Wawrzynek
![]() Morfologia (wawrzynek wilczełyko) | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj |
wawrzynek | ||
Nazwa systematyczna | |||
Daphne L. Sp. Pl. 44. 1 Mai 1753 | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Synonimy | |||
|
Wawrzynek (Daphne L.) – rodzaj roślin z rodziny wawrzynkowatych. Liczy co najmniej 95 gatunków. Rośliny te występują w Eurazji i Afryce Północnej, z czego w Europie obecnych jest 17 gatunków[5][6]. Największe zróżnicowanie jest w Azji wschodniej, tylko w Chinach rosną 52 gatunki, z czego 41 to endemity[7], cztery gatunki rosną w Japonii, jeden na Kamczatce[8]. W Polsce występują w naturze dwa gatunki – wawrzynek główkowaty D. cneorum i wawrzynek wilczełyko D. mezereum[9].
Są to krzewy rosnące często na terenach górskich, na skałach (zwykle wapiennych) i piargach oraz w lasach[8]. Liczne gatunki uprawiane są jako ozdobne, głównie dla silnie aromatycznych kwiatów, rozwijających się zazwyczaj zimą i wczesną wiosną[8]. Wawrzynek genkwa D. genkwa wykorzystywany jest w Chinach jako bezpieczny i skuteczny środek aborcyjny, poza tym z włóknistej kory wyrabia się z niego papier i sznury[5]. Podobnie do wyrobu papieru wykorzystuje się korę Daphne bholua i Daphne papyracea, uprawiane poza tym jako ozdobne[8]. Wawrzynek gnidyjski Daphne gnidium wykorzystywany był jako lek przeczyszczający[5]. Zastosowania lecznicze wielu gatunków współcześnie nie są wykorzystywane ze względu na dowiedzione ich toksyczne działanie[10]. Ajnowie wykorzystywali zagęszczony sok Daphne kamtschatica do zatruwania strzał wykorzystywanych przy polowaniu na wieloryby[10].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Krzewy i półkrzewy[7] osiągające zwykle do 2 m wysokości, z mocną, włóknistą korą[8]. Pędy owłosione lub nagie[7].
- Liście
- Zimozielone lub opadające na zimę[7], skrętoległe, tylko u wawrzynka genkwa naprzeciwległe[5]. Liście pojedyncze[8], krótkoogonkowe[7], całobrzegie, często z wyraźną żyłką centralną[8].
- Kwiaty
- Zebrane w główkowate kwiatostany lub skrócone grona, rzadziej wiechowate, wydłużone grona lub kłosy, zwykle na szczytach pędów, rzadziej w kątach liści. Poszczególne kwiaty są jednopłciowe lub obupłciowe, krótkoszypułkowe lub siedzące, 4- lub 5-krotne. Rurka kielicha biała, żółta do różowej, walcowata do dzwonkowato rozszerzona, na końcach z wolnymi łatkami wyprostowanymi lub odgiętymi, dłuższymi lub krótszymi. Płatków korony brak. Pręciki rozwijają się w dwóch okółkach w liczbie dwukrotnie większej od liczby działek. Mają krótkie, czasem całkiem zredukowane nitki. Zalążnia jednokomorowa, jajowata, na szczycie z pojedynczą, krótką szyjką zwieńczoną główkowatym znamieniem[7].
- Owoc
- Soczysta lub skórzasta jagoda, czasem otoczona pozostałościami trwałego kielicha, zwykle żółta lub czerwona[7]. Zawiera pojedyncze nasiono[8].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]- Pozycja systematyczna
Rodzaj z plemienia Daphneae, podrodziny Thymelaeoideae, rodziny wawrzynkowatych Thymelaeaceae, będącej jedną ze starszych linii rozwojowych rzędu ślazowców[2][11].
Niejasna jest relacja tego rodzaju w stosunku do rodzaju Wikstroemia, który czasem jest w efekcie tu włączany[5][7], podobnie w niektórych ujęciach włączane są tu rodzaje Eriosolena i Rhamnoneuron[7].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Daphne_alpina_kz1.jpg/220px-Daphne_alpina_kz1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Daphne_cneorum_3.jpg/220px-Daphne_cneorum_3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Spurge_Flax_%28Daphne_gnidium%29_fruits_%2815724734440%29.jpg/220px-Spurge_Flax_%28Daphne_gnidium%29_fruits_%2815724734440%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Daphne_mezereum_ENBLA01.jpg/220px-Daphne_mezereum_ENBLA01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Daphne_philippi1.jpg/220px-Daphne_philippi1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Daphne_striata_100604.jpg/220px-Daphne_striata_100604.jpg)
- Wykaz gatunków[4]
- Daphne acutiloba Rehder – wawrzynek ostropłatkowy
- Daphne alpina L. – wawrzynek alpejski
- Daphne altaica Pall. – wawrzynek ałtajski
- Daphne angustiloba Rehder
- Daphne arbuscula Celak.
- Daphne arisanensis Hayata
- Daphne aurantiaca Diels
- Daphne axillaris (Merr. & Chun) Chun & C.F.Wei
- Daphne axilliflora (Keissl.) Pobed.
- Daphne baksanica Pobed.
- Daphne bholua Buch.-Ham. ex D.Don
- Daphne blagayana Freyer – wawrzynek Blagaya
- Daphne brevituba H.F.Zhou ex C.Y.Chang
- Daphne caucasica Pall. – wawrzynek kaukaski
- Daphne championii Benth.
- Daphne chingshuishaniana S.S.Ying
- Daphne cneorum L. – wawrzynek główkowy
- Daphne depauperata H.F.Zhou ex C.Y.Chang
- Daphne domini Halda
- Daphne emeiensis C.Y.Chang
- Daphne erosiloba C.Y.Chang
- Daphne esquirolii H.Lév.
- Daphne feddei H.Lév.
- Daphne gemmata E.Pritz.
- Daphne genkwa Siebold & Zucc. – wawrzynek genkwa, w. chiński
- Daphne giraldii Nitsche – wawrzynek Giralda
- Daphne glomerata Lam.
- Daphne gnidioides Jaub. & Spach
- Daphne gnidium L. – wawrzynek gnidyjski
- Daphne gracilis E.Pritz.
- Daphne grueningiana H.J.P.Winkl.
- Daphne × hauseri Halda
- Daphne hekouensis H.W.Li & Y.M.Shui
- Daphne × hendersonii Hodgkin ex C.D.Brickell & B.Mathew
- Daphne holosericea (Diels) Hamaya
- Daphne × houtteana Lindl. & Paxton
- Daphne jarmilae Halda
- Daphne jasminea Sm.
- Daphne jezoensis Maxim.
- Daphne jinyunensis C.Yung Chang
- Daphne jinzhaiensis D.C.Zhang & J.Z.Shao
- Daphne × juraseki Halda
- Daphne kamtschatica Maxim.
- Daphne kingdon-wardii Halda
- Daphne kiusiana Miq.
- Daphne kosaninii (Stoj.) Stoj.
- Daphne kurdica (Bornm.) Bornm.
- Daphne laciniata Lecomte
- Daphne laureola L.
- Daphne leishanensis H.F.Zhou ex C.Y.Chang
- Daphne limprichtii H.J.P.Winkl.
- Daphne longilobata (Lecomte) Turrill – wawrzynek długopłatkowy
- Daphne longituba C.Yung Chang
- Daphne ludlowii D.G.Long & Rae
- Daphne luzonica C.B.Rob.
- Daphne macrantha Ludlow
- Daphne malyana Blecic
- Daphne mezereum L. – wawrzynek wilczełyko
- Daphne miyabeana Makino
- Daphne modesta Rehder
- Daphne morrisonensis C.E.Chang
- Daphne mucronata Royle
- Daphne myrtilloides Nitsche
- Daphne nana Tagawa
- Daphne × neapolitana (Lindl.) Loudon – wawrzynek neapolitański
- Daphne odora Thunb. – wawrzynek wonny
- Daphne ogisui C.D.Brickell, B.Mathew & Yin Z.Wang
- Daphne oleoides Schreb. – wawrzynek oliwkowy
- Daphne pachyphylla D.Fang
- Daphne papyracea Wall. ex G.Don
- Daphne pedunculata H.F.Zhou ex C.Y.Chang
- Daphne penicillata Rehder
- Daphne petraea Leyb. – wawrzynek skalny
- Daphne pontica L. – wawrzynek pontyjski
- Daphne pseudomezereum A.Gray
- Daphne pseudosericea Pobed.
- Daphne purpurascens S.C.Huang
- Daphne retusa Hemsl.
- Daphne rhynchocarpa C.Y.Chang
- Daphne rodriguezii Texidor
- Daphne rosmarinifolia Rehder
- Daphne × rossetii H.Correvon & Halda
- Daphne × savensis Daksk., Selikar & Vre
- Daphne sericea Vahl – wawrzynek jedwabisty
- Daphne × sillingeri Halda
- Daphne sojakii Halda
- Daphne sophia Kolenicz.
- Daphne souliei (Lecomte) Aymonin
- Daphne stapfii Bornm. & Keissl.
- Daphne striata Tratt. – wawrzynek kreskowany, w. prążkowany
- Daphne sureil W.W.Sm. & Cave
- Daphne tangutica Maxim. – wawrzynek tangucki
- Daphne taurica Kotov
- Daphne taylorii Halda
- Daphne tenuiflora Bureau & Franch.
- Daphne thanguensis J.Ghosh, Midday, S.K.Dey & D.Maity
- Daphne × thauma Farrer
- Daphne transcaucasica Pobed.
- Daphne tripartita H.F.Zhou ex C.Y.Chang
- Daphne velenovskyi Halda
- Daphne wangiana (Hamaya) Halda
- Daphne wolongensis C.D.Brickell & B.Mathew
- Daphne xichouensis H.F.Zhou ex C.Y.Chang
- Daphne yunnanensis H.F.Zhou ex C.Y.Chang
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-02] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-28].
- ↑ a b Daphne Tourn. ex L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-08-06].
- ↑ a b c d e David J. Mabberley , Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 276, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-09-15].
- ↑ a b c d e f g h i Daphne Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-08-06].
- ↑ a b c d e f g h Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 170. ISBN 0-333-73003-8.
- ↑ Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 69, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b Rośliny kwiatowe. 1, Warszawa: Muza, 1998, s. 417, ISBN 83-7079-778-4, OCLC 749836232 .
- ↑ United States Department of Agriculture Agricultural Research Service: Family: Malvaceae Juss.. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-19]. (ang.).