Harry; Schulz, Toni (tháng 4 năm 2014). “Alpha-decay of 184Os revealed by radiogenic 180W in meteorites: Half life determination and viability as geochronometer”. Earth and Planetary Science Letters. 391: 69–76. doi:10.1016/j.epsl.2014.01.030.
- ^ Theo lý thuyết cũng trải qua phân rã β+β+ thành 184W.
- ^ Được cho là trải qua quá trình phân rã alpha thành 183W.
- ^ Được cho là trải qua quá trình phân rã alpha thành 184W.
- ^ Được cho là trải qua quá trình phân rã alpha thành 185W.
- ^ Được cho là trải qua quá trình phân rã alpha thành 186W.
- ^ Được cho là trải qua quá trình phân rã alpha thành 188W hoặc phân rã β−β− thành 192Pt với chu kỳ bán rã trên 9,8×1012 năm.
- ^ a b Haynes 2011, tr. 4.25.
- ^ Fleischer, Michael (1953). “Recent estimates of the abundances of the elements in the Earth's crust” (PDF). U.S. Geological Survey.
- ^ “Reading: Abundance of Elements in Earth's Crust | Geology”. courses.lumenlearning.com. Truy cập ngày 10 tháng 5 năm 2018.
- ^ “What Is the Rarest Metal?”. Sciencing (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 28 tháng 4 năm 2021.
- ^ Arblaster, J. W. (1989). “Densities of osmium and iridium: recalculations based upon a review of the latest crystallographic data” (PDF). Platinum Metals Review. 33 (1): 14–16. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 7 tháng 2 năm 2012. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2008.
- ^ Arblaster, J. W. (1995). “Osmium, the Densest Metal Known”. Platinum Metals Review. 39 (4): 164. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2011. Truy cập ngày 9 tháng 10 năm 2009.
- ^ Nemoshkalenko, V. V.; Antonov, V. N.; Kirillova, M. M.; Krasovskii, A. E.; Nomerovannaya, L. V. (tháng 1 năm 1986). “The structure of the energy bands and optical absorption in osmium” (PDF). Sov. Phys. JETP. 63 (I): 115. Bibcode:1986JETP...63..115N. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2022.
- ^ Weinberger, Michelle; Tolbert, Sarah; Kavner, Abby (2008). “Osmium Metal Studied under High Pressure and Nonhydrostatic Stress”. Phys. Rev. Lett. 100 (4): 045506. Bibcode:2008PhRvL.100d5506W. doi:10.1103/PhysRevLett.100.045506. PMID 18352299. S2CID 29146762.
- ^ Cynn, Hyunchae; Klepeis, J. E.; Yeo, C. S.; Young, D. A. (2002). “Osmium has the Lowest Experimentally Determined Compressibility”. Physical Review Letters. 88 (13): 135701. Bibcode:2002PhRvL..88m5701C. doi:10.1103/PhysRevLett.88.135701. PMID 11955108.
- ^ Sahu, B. R.; Kleinman, L. (2005). “Osmium Is Not Harder Than Diamond”. Physical Review B. 72 (11): 113106. Bibcode:2005PhRvB..72k3106S. doi:10.1103/PhysRevB.72.113106.
- ^ Fe(−4), Ru(−4), and Os(−4) have been observed in metal-rich compounds containing octahedral complexes [MIn6−xSnx]; Pt(−3) (as a dimeric anion [Pt–Pt]6−), Cu(−2), Zn(−2), Ag(−2), Cd(−2), Au(−2), and Hg(−2) have been observed (as dimeric and monomeric anions; dimeric ions were initially reported to be [T–T]2− for Zn, Cd, Hg, but later shown to be [T–T]4− for all these elements) in La2Pt2In, La2Cu2In, Ca5Au3, Ca5Ag3, Ca5Hg3, Sr5Cd3, Ca5Zn3(structure (AE2+)5(T–T)4−T2−⋅4e−), Yb3Ag2, Ca5Au4, and Ca3Hg2; Au(–3) has been observed in ScAuSn and in other 18-electron half-Heusler compounds. See Changhoon Lee; Myung-Hwan Whangbo (2008). “Late transition metal anions acting as p-metal elements”. Solid State Sciences. 10 (4): 444–449. Bibcode:2008SSSci..10..444K. doi:10.1016/j.solidstatesciences.2007.12.001. and Changhoon Lee; Myung-Hwan Whangbo; Jürgen Köhler (2010). “Analysis of Electronic Structures and Chemical Bonding of Metal-rich Compounds. 2. Presence of Dimer (T–T)4– and Isolated T2– Anions in the Polar Intermetallic Cr5B3-Type Compounds AE5T3 (AE = Ca, Sr; T = Au, Ag, Hg, Cd, Zn)”. Zeitschrift für Anorganische und Allgemeine Chemie. 636 (1): 36–40. doi:10.1002/zaac.200900421.
- ^ Stoye, Emma (23 tháng 10 năm 2014). “Iridium forms compound in +9 oxidation state”. Chemistry World. Royal Society of Chemistry.
- ^ Selig, H.; Claassen, H. H.; Chernick, C. L.; Malm, J. G.; và đồng nghiệp (1964). “Xenon tetroxide – Preparation + Some Properties”. Science. 143 (3612): 1322–1323. Bibcode:1964Sci...143.1322S. doi:10.1126/science.143.3612.1322. JSTOR 1713238. PMID 17799234. S2CID 29205117.
- ^ Huston, J. L.; Studier, M. H.; Sloth, E. N. (1964). “Xenon tetroxide – Mass Spectrum”. Science. 143 (3611): 1162–1163. Bibcode:1964Sci...143.1161H. doi:10.1126/science.143.3611.1161-a. JSTOR 1712675. PMID 17833897. S2CID 28547895.
- ^ Barnard, C. F. J. (2004). “Oxidation States of Ruthenium and Osmium”. Platinum Metals Review. 48 (4): 157. doi:10.1595/147106704X10801.
- ^ “Chemistry of Hassium” (PDF). Gesellschaft für Schwerionenforschung mbH. 2002. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 14 tháng 1 năm 2012. Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2007.
- ^ Gong, Yu; Zhou, Mingfei; Kaupp, Martin; Riedel, Sebastian (2009). “Formation and Characterization of the Iridium Tetroxide Molecule with Iridium in the Oxidation State +VIII”. Angewandte Chemie International Edition. 48 (42): 7879–7883. doi:10.1002/anie.200902733. PMID 19593837.[liên kết hỏng]
- ^ Kiselev, Yu. M.; Nikonov, M. V.; Dolzhenko, V. D.; Ermilov, A. Yu.; Tananaev, I. G.; Myasoedov, B. F. (17 tháng 1 năm 2014). “On existence and properties of plutonium(VIII) derivatives”. Radiochimica Acta. 102 (3): 227–237. doi:10.1515/ract-2014-2146. S2CID 100915090.
- ^ Zaitsevskii, Andréi; Mosyagin, Nikolai S.; Titov, Anatoly V.; Kiselev, Yuri M. (21 tháng 7 năm 2013). “Relativistic density functional theory modeling of plutonium and americium higher oxide molecules”. The Journal of Chemical Physics. 139 (3): 034307. Bibcode:2013JChPh.139c4307Z. doi:10.1063/1.4813284. PMID 23883027.
- ^ Krause, J.; Siriwardane, Upali; Salupo, Terese A.; Wermer, Joseph R.; và đồng nghiệp (1993). “Preparation of [Os3(CO)11]2− and its reactions with Os3(CO)12; structures of [Et4N] [HOs3(CO)11] and H2OsS4(CO)”. Journal of Organometallic Chemistry. 454 (1–2): 263–271. doi:10.1016/0022-328X(93)83250-Y.
- ^ Carter, Willie J.; Kelland, John W.; Okrasinski, Stanley J.; Warner, Keith E.; và đồng nghiệp (1982). “Mononuclear hydrido alkyl carbonyl complexes of osmium and their polynuclear derivatives”. Inorganic Chemistry. 21 (11): 3955–3960. doi:10.1021/ic00141a019.
- ^ Mager Stellman, J. (1998). “Osmium”. Encyclopaedia of Occupational Health and Safety. International Labour Organization. tr. 63.34. ISBN 978-92-2-109816-4. OCLC 35279504.
- ^ a b Holleman, A. F.; Wiberg, E.; Wiberg, N. (2001). Inorganic Chemistry (ấn bản 1). Academic Press. ISBN 978-0-12-352651-9. OCLC 47901436.
- ^ a b Griffith, W. P. (1965). “Osmium and its compounds”. Quarterly Reviews, Chemical Society. 19 (3): 254–273. doi:10.1039/QR9651900254.
- ^ Subcommittee on Platinum-Group Metals, Committee on Medical and Biologic Effects of Environmental Pollutants, Division of Medical Sciences, Assembly of Life Sciences, National Research Council (1977). Platinum-group metals. National Academy of Sciences. tr. 55. ISBN 978-0-309-02640-6.
- ^ a b Bozzola, John J.; Russell, Lonnie D. (1999). “Specimen Preparation for Transmission Electron Microscopy”. Electron microscopy : principles and techniques for biologists. Sudbury, Mass.: Jones and Bartlett. tr. 21–31. ISBN 978-0-7637-0192-5.
- ^ Greenwood, N. N.; Earnshaw, A. (1997). Chemistry of the Elements (ấn bản 2). Oxford:Butterworth-Heinemann. tr. 1113–1143, 1294. ISBN 978-0-7506-3365-9. OCLC 213025882.
- ^ Gulliver, D. J; Levason, W. (1982). “The chemistry of ruthenium, osmium, rhodium, iridium, palladium, and platinum in the higher oxidation states”. Coordination Chemistry Reviews. 46: 1–127. doi:10.1016/0010-8545(82)85001-7.
- ^ Sykes, A. G. (1992). Advances in Inorganic Chemistry. Academic Press. tr. 221. ISBN 978-0-12-023637-4.
- ^ “Osmium”. Minor Metals Trade Association. 2016.
- ^ Lyon, S. B. "Corrosion of noble metals." (2010): 2205-2223.
- ^ Audi, Georges; Bersillon, Olivier; Blachot, Jean; Wapstra, Aaldert Hendrik (2003), “The NUBASE evaluation of nuclear and decay properties”, Nuclear Physics A, 729: 3–128, Bibcode:2003NuPhA.729....3A, doi:10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001
- ^ Dąbek, Józef; Halas, Stanislaw (2007). “Physical Foundations of Rhenium-Osmium Method – A Review”. Geochronometria. 27: 23–26. doi:10.2478/v10003-007-0011-4.
- ^ Alvarez, L. W.; Alvarez, W.; Asaro, F.; Michel, H. V. (1980). “Extraterrestrial cause for the Cretaceous–Tertiary extinction” (PDF). Science. 208 (4448): 1095–1108. Bibcode:1980Sci...208.1095A. CiteSeerX 10.1.1.126.8496. doi:10.1126/science.208.4448.1095. PMID 17783054. S2CID 16017767.
- ^ Venetskii, S. I. (1974). “Osmium”. Metallurgist. 18 (2): 155–157. doi:10.1007/BF01132596. S2CID 241230590.
- ^ McDonald, M. (959). “The Platinum of New Granada: Mining and Metallurgy in the Spanish Colonial Empire”. Platinum Metals Review. 3 (4): 140–145. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 6 năm 2011. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2008.
- ^ Juan, J.; de Ulloa, A. (1748). Relación histórica del viage a la América Meridional (bằng tiếng Tây Ban Nha). 1. tr. 606.
- ^ a b c d e Hunt, L. B. (1987). “A History of Iridium” (PDF). Platinum Metals Review. 31 (1): 32–41. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 4 tháng 3 năm 2012. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2012.
- ^ Haubrichs, Rolf; Zaffalon, Pierre-Leonard (2017). “Osmium vs. 'Ptène': The Naming of the Densest Metal”. Johnson Matthey Technology Review. 61 (3): 190. doi:10.1595/205651317x695631.
- ^ a b c Emsley, J. (2003). “Osmium”. Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements. Oxford, England, UK: Oxford University Press. tr. 199–201. ISBN 978-0-19-850340-8.
- ^ a b c Griffith, W. P. (2004). “Bicentenary of Four Platinum Group Metals. Part II: Osmium and iridium – events surrounding their discoveries”. Platinum Metals Review. 48 (4): 182–189. doi:10.1595/147106704X4844.
- ^ Thomson, T. (1831). A System of Chemistry of Inorganic Bodies. Baldwin & Cradock, London; and William Blackwood, Edinburgh. tr. 693.
- ^ Weeks, M. E. (1968). Discovery of the Elements (ấn bản 7). Journal of Chemical Education. tr. 414–418. ISBN 978-0-8486-8579-9. OCLC 23991202.
- ^ Tennant, S. (1804). “On Two Metals, Found in the Black Powder Remaining after the Solution of Platina”. Philosophical Transactions of the Royal Society. 94: 411–418. doi:10.1098/rstl.1804.0018. JSTOR 107152.
- ^ Smil, Vaclav (2004). Enriching the Earth: Fritz Haber, Carl Bosch, and the Transformation of World Food Production. MIT Press. tr. 80–86. ISBN 978-0-262-69313-4.
- ^ a b George, Micheal W. “2006 Minerals Yearbook: Platinum-Group Metals” (PDF). United States Geological Survey USGS. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2008.
- ^ Wedepohl, Hans K (1995). “The composition of the continental crust”. Geochimica et Cosmochimica Acta. 59 (7): 1217–1232. Bibcode:1995GeCoA..59.1217W. doi:10.1016/0016-7037(95)00038-2.
- ^ Xiao, Z.; Laplante, A. R. (2004). “Characterizing and recovering the platinum group minerals—a review”. Minerals Engineering. 17 (9–10): 961–979. doi:10.1016/j.mineng.2004.04.001.
- ^ a b c Seymour, R. J.; O'Farrelly, J. I. (2001). “Platinum-group metals”. Kirk Othmer Encyclopedia of Chemical Technology. Wiley. doi:10.1002/0471238961.1612012019052513.a01.pub2. ISBN 978-0471238966.
- ^ “Commodity Report: Platinum-Group Metals” (PDF). United States Geological Survey USGS. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2008.
- ^ George, M. W. (2008). “Platinum-group metals” (PDF). U.S. Geological Survey Mineral Commodity Summaries.
- ^ George, M. W. 2006 Minerals Yearbook: Platinum-Group Metals (PDF). United States Geological Survey USGS. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2008.
- ^ Renner, H.; Schlamp, G.; Kleinwächter, I.; Drost, E.; và đồng nghiệp (2002). “Platinum group metals and compounds”. Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Wiley. doi:10.1002/14356007.a21_075. ISBN 978-3527306732.
- ^ Gilchrist, Raleigh (1943). “The Platinum Metals”. Chemical Reviews. 32 (3): 277–372. doi:10.1021/cr60103a002. S2CID 96640406.
- ^ Hunt, L. B.; Lever, F. M. (1969). “Platinum Metals: A Survey of Productive Resources to industrial Uses” (PDF). Platinum Metals Review. 13 (4): 126–138. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 29 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 2 tháng 10 năm 2008.
- ^ Smith, Ivan C.; Carson, Bonnie L.; Ferguson, Thomas L. (1974). “Osmium: An Appraisal of Environmental Exposure”. Environmental Health Perspectives. 8: 201–213. doi:10.2307/3428200. JSTOR 3428200. PMC 1474945. PMID 4470919.
- ^ “Platinum-Group Metals Statistics and Information”. US Geological Survey National Minerals Information Center. Truy cập ngày 5 tháng 3 năm 2021.
- ^ Cramer, Stephen D. & Covino, Bernard S. Jr. (2005). ASM Handbook Volume 13B. Corrosion: Materials. ASM International. ISBN 978-0-87170-707-9.
- ^ MacDonell, Herbert L. (1960). “The Use of Hydrogen Fluoride in the Development of Latent Fingerprints Found on Glass Surfaces”. The Journal of Criminal Law, Criminology, and Police Science. 51 (4): 465–470. doi:10.2307/1140672. JSTOR 1140672.
- ^ Chadwick, D. (2002). Role of the sarcoplasmic reticulum in smooth muscle. John Wiley and Sons. tr. 259–264. ISBN 978-0-470-84479-3.
- ^ Kolb, H. C.; Van Nieuwenhze, M. S.; Sharpless, K. B. (1994). “Catalytic Asymmetric Dihydroxylation”. Chemical Reviews. 94 (8): 2483–2547. doi:10.1021/cr00032a009.
- ^ Colacot, T. J. (2002). “2001 Nobel Prize in Chemistry” (PDF). Platinum Metals Review. 46 (2): 82–83. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 31 tháng 1 năm 2013. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2009.
- ^ Bowers, B., B. (2001). “Scanning our past from London: the filament lamp and new materials”. Proceedings of the IEEE. 89 (3): 413–415. doi:10.1109/5.915382. S2CID 28155048.
- ^ Antonov, V. E.; Belash, I. T.; Malyshev, V. Yu.; Ponyatovsky, E. G. (1984). “The Solubility of Hydrogen in the Platinum Metals under High Pressure” (PDF). Platinum Metals Review. 28 (4): 158–163. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 31 tháng 1 năm 2013. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2009.
- ^ Torr, Marsha R. (1985). “Osmium coated diffraction grating in the Space Shuttle environment: performance”. Applied Optics. 24 (18): 2959. Bibcode:1985ApOpt..24.2959T. doi:10.1364/AO.24.002959. PMID 18223987.
- ^ Gull, T. R.; Herzig, H.; Osantowski, J. F.; Toft, A. R. (1985). “Low earth orbit environmental effects on osmium and related optical thin-film coatings”. Applied Optics. 24 (16): 2660. Bibcode:1985ApOpt..24.2660G. doi:10.1364/AO.24.002660. PMID 18223936.
- ^ Linton, Roger C.; Kamenetzky, Rachel R. (1992). “Second LDEF post-retrieval symposium interim results of experiment A0034” (PDF). NASA. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2009.
- ^ Linton, Roger C.; Kamenetzky, Rachel R.; Reynolds, John M.; Burris, Charles L. (1992). “LDEF experiment A0034: Atomic oxygen stimulated outgassing”. NASA. Langley Research Center: 763. Bibcode:1992ldef.symp..763L.
- ^ a b McLaughlin, A. I. G.; Milton, R.; Perry, Kenneth M. A. (1 tháng 7 năm 1946). “Toxic Manifestations of Osmium Tetroxide”. Occupational and Environmental Medicine. 3 (3): 183–186. doi:10.1136/oem.3.3.183. PMC 1035752. PMID 20991177.
- ^ “Osmium 7440-04-2”. Sax's Dangerous Properties of Industrial Materials (bằng tiếng Anh). John Wiley & Sons, Inc. 15 tháng 10 năm 2012. doi:10.1002/0471701343.sdp45229. ISBN 978-0-471-70134-7. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2023.
- ^ Lebeau, Alex (20 tháng 3 năm 2015). “Platinum Group Elements: Palladium, Iridium, Osmium, Rhodium, and Ruthenium”. Hamilton & Hardy's Industrial Toxicology (bằng tiếng Anh). John Wiley & Sons, Inc. tr. 187–192. ISBN 978-1-118-83401-5.
- ^ “Osmium(VIII) oxide”. CRC Handbook of Chemistry and Physics, 103rd Edition (Internet Version 2022). CRC Press/Taylor & Francis Group. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2023.
- ^ Friedova, Natalie; Pelclova, Daniela; Obertova, Nikola; Lach, Karel; Kesslerova, Katerina; Kohout, Pavel (tháng 11 năm 2020). “Osmium absorption after osmium tetroxide skin and eye exposure”. Basic & Clinical Pharmacology & Toxicology. 127 (5): 429–433. doi:10.1111/bcpt.13450. PMID 32524772. S2CID 219588237.
- ^ Luttrell, William E.; Giles, Cory B. (1 tháng 9 năm 2007). “Toxic tips: Osmium tetroxide”. Journal of Chemical Health & Safety. 14 (5): 40–41. doi:10.1016/j.jchas.2007.07.003.
- ^ Smith, Ivan C.; Carson, Bonnie L.; Ferguson, Thomas L. (tháng 8 năm 1974). “Osmium: An Appraisal of Environmental Exposure”. Environmental Health Perspectives (bằng tiếng Anh). 8: 201–213. doi:10.1289/ehp.748201. ISSN 0091-6765. PMC 1474945. PMID 4470919.
- ^ Greenwood, N.N.; Earnshaw, A. biên tập (1997). “Iron, Ruthenium and Osmium”. Chemistry of the Elements (bằng tiếng Anh). Elsevier. tr. 1070–1112. doi:10.1016/B978-0-7506-3365-9.50031-6. ISBN 978-0-7506-3365-9.
- ^ Gadaskina, I. D. “Osmium”. ILO Encyclopaedia of Occupational Health and Safety (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2023.
- ^ a b “USGS Scientific Investigations Report 2012–5188: Metal Prices in the United States Through 2010”. pubs.usgs.gov. U.S. Geological Survey. 2013. tr. 119-128. Truy cập ngày 11 tháng 7 năm 2023.
![]() |
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về Osmi. |
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | |||||||||||||||
1 | H | He | ||||||||||||||||||||||||||||||
2 | Li | Be | B | C | N | O | F | Ne | ||||||||||||||||||||||||
3 | Na | Mg | Al | Si | P | S | Cl | Ar | ||||||||||||||||||||||||
4 | K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr | ||||||||||||||
5 | Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe | ||||||||||||||
6 | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
7 | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |