Przejdź do zawartości

Ana Kansky

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ana Kansky
Data i miejsce urodzenia

20 czerwca 1895
Lože

Data i miejsce śmierci

3 listopada 1962
Podgrad

Tytuł naukowy

doktor

Alma Mater

Uniwersytet Wiedeński
Uniwersytet Lublański

Ana Kansky (ur. 20 czerwca 1895 w Ložach, zm. 3 listopada 1962 w Podgradzie) – słoweńska chemiczka, pierwsza osoba, która otrzymała stopień doktora Uniwersytetu Lublańskiego i jedna z pierwszych naukowczyń w Słowenii.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w rodzinie posiadacza ziemskiego z Vipavy Karla Mayera i Any Dejak z Senožeč. Rodzice prowadzili piwiarnię i fabrykę prosciutto. Ukończyła szkołę podstawową w Vipavie, liceum dla dziewcząt w Lublanie, a następnie w 1914 zdała maturę w Klasycznym gimnazjum w Lublanie jako jedna z pierwszych dziewcząt, którym pozwolono na naukę w tej szkole[1]. Pomimo dobrych wyników w nauce ojciec nie chciał wysłać jej na studia, gdyż obiecał matce Any przed śmiercią, że tego nie zrobi. W zamian zaproponował, by Ana sama zarobiła na swoje studia. Zarabiała, zbierając morele na plantacjach i sprzedając je w Trieście i Gorycji[2].

W latach 1914–1918 studiowała na Uniwersytecie Wiedeńskim. Jej głównym kierunkiem była chemia, a dodatkowym fizyka. W Wiedniu żyła skromnie u austriackiej arystokratki. Jej mieszkanie stało się punktem spotkań słoweńskich studentów. Byli wspierani przez, mieszkającego w Wiedniu, historyka literatury Ivana Prijatelja. Poznała również przedstawiciela Pobrzeża Austriackiego, który umożliwił jej stały dostęp do Parlamentu. Dzięki temu była świadkiem odczytania w 1917 Deklaracji majowej postulującej zjednoczenie południowych Słowian[2].

W związku z sytuacją po I wojnie światowej i rozpadem Austro-Węgier Uniwersytet Wiedeński usunął słowiańskich studentów w 1918. Musiała więc przerwać studia i przenieść się do Lublany. Wznowiła studia na nowo otwartym Uniwersytecie Lublańskim pod kierunkiem profesora Maksa Samca i 15 lipca 1920 obroniła pracę doktorską O učinkovanju formalina na škrob (O wpływie formaliny na skrobię) i została pierwszą osobą, której nadano stopień naukowy doktora na tym uniwersytecie[3][2][4].

Kariera zawodowa

[edytuj | edytuj kod]
Opuszczone budynki ARBO (byłej fabryki Kanskich)

Kilka miesięcy przed obroną doktoratu została pierwszą kobietą w kadrze naukowej uniwersytetu w Lublanie, najpierw jako asystent, a następnie kontynuowała pracę w Instytucie Chemii. W następnych 2 latach opublikowała 4 prace naukowe. W 1921 wyszła za mąż za profesora Wydziału Medycznego Evgena Kansky’ego. Para miała troje dzieci: Aleksieja, Evgena i Nušę. W 1922 przerwała pracę naukową[1].

W tym samym roku małżeństwo uruchomiło pierwszą w Słowenii fabrykę eteru dietylowego w Podgradzie. Ana zajmowała się przedsiębiorstwem Dr. A. Kansky – kemična tvornica, a jej mąż laboratorium. W 1929 nabyli opuszczone pomieszczenia fabryki Osterberger Ölfabrik bei Laibach, odnowili i zelektryfikowali je. Wyremontowali również nieodległe zabudowania zamku, w którym mieszkali. Wkrótce rozpoczęli produkcję estrów do rozpuszczalników. Utrzymywali również dom w Lublanie, gdzie znajdowały się biura i sklep. W czasie II wojny światowej zakłady zostały skonfiskowane przez Niemców, a po jej zakończeniu znacjonalizowane przez rząd Jugosławii i funkcjonowały pod firmą Tovarna kemičnih izdelkov Arbo. Evgen został zmuszony do rezygnacji z pracy a Ana została nauczycielką chemii[1][2][3][5].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. a b c Anka Benedetič: Kansky, Ana (1895–1962) – Primorski slovenski biografski leksikon. Slovenska akademija znanosti in umetnosti. [dostęp 2021-04-25]. (słoweń.).
  2. a b c d Sašo Dolenc: Dr. Ana Mayer Kansky – znanstvenica in podjetnica. kvarkadabra, 2019-06-13. [dostęp 2021-04-25]. (słoweń.).
  3. a b Saša Senica: Kemičarka, ki je povezala dva svetova. Delo, 2020-07-15. [dostęp 2021-04-25]. (słoweń.).
  4. First doctorate awarded in Ljubljana 100 years ago. Slovenian Press Agency (STA), 2020-07-15. [dostęp 2021-04-25]. (ang.).
  5. Sašo Dolenc: Do izobrazbe s prodajo marelic. Delo, 2019-06-16. [dostęp 2021-04-25]. (słoweń.).

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]