Од Википедија — слободната енциклопедија
Оваа статија е за група индоевропски јазици . За јазикот со исто име видете персиски јазик .
Genetic division of Iranic languages
Иранските јазици сочинуваат подгрупа јазици од индоиранските јазици , дел од семејството на индоевропски јазици .Овие јазици ги зборуваат иранските народи . Историскиот развој на иранските јазици е поделен на староирански јазици (до 400 г.п.н.е.), средноирански јазици (400 г.п.н.е. - 900 г.) и новоирански јазици (од 900 г.). Од староиранските јазици најпознати се староперсискиот јазик и авестискиот јазик . Средноиранските јазици ги опфаќале, меѓу другите, средноперсискиот и партскиот јазик . Денес најголеми ирански јазици се персискиот , паштунскиот , курдскиот и белуџискиот .
Според проценките за 2008 година, во светот има од 150 до 200 милиони говорници на иранските јазици.[ 1] Според Ethnologue , денес има 87 ирански јазици.[ 2] Персискиот јазик го зборуваат 65 милиони луѓе, паштунскиот го зборуваат околу 50 милиони луѓе, курдскиот го зборуваат околу 18 милиони, белуџискиот околу 7 милиони и лорискиот околу 2,3 милиони.
Уште од основањето на индоевропските јазици во 19 век, иранските јазици (авестискиот, староперсискиот, пахлавискиот), заедно со индиски (санскритскиот, пракритскиот), биле признати во издаваштвата на јазичарот Расмус Раск во 1826 година како источна гранка на индоевропскиото јазично семејство.[ 3] Поради големиот број на позајмени ирански зборови во ерменскиот јазик, јазикот бил сметан за ирански, но во 1875 година Хубшман објавил дека јазикот е засебен индоевропски.[ 3] Иранските јазици се поделени на источна и западна група , вкупно опфаќајќи 84 јазици.
македонски
зазански
курдски
паштунски
белуџиски
мазендерански
персиски
средноперсиски
партски
староперсиски
авестиски
осетски
убав
rind
rind, bedew, delal/cwan
x̌kulay, x̌āista
sharr, soherâ
ṣəmxâl/xəş-nəmâ
zibâ/xuš-chehreh
hučihr, hužihr
hužihr
naiba
vahu-, srîra
ræsughd
крв
gunî
xwîn/xwên
wina
hon
xun
xūn
xōn
gōxan
vohuni-
tug
леб
nan
nan
ḍoḍəi, nəghān
nân, nagan
nûn
nân
nân
nân
dzul
носи
ardene
anîn/hênan/weranîn, hawirdin
rā wṛəl
âurten, yārag, ārag
biyârden
âvardan/biyar
âwurdan, āwāy-, āwar-, bar-
āwāy-, āwar-, bar-
bara-
bara, bar-
xæssyn
брат
bira
bira, brader
wror
brāt, brās
birâr
barādar
brād, brâdar
brād, brādar
brâtar
brâtar-
æfsymær
доаѓа
amayene
hatin/wara
rā tləl
āhag, āyag
biyamona, enen
âmadan
âmadan, awar
awar, čām
ây-, âgam
âgam-
cæwyn
плаче
berbayene
girîn
žaṛəl
greewag, greeten
bərmə/ qâ
geristan/geryeh
griy-, bram-
kæwyn
темно
tarî
tarî/tarîk
tyārə
thár
siyo
târîk
târīg/k
târīg, târēn
sâmahe, sâma
tar
ќерка
kêna
keç, kîj, qîz, dot/kiç, kîj, kenîşk
lur
dohtir, duttag
kijâ, dether
doxtar
duxtar
duxt, duxtar
duxδar
čyzg (иронски ), kizgæ (дигорски )
ден
roce/roje/roze
roj
wradz
roç
rezh
rûz
rōz
raucah-
raocah-
bon
прави
kerdene
kirin/kirdin
kawəl
kanag, kurtin
hâkerden
kardan
kardan
kartan
kạrta-
kәrәta-
kænyn
врата
çeber
derî, derge/derke, derga
war
gelo, darwāzag
bəli
dar
dar
dar, bar
duvara-
dvara-
dwar
умира
merdene
mirin/mirdin
mrəl
mireg
mərnen
murdan
murdan
mạriya-
mar-
mælyn
магаре
her
ker
xar
her
xar
xar
xar
xæræg
јајце
hak
hêk/hêlke
hagəi
heyg, heyk
merqâna
toxm
toxmag, xâyag
taoxmag, xâyag
taoxma-
ajk
земја
êrd (нејасно потекло )
erd, zemîn/herd (нејасно потекло )
zməka
zemin
zemi
zamin
zamīg
zamīg
zam-
zãm, zam, zem
zæxx
вечер
şan
êvar/êware
māx̌ām, bēga
begáh
nəmâşun
begáh
sarshab
êbêrag
izær
око
çim
çav/çaw
stərga
ch.hem, chem
bəj, çəş
chashm
chašm
chašm
čaša-
čašman-
cæst
татко
pî
bav/bab, bawk
plār
pit, piss
piyer
pedar
pidar
pid
pitar
pitar
fyd
страв
ters
tirs
wēra, tars
turs, terseg
təşəpaş
tars
tars
tars
tạrsa-
tares-
tas
свршеница
waşte
dezgîran
čanghol
nām zād
xasgar
nâm-zad
-
-
usag
мил, добар
weş
xweş
x̌a
wash, hosh
xaar
xosh
dârmag
srîra
xorz, dzæbæx
прст
gişt
til/qamik, engust
gwəta
lenkutk, mordâneg
angoos
angošt
angust
dišti-
ængwyldz
оган
adir
agir/awir, agir
oder
âch, âs
tesh
âtaš, âzar
âdur, âtaxsh
ādur
âç-
âtre-/aêsma-
art
риба
mase
masî
kab
mâhi, mâhig
mahi
mâhi
mâhig
mâsyâg
masya
kæsag
храна/ јаде
werdene
xwarin / xwardin
xwāṛə, xurāk / xwaṛəl
warag, warâk
xərak / xəynen
gaza / xordan
parwarz / xwâr, xwardīg
parwarz / xwâr
hareθra / ad-, at-
xærinag
оди
şîyayene
çûn
tləl
jwzzegh, shutin
shunen / burden
raftan
raftan, shudan
ay-
ai-
ay-, fra-vaz
cæwyn
Бог
heq
xwedê/xwa
xwdāi
hwdâ
homa, xəda
khodâ
bay, abragar
baga-
baya-
xwycaw
добар
rind
baş, rind/baş, çak
x̌ə
jawáin, šarr
xâr
xub, nîuū
xūb, nêkog
vahu-
vohu, vaŋhu-
xorz
трева
vaş
giya/gya
wāx̌ə
rem, sabzag
sabzeh, giyâh
giyâ
dâlūg
urvarâ
kærdæg
голем
girs / pîl
mezin, gir/gewre, mezin
loy, stər
mastar, mazan
gat, belang, pila
bozorg
wuzurg, pīl
vazraka-
uta-, avañt
styr
рака
dest
dest
lās
dast
dess
dast
dast
dast
dasta-
zasta-
k'ux / arm
глава
ser
ser
sar
saghar
kalə
sar, kalleh
sar
sairi
sær
срце
zerre
dil/dill
zṛə
dil, hatyr
dil/dill
del
dil
dil
aηhuš
zærdæ
коњ
estor
hesp/esp
ās/aspa
asp
istar
asp, astar
asp, stōr
asp, stōr
aspa
aspa-
bæx
куќа
keye
mal/mall, xanu
kor, xuna
log, dawâr
səre
xâneh
xânag
demâna-, nmâna-
xædzar
глад
vêşan
birçîtî/birsêtî
lwəga
shudhagh
veyshna
gorosnegi
gursag, shuy
stong
јазик
ziwan, zon
ziman/ziman, ziwan
žəba
zevân, zobân
ziwân
zabân
zuwân
izβân
hazâna-
hizvâ-
ævzag
смее
huyayene
kenîn/pêkenîn, kenîn
xandəl
khendegh, hendeg
xandidan
xandīdan
karta
Syaoθnâvareza-
xudyn
живот
jewiyaene
jiyan
žwandun
zendegih, zind
zendegi
zīndagīh, zīwišnīh
žīwahr, žīw-
gaêm, gaya-
card
маж
merd
mêr/ pyaw
saṛay, mēṛə
merd
merd
mard
mard
mard
martiya-
mašîm, mašya
adæjmag
месечина
aşme
heyv/mang
spogməi, myāšt
máh
mithra
mâh
māh
māh
mâh-
måŋha-
mæj
мајка
maye
dayik, mak
mor
mât, mâs
mâr
mâdar
mādar
mādar
mâtar
mâtar-
mad
уста
fek
dev, fek/dem
xwlə
dap
dahân
dahân, rumb
åŋhânô, âh, åñh
dzyx
име
name
nav/naw
num
nâm
num
nâm
nâm
nâman
nãman
nom
ноќ
şewe
şev/şew
špa
šap, shaw
sheow
shab
shab
xšap-
xšap-
æxsæv
отвори
akerdene
vekirin/kirdinewe
prānistəl, xlāsawəl
pabožagh, paç
vâ-hekârden
bâz-kardan
abâz-kardan
būxtaka-
būxta-
gom kænyn
мир
kotpy
aştî, aramî
rogha
ârâm
âshti, ârâmeš, ârâmî
âštih, râmīšn
râm, râmīšn
šiyâti-
râma-
fidyddzinad
свиња
xoz
beraz, xinzîr
xug, sēḍar
khug
xi
xūk
xūk
hū
xwy
место
ja
cih/jê
dzāi
hend, jâgah
jâh/gâh
gâh
gâh
gâθu-
gâtu-, gâtav-
ran
чита
wendene
xwendin/xwêndin
lwastəl
wánagh
baxinden
xândan
xwândan
kæsyn
вели
vatene
gotin/witin, gutin
wayəl
gushagh
baotena
goftan, gap(-zadan)
guftan, gōw-, wâxtan
gōw-
gaub-
mrû-
dzuryn
сестра
wae
xweh, xweşk, xoe
xor
gwhâr
xâxer
xâhar/xwâhar
xwahar
x ̌aŋhar- "sister"
xo
мал
qic
biçûk
kučnay, waṛukay, kamkay
gwand, hurd
pətik, bechuk, perushk
kuchak, kam, xurd, rîz
kam, rangas
kam
kamna-
kamna-
chysyl
син
qij, lac
kur, law/kurr
zoi
baç, phusagh
pisser
pesar, pûr, baça
pur, pusar
puhr
puça
pūθra-
fyrt
душа
gan
gan, gyan, rewan
arwā
rawân
ravân
rūwân, gyân
rūwân, gyân
urvan-
ud
пролет
usar
bihar/behar
sparlay
bhârgâh
wehâr
bahâr
wahâr
vâhara-
θūravâhara-
висок
berz
bilind/berz
lwaṛ, ǰəg
bwrz, buland
boland / bârez
buland, borz
bârež
barez-
bærzond
десет
des
deh/de
las
deh
da
dah
dah
datha
dasa
dæs
три
hîrê
sê, sisê
drē
sey
se
se
sê
hrē
çi-
θri-
ærtæ
село
dewe
gund/dê
kəlay
helk, kallag, dê
deh
deh, wis
wiž
dahyu-
vîs-, dahyu-
vîs
qæw
сакам
waştene
xwestin/wîstin
ghux̌təl
lotagh
bexanen
xâstan
xwâstan
fændyn
вода
owe
av/aw
obə
âp
ab
âb/aw
âb
âb
âpi
avô-
don
кога
key
kengê/key, kengê
kəla
ked
kay
kay
ka
čim-
kæd
ветер
va
ba
bād, siləi
gwáth
wâ
bâd
wâd
vâta-
dymgæ / wad
волк
verg
gur/gurg
lewə, šarmux̌
gurkh
varg
gorg
gurg
varka-
vehrka
birægh
жена
ceniye
jin
x̌ədza
jan
zhənya
zan
zan
žan
gǝnā, γnā, ǰaini-,
sylgojmag / us
година
serre
sal/sall
kāl
sâl
sâl
sâl
θard
ýâre, sarәd
az
да/ не
ya / ne
erê, belê, a / na, no
wo (ao) / na, ya
ere / na
baleh, ârē, hā / na, nee
hâ / ney
hâ / ney
yâ / nay, mâ
yâ / noit, mâ
o / næ
вчера
vizêr
duh/dwênê
parun
zí
direz
diruz
dêrûž
diya(ka)
zyō
znon
македонски
зазански
курдски
паштунски
белуџиски
мазендерански
персиски
средноперсиски
партски
староперсиски
авестиски
осетски