Transatlantycka Centrala Radiotelegraficzna
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/RadiostTrans_1.jpg/300px-RadiostTrans_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/RadiostTrans_2.jpg/200px-RadiostTrans_2.jpg)
![]() |
Ten artykuł należy dopracować |
Transatlantycka Centrala Radiotelegraficzna (zwyczajowo Radiostacja Babice) – funkcjonująca w latach 1923−1945 radiostacja dużej mocy, składająca się z trzech zespołów urządzeń radiotelegraficznych:
- Stacji Nadawczej – instalacji w Starych Babicach i w Warszawie, współcześnie na styku gminy Stare Babice oraz warszawskich dzielnic Bemowo (obszary MSI Fort Radiowo i Las Bemowski) i Bielany (Radiowo);
- Stacji Odbiorczej – instalacji w Grodzisku Mazowieckim;
- Centralnego Biura Operacyjnego – zarządzania czynnościami nadawania i odbioru w Warszawie.
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/POL_TCR_ruins.jpg/220px-POL_TCR_ruins.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Wartownia_pomalowana_Las_Bemowski.jpg/220px-Wartownia_pomalowana_Las_Bemowski.jpg)
- 1919 − pierwsze plany Ministerstwa Poczt i Telegrafów utworzenia ogólnopolskiej, państwowej sieci radiotelegraficznej z radiostacjami w: Grudziądzu, Krakowie i Poznaniu (zasięg europejski) oraz Warszawie (zasięg międzykontynentalny)
- 4 sierpnia 1921 − podpisanie umowy między Ministerstwem Poczt i Telegrafów a amerykańską spółką Radio Corporation of America (RCA). W imieniu ministra umowę podpisali: książę Kazimierz Lubomirski, Stanisław Arct, Hipolit Gliwic i Eugeniusz Stallinger. W imieniu RCA − naczelny dyrektor RCA Edward J. Nally oraz Edwin P. Shattuck, Carl H. Ganter i David Sarnoff.
- 1922 − początek budowy przez „Towarzystwo Akcyjne Fabryki Machin i Odlewów «K. Rudzki i S-ka»":
- Stacji Odbiorczej w Grodzisku Mazowieckim
- Stacji Nadawczej przy forcie „Babice", na terenach między wsiami Stare Babice, Gać, Klaudyn i Wawrzyszew
- 1 października 1923 − uruchomienie radiostacji
- 17 listopada 1923 − uroczyste otwarcie radiostacji z udziałem Prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego oraz Ministra Poczt i Telegrafów Jana Moszczyńskiego
- 1926 − przejście z własnego zasilania na prąd z Elektrowni Okręgowej w Pruszkowie
- 1932 − instalacja nowych lampowych nadajników produkcji Państwowych Zakładów Tele- i Radiotechnicznych w Warszawie
- 1935 − powstanie Urzędu Radiotelegraficznego Babice (od 1936 Urzędu Radiotelegraficznego Boernerowo)
- 1938 − uruchomienie nadajników umieszczonych na dwóch wieżach antenowych w forcie Babice, z których transmitowano audycje Polskiego Radia dla Polonii
- 8 września 1939 − zawieszenie nadawania w czasie obrony Warszawy
- 16 września 1939 − obsadzenie radiostacji przez 3. Batalion 26. Pułku Piechoty, uzbrojony w trzy armaty przeciwpancerne, oraz 5. Baterię 54. Pułku Artylerii pod dowództwem mjr. Jacka Decowskiego
- 27 września 1939 − zajęcie radiostacji przez żołnierzy z niemieckiej 19. Dywizji Piechoty
- 1939−1945 − radiostacja wykorzystywana przez Niemców do utrzymywania łączności z okrętami podwodnymi Kriegsmarine
- jesień 1944 − włączenie radiostacji do pasa umocnień Warszawy; zainstalowanie na jednym z masztów opancerzonego stanowiska obserwacyjnego
- 16 stycznia 1945 − wysadzenie przez Niemców wszystkich wież antenowych w Babicach
- po 1945 − uruchomienie w Grodzisku Mazowieckim Stacji Nadawczo-Odbiorczej, działającej do 1956
- 1 grudnia 2017 − wpisanie pozostałości Transatlantyckiej Centrali Nadawczej do rejestru zabytków[1]
Dane techniczne
[edytuj | edytuj kod]Stacja Nadawcza
[edytuj | edytuj kod]- Lokalizacja: gmina Stare Babice oraz dzielnice Bemowo i Bielany w Warszawie, fort „Babice” („Radiowo”), prostopadle do obecnej ul. Radiowej
- Powierzchnia terenu: pas długości 4 km i szerokości 0,5-1,2 km
- Liczba wież antenowych: 10
- Rodzaj wież: kratownicowe stalowe, nitowane
- Wysokość wież: 126,5 m
- Nadajniki: 2 x 200 kW systemu Alexandersona (USA)
- Producent: Radio Corporation of America
- Zasilanie: własna elektrownia z silnikiem Diesla, z generatorem 500 kW
- Liczba anten: 2 nadawcze typu wielo-strojonego
- Częstotliwość: 16,4 kHz i 14,29 kHz
- Znaki wywoławcze: AXL i AXO
Obok wież antenowych wzniesiono fundamenty dla cewek i budki strażnicze z napisem „Czuwaj”. Pomiędzy wieżami nr 5 i 6 ulokowano budynki stacji. Oprócz dwóch niezależnych anten zawieszonych na wieżach pod ziemią rozpięte było dodatkowe uziemienie.
Stacja Odbiorcza
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Zabudowania_Radiostacji_w_Grodzisku_Mazowieckim.jpg/220px-Zabudowania_Radiostacji_w_Grodzisku_Mazowieckim.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/10_radiostacja_%281%29.jpg/220px-10_radiostacja_%281%29.jpg)
- Lokalizacja: Grodzisk Mazowiecki, willa Czerwony Dwór, rejon współczesnej ul. Radiowej
- Liczba wież antenowych: 3
- Rodzaj wież: drewniane
- Zasilanie: własna elektrownia z silnikiem Diesla z generatorem
- Liczba anten: 1 odbiorcza
Stan w XXI wieku
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Je%C5%BCe_ppanc_Las_Bemowski.jpg/220px-Je%C5%BCe_ppanc_Las_Bemowski.jpg)
Budynki Stacji Nadawczej zostały zniszczone, a urządzenia techniczne pocięte na złom i wywiezione po 1945 roku. W lesie, na północny i południowy zachód od osiedla Boernerowo, znajdują się zachowane fundamenty masztów, cewek, budki strażnicze i ruiny budynków technicznych, oraz pas żelbetowych zapór przeciwpancernych (tzw. jeży) z II wojny światowej. Ocalały też bloki mieszkalne dla pracowników radiostacji, przebudowane około 2000 roku
W Grodzisku zachował się jedynie budynek portierni oraz zadrzewienie wzdłuż granicy parceli.
Stacja Nadawcza w Babicach miała swój bliźniaczy, zachowany obecnie odpowiednik − Radiostacja Varberg w Grimeton w Szwecji, w 2004 wpisana na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
W dzielnicy Bielany znajduje się obszar MSI, którego nazwa nawiązuję do Radiostacji Babice − Radiowo[2].
W maju 2018 roku przy ulicy Radiowej w Warszawie odsłonięto trzymetrowy pomnik upamiętniający antenę Transatlantyckiej Centrali Radiotelegraficznej[3].
W 2023 roku wydano album Radiostacja Babice 1923-1945[4].
17 listopada 2023 roku na terenie gminy Stare Babice odbyła się Gala jubileuszu setnej rocznicy otwarcia Transatlantyckiej Centrali Radiotelegraficznej[5]. Obecne były na niej osoby związane z upamiętnieniem Radiostacji Babice współcześnie (m.in. Marcin Łada, Mariusz Decowski, Jerzy Bogdan Raczek, Tomasz Miś)[6], związane z ministerstwem łączności w Polsce (m.in. Marek Sawicki, Marek Rusin)[6], a także Camilla Lugnet - dyrektor bliźniaczej stacji w Grimeton[6].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków (księga A) - stan na 23 stycznia 2024 roku. Woj. mazowieckie (Warszawa). [w:] Narodowy Instytut Dziedzictwa [on-line]. nid.pl. s. 1. [dostęp 2024-05-19].
- ↑ Mateusz Napieralski: Radiowo niejedno ma imię. [w:] Urząd Dzielnicy Bielany m.st. Warszawy [on-line]. 14 listopada 2022. [dostęp 2023-12-29].
- ↑ Wyborcza.pl [online], warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2018-05-14] .
- ↑ Dariusz Parzyszek , Jerzy Bogdan Raczek , Jarosław Jacek Chrapek (red.), Radiostacja Babice 1923-1945, Wydanie pierwsze, Stare Babice : Warszawa: Gmina Stare Babice ; Instytut Pamięci Narodowej. Oddział w Warszawie, 2023, ISBN 978-83-67908-00-9 [dostęp 2023-12-29] .
- ↑ Gala Jubileuszu 100-lecia Radiostacji Babice [online], Dom Kultury Stare Babice [dostęp 2023-12-29] (pol.).
- ↑ a b c Gala Jubileuszu 100-lecia Radiostacji Babice. [dostęp 2023-12-29].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Przemysław Boguszewski, Centrala transatlantycka, [w:] „Spotkania z Zabytkami”, nr 4 (170), wydawcy: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami i «Argraf» Sp. z o.o., Warszawa 2001, s. 31-33. (ISSN 0137-222X)
- Marcin Łada, Aneta Kołaczyńska. Zapomniana rocznica, Ponad 80 lat temu w Gminie Stare Babice uruchomiono jedną z największych radiostacji na świecie!. „Gazeta Babicka”. nr 11/2004. ISSN 1428-1198. [dostęp 2009-06-28].