امام جعفر صادق
امام | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
امام جعفر صادق | |||||||
(عربی وچ: جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ الصّادِقَ) | |||||||
![]() |
|||||||
جم | 20 اپریل 702 [۱] | ||||||
وفات | 16 دسمبر 765 (63 سال) | ||||||
مدفن | جنت البقیع | ||||||
طرز وفات | مردم کشی | ||||||
شہریت | ![]() | ||||||
اولاد | امام موسیٰ کاظم [۲]، اسماعیل ابن جعفر ، علی العریضی ، عبد اللہ بن جعفر صادق ، محمد بن جعفر الصادق ، اسحاق بن جعفر صادق | ||||||
والد | امام محمد باقر [۳] | ||||||
والدہ | ام فروہ | ||||||
بہن/بھائی | سلطان علی بن محمد باقر
| ||||||
مناصب | |||||||
بارہ امام (6 ) | |||||||
دفتر وچ ۰۷۳۳ – ۰۷۶۵ |
|||||||
| |||||||
عملی زندگی | |||||||
استاذ | امام محمد باقر | ||||||
تلمیذ خاص | واصل ابن عطا ، امام موسیٰ کاظم ، ابو حنیفہ ، امام مالک ، جابر بن حیان ، سفیان ثوری ، سلیمان بن مہران اعمش | ||||||
پیشہ | عالم ، فقیہ ، امام | ||||||
مادری زبان | عربی | ||||||
پیشہ ورانہ زبان | عربی [۴] | ||||||
شعبۂ عمل | فقہ ، علم حدیث | ||||||
ترمیم ![]() |
جعفر صادق | |
---|---|
مکمل نام | جعفر ابن محمد |
ترتیب | ششم |
جانشین | حضرت امام موسی کاظم علیہ السلام |
تاریخ ولادت | 17 ربیع الاول، 83 ہجری 702 عیسوی |
لقب | صادق |
کنیت | ابو عبد اللہ |
والد | حضرت امام محمد باقر علیہ السلام |
والدہ | بی بی ام فروہ |
تاریخ وفات | 25 شوال، 148 ہجری 765 عیسوی |
وجۂ وفات | شہادت |
امام | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
امام جعفر صادق | |||||||
(عربی وچ: جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ الصّادِقَ) | |||||||
جم | 20 اپریل 702 [۱] | ||||||
وفات | 16 دسمبر 765 (63 سال) | ||||||
مدفن | جنت البقیع | ||||||
طرز وفات | مردم کشی | ||||||
شہریت | ![]() | ||||||
اولاد | امام موسیٰ کاظم [۲]، اسماعیل ابن جعفر ، علی العریضی ، عبد اللہ بن جعفر صادق ، محمد بن جعفر الصادق ، اسحاق بن جعفر صادق | ||||||
والد | امام محمد باقر [۳] | ||||||
والدہ | ام فروہ | ||||||
بہن/بھائی | سلطان علی بن محمد باقر
| ||||||
مناصب | |||||||
بارہ امام (6 ) | |||||||
دفتر وچ ۰۷۳۳ – ۰۷۶۵ |
|||||||
| |||||||
عملی زندگی | |||||||
استاذ | امام محمد باقر | ||||||
تلمیذ خاص | واصل ابن عطا ، امام موسیٰ کاظم ، ابو حنیفہ ، امام مالک ، جابر بن حیان ، سفیان ثوری ، سلیمان بن مہران اعمش | ||||||
پیشہ | عالم ، فقیہ ، امام | ||||||
مادری زبان | عربی | ||||||
پیشہ ورانہ زبان | عربی [۴] | ||||||
شعبۂ عمل | فقہ ، علم حدیث | ||||||
ترمیم ![]() |
جعفر صادق، حضرت محمد باقر دے فرزند تے اہل تشیع چ علی بن ابی طالب توں شروع ہون والے سلسلۂ امامت دے چھیویں (6) امام سن ۔سید خاندان دے بہت سارے لوک اپنے نام دے ساتھ جعفری انہاں دی نسبت نال لگاندے نیں ۔
انہاں دا نام جعفر، کنیت ابو عبداللہ تے لقب صادق سی ۔ آپ امام محمد باقر دے بیٹے امام زین العابدین دے پوتے تے شہید کربلا امام حسین دے پڑپوتے سن ۔ آپ دی والدہ ام فروہ محمد ابن ابی بکر دی پوتی سن جنہاں دے والد قاسم ابن محمد مدینہ دے ست فقہا موجوں سن ۔آپ خود فرمایا کردے ولدنی ابوبکر مرتین یعنی میں ابوبکر صدیق توں دو مرتبہ پیدا ہویا ۔ مجدد الف ثانی فرماندےنیں کہ آپ دا نسب صوری تے نسب معنوی صدیق اکبر توں اس واسطے آپ نے فرمایا ہے کہ علم باطن چ آپ دا انتساب اپنے نانا قاسم بن محمد بن ابوبکر توں اے[۵]۔
امام علی زین العابدین آپ دے دادا نیں ۔نیز آپ نوں تبع تابعین وچوں ہون دا شرف وی حاصل اے ۔ اکابرین امت امام مالک تے امام ابوحنیفہ نے آپ توں احادیث روایت کیتیاں نیں ۔آپ دی والدہ محترمہ سیدہ ام فروہ ابوبکر صدیق دی پڑپوندی وی سن تے پڑنواسی بھی۔ اس لئی آپ فرمایا کردے سن ”ولدنی ابوبکر مرتین“ کہ مینوں ابوبکرسے دوہری ولادت ہونے دا شرف حاصل اے۔ آپ نے فرمایا اے کہ نیکی تن اوصاف دے بغیر کامل نئيں ہوسکدی:
تو اپنی ہر نیکی ناں معمولی سمجھے۔
اس ناں چھپائے۔
اس وچ جلدی کرے۔[۶]
ولادت
[سودھو]17 ربیع الاول 80ھ بمطابق 24 اپریل 702 ناں آپ دتی ولادت مدینہ منورہ چ ہوئی تے وفات 25 شوال 148ھ بمطابق 765 مدینہ منورہ چ ہوئی۔[۷] اس وقت آپ دے دادا امام زین العابدین وی زندہ سن ۔آپ دے والد امام محمد باقر دتی عمر اس وقت 26 سال سی ۔
نشوونما تے تربیت
[سودھو]بارہ برس آپ نے اپنے جدِ بزرگوار امام زین العابدین دے زیر سایہ تربیت پائی۔ شہادت امام حسین دے بعد توں پینتیس برس امام زین العابدین دا مشغلہ عبادتِ الٰہی تے اپنے مظلوم باپ سید الشہداء نوں رونے دے سوا تے کچھ نہ سی ۔ واقعہ کربلا نوں حالے صرف بائیس برس گزرے سن ۔ اس مدت وچ کربلا دا عظیم الشان واقعہ اپنے تاثرات دے لحاظ توں حالے کل ہی دی گل معلوم ہُندا سی امام جعفر صادق نے اکھ کھولی تو اسی غم واندوہ دی فضا وچ شب و روز شہادتِ حسین دا تذکرہ تے اس غم وچ نوحہ و ماتم تے گریہ و بکا دی آوازاں نے انہاں دے دل و دماغ اُتے اوہ اثر قائم کیتا کہ جداں اوہ خود واقعہ کربلا وچ موجود سن . فیر جدوں اوہ ایہ سندے سن کہ انہاں دے والد بزرگوار امام محمد باقر وی کمسنی ہی دے دور وچ ہی اس جہاد وچ شریک سن تو انہاں دے دل نوں ایہ احساس بہت صدمہ پہنچاندا ہوئے گا کہ خاندان عصمت دے موجودہ افراد وچ اک وچ ہی ہاں جو اس قابلِ فخر یاد گار معرکہ ابتلا وچ موجود نہ سی ۔ چنانچہ اس دے بعد ہمیشہ تے عمر بھر امام جعفر صادق نے جس جس طرح اپنے جدِ مظلوم امام حسین دی یاد نوں قائم رکھنے دی کوشش کيتی اے اوہ اپنی مثال اے۔ حوالےدی لوڑ؟
95سانچہ:ھ وچ بارہ برس دی عمر وچ امام زین العابدین دا سایہ سر توں اٹھا۔ اس دے بعد انیس برس آپ نے اپنے والد امام محمد باقر دے دامنِ تربیت وچ گزارے، ایہ اوہ وقت سی جدوں سیاست بنی امیہ دی بنیاداں ہل چکی سن تے امام محمد باقر دی طرف فیوضِ علمی حاصل کرنے دے لئی خلائق رجوع کے رہی سی۔ اس وقت اپنے پدرِ بزرگوار دی مجلسِ درس وچ امام جعفر صادق ہی اک اوہ طالب علم سن جو قدرت دی طرف توں علم دے سانچے وچ ڈھال کے پیدا کيتے گئے سن ۔ آپ سفر تے حضر دونے وچ اپنے والد بزرگوار دے نال رہندے سن چنانچہ ہشام ابن عبدالملک دی طلب اُتے امام محمد باقر دے نال سن ۔
دورِ امامت 114سانچہ:ھ وچ امام محمد باقر دی وفات ہوئی۔ ہن امامت دی ذمہ داریاں امام جعفر صادق اُتے عائد ہوئیاں۔ اس وقت دمشق وچ ہشام بن عبدالملک دی سلطنت سی۔ اس زمانہ سلطنت وچ ملک وچ سیاسی خلفشار بہت زیادہ ہو چکيا سی ۔ مظالمِ بنی امیہ دے انتقام دا جذبہ تیز ہو رہیا سی تے بنی فاطمہ وچوں متعدد افراد حکومت دے مقابلے دے لئی تیار ہوگئے سن، انہاں وچ نمایاں ہستی زید دی سی جو امام زین العابدین دے بزرگ مرتبہ فرزند سن ۔ انہاں دی عبادت زہد و تقویٰ دا وی ملک عرب وچ شہرہ سی ۔ مستند تے مسلّم حافظِ قران سن ۔ بنی امیہ دے مظالم توں تنگ آ کے انھاں نے میدانِ جہاد وچ قدم رکھیا۔
امام جعفر صادق دے لئی ایہ موقع نہایت نازک سی مظالمِ بنی امیہ توں نفرت وچ ظاہر اے کہ آپ زید دے نال متفق سن فیر جناب زید آپ دے چچا وی سن جنہاں دا احترام آپ اُتے لازم سی مگر آپ دی دور رس نگاہ دیکھ رہی سی کہ ایہ اقدام کسی مفید نتیجہ تک نئيں پہنچ سکدا۔ اس لئی عملی طور توں آپ انہاں دا نال دینا مناسب نہ سمجھدے سن مگر ایہ واقعہ ہُندے ہوئے وی خود انہاں دی ذات توں آپ نوں انتہائی ہمدردی سی۔ آپ نے مناسب طریقہ اُتے انھاں مصلحت بینی دی دعوت دتی مگر اہل عراق دی اک وڈی جماعت دے اقرارِ اطاعت و وفاداری نے جناب زید نوں کامیابی دی توقعات پیدا کے دیؤ تے آخر 120سانچہ:ھ وچ ہشام دی فوج توں تن روز تک بہادری دے نال جنگ کرنے دے بعد شہید ہوئے۔ دشمن دا جذبۂ انتقام اِنّے ہی اُتے ختم نئيں ہويا بلکہ دفن ہو چکنے دے بعد انہاں دی لاش نوں قبر توں کڈیا گیا تے سر نوں جدا کر کے ہشام دے پاس بطور تحفہ بھیجیا گیا تے لاش نوں دروازۂِ کوفہ اُتے سولی دے دتی گئی تے کئی برس تک اسی طرح آویزاں رکھیا گیا۔ جناب زید دے اک سال بعد انہاں دے بیٹے یحیٰی ابن زید علیہ السّلام وی شہید ہوئے۔ یقیناً انہاں حالات دا امام جعفر صادق علیہ السّلام دے دل اُتے گہرا اثر پڑ رہیا سی ۔ مگر اوہ جذبات توں بلند فرائض دی پابندی سی کہ اس دے باوجود آپ نے انہاں فرائض نوں جو اشاعت علوم اہلبیت او رنشرشریعت دے قدرت دی جانب توں آپ دے سپرد سن برابر جاری رکھیا تھا۔حوالےدی لوڑ؟
انقلابِ سلطنت
[سودھو]بنی امیہ دا آخری دور ہنگامےآں تے سیاسی کشمکشاں دا مرکز بن گیا سی ۔ اس دا نتیجہ ایہ سی کہ بہت جلدی جلدی حکومتاں وچ تبدیلیاں ہورہی سی تے اسی لئی امام جعفر صادق نوں بہت ساریاں دنیوی سلطنتاں دے دور توں گزرنا پيا۔ ہشام بن عبدالملک دے بعد ولید بن عبدالملک فیر یزید بن ولید بن عبدالملک اس دے بعد ابراہیم بن ولید بن عبدالملک تے اخر وچ مروان حمار جس اُتے بنی امیہ دی حکومت دا خاتمہ ہوگیا۔
جب سلطنت دی داخلی کمزوریاں قہر وغلبہ دی چولاں ہلا چکی ہاں تو قدرتی گل اے کہ اوہ لوگ جو اس حکومت دے مظالم دا مدتاں نشانہ رہ چکے ہاں تے جنہاں نوں انہاں دے حقوق توں محروم کرکے صرف تشدد دی طاقت توں پنپنے دا موقع نہ دتا گیا ہو، قفس دی تتلیاں نوں کمزور پا کے پھڑ پھڑانے دی کوشش کرن گے تے حکومت دے شکنجے نوں اک دم توڑ دینا چانيں گے، سوائے ایسے بلند افراد دے جو جذگل کيتی پیروی توں بلند ہون۔ عام طور اُتے اس طرح دی انتقامی کوششاں وچ مصلحت اندیشی دا دامن وی ہتھ توں چھوٹنے دا امکان اے مگر اوہ انسانی فطرت دا اک کمزور پہلو اے جس توں خاص خاص افراد ہی مستثنیٰ ہوسکدے نيں۔
بنی ہاشم وچ عام طور اُتے سلطنت بنی امیہ دے اس آخری دور وچ اسی لئی اک حرکت تے غیر معمولی اضطراب پایا جارہیا سی ۔ اس اضطراب توں بنی عباس نے فائدہ اٹھایا۔ انھاں نے آخری دور امویت وچ پوشیدہ طریقے توں ممالکِ اسلامیہ وچ اک ایسی جماعت بنائی جس نے قسم کھادی سی کہ اسيں سلطنت نوں بنی امیہ توں لے کے بنی ہاشم تک پہنچائاں گے جنہاں دا ایہ واقعی حق اے۔ حالانکہ حق تو انہاں وچوں مخصوص ہستیاں ہی وچ منحصر سی جو خدا دی طرف توں نوع انسانی دی رہبری تے سرداری دے حقدار دتے گئے سن مگر ایہ اوہی جذبات توں بلند انسان سن جو موقع دی سیاسی رفتار توں ہنگامی فوائد حاصل کرنا اپنا نصب العین نہ رکھدے سن ۔ سلسلہ بنی ہاشم وچوں انہاں حضرات دی خاموشی قائم رہنے دے نال اس ہمدردی نوں جو عوام وچ خاندان ہاشم دے نال پائی جاندی سی، بنی عباس نے اپنے لئی حصول سلطنت دا ذریعہ قرار دتا۔ حالانکہ انہاں نے سلطنت پانے دے نال بنی ہاشم دے اصل حقداراں توں ویسا ہی یا اس توں زیادہ سخت سلوک کیتا جو بنی امیہ انہاں دے نال کرچکے سن ۔ ایہ واقعات مختلف اماماں دے حالات دے مطالعہ توں آپ دے سامنے آئیاں گے۔
بنی عباس وچوں سب توں پہلے محمد بن علی بن عبداللہ بن عباس نے بنی امیہ دے خلاف تحریک شروع دی تے ایران وچ مبلغین بھیجے جو مخفی طریقہ اُتے لوگاں توں بنی ہاشم دی وفاداری کاعہد و پیمان حاصل کرن۔ محمد بن علی دے بعد انہاں دے بیٹے ابراہیم قائم مقام ہوئے۔ جناب زید تے انہاں دے صاحبزادے جناب یحییٰ دے دردناک واقعات شہادت توں بنی امیہ دے خلاف غم وغصہ وچ اضافہ ہوگیا۔ اس توں وی بنی عباس نے فائدہ اٹھایا تے ابو سلمہ خلال دے ذریعہ توں عراق وچ وی اپنے تاثرات قائم کرنے دا موقع ملا۔ رفتہ رفتہ اس جماعت دے حلقہ اثر وچ اضافہ ہُندا گیا تے ابو مسلم خراسانی دی مدد توں عراق عجم دا پورا علاقہ قبضہ وچ آگیا اوربنی امیہ دی طرف توں حاکم نوں اوتھے توں فرار اختیار کرنا پيا۔ 129سانچہ:ھ توں عراق تےخراسان وغیرہ وچ سلاطین بنی امیہ دے نام خطبہ توں خارج کرکے ابراہیم بن محمد کانام داخل کردتا گیا۔
حالے تک سلطنت بنی امیہ ایہ سمجھدی سی کہ ایہ حکومت توں اک مقامی مخالفت اے۔ جو ایران وچ محدود اے مگر ہن جاسوساں نے اطلاع دتی کہ اس دا تعلق ابراہیم ابن محمد بن عباس دے نال اے جو مقام جابلقا وچ رہندے نيں۔ اس دا نتیجہ ایہ سی کہ ابراہیم نوں قید کردتا گیا تے قید خانہ ہی وچ فیر انہاں نوں قتل کرا دتا گیا۔ انہاں دے پس ماندگان دوسرے افراد بنی عباس دے نال بھج کے عراق وچ ابو سلمہ دے پاس چلے گئے۔ ابو مسلم خراسانی نوں جو انہاں حالات دی اطلاع ہوئی تو اک فوج نوں عراق دی طرف روانہ کیتا جس نے حکومتی طاقت نوں شکست دے کے عراق نوں آزاد کرا لیا۔
ابوسلمہ خلال جو وزیر آل محمد دے نام توں مشہور سن بنی فاطمہ دے نال عقیدت رکھدے سن، انھاں نے چند خطوط اولاد رسول وچوں چند بزرگاں دے نام لکھے تے انہاں نوں قبول خلافت دی دعوت دتی. انہاں وچوں اک خط امام جعفر صادق دے نام وی سی ۔ سیاست دی دنیا وچ ایسے مواقع اپنے اقتدار دے قائم کرنے دے لئی غنیمت سمجھے جاندے نيں مگر اوہ انسانی خود داری واستغنا دا مثالی مجمسہ سی جس نے اپنے فرائض منصبی دے لحاظ توں اس موقع نوں ٹھکرا دتا ور بجائے جواب دینے دے حقارت آمیز طریقہ پرا س خط نوں اگ دی نذر کردتا۔
ادھر کوفہ وچ ابو مسلم خراسانی دے تابعین اوربنی عباس دے ہويا خواہاں نے ابوعبداللہ سفاح دے ہتھ اُتے 14 ربیع الثانی 132سانچہ:ھ نوں بیعت کرلی تے اسنوں امت اسلامیہ دا خلیفہ تے فرمانروا تسلیم کر ليا۔ عراق وچ اقتدار قائم کرنے دے بعد انہاں نے دمشق اُتے چڑھائی کردتی۔ مروان حمارنے وی وڈے لشکر کے نال مقابلہ کیتا مگر بہت جلد اوہدی فوج نوں شکست ہوئی۔ مروان نے راہ فرار اختیار کیتا تے آخر وچ افریقہ دی سر زمین اُتے پہنچ کے قتل ہويا۔اس دے بعد سفاح نے بنی امیہ دا قتل عام کرایا۔ سلاطین بنی امیہ دی قبراں کھدوائاں تے انہاں لاشاں دے نال عبرتناک سلوک کیتے گئے۔ اس طرح قدرت دا انتقام جو انہاں ظالماں توں لیا جانا ضروری سی بنی عباس دے ہتھوں دنیا دی نگاہ دے سامنے آیا۔ 136سانچہ:ھ وچ ابو عبداللہ سفاح بنی عباس دے پہلے خلیفہ دا انتقال ہو گیا۔ جس دے بعداس دا بھائی ابو جعفر منصور تخت خلافت اُتے بیٹھا جو منصور دوانقی دے نام توں مشہور اے ۔حوالےدی لوڑ؟
سادات اُتے مظالم
[سودھو]یہ پہلے لکھیا جاچکيا اے کہ بنی عباس نے انہاں ہمدردیاں توں جو عوام نوں بنی فاطمہ دے نال سن ناجائز فائدہ اٹھایا سی تے انہاں نے دنیا نوں ایہ دھوکا دتا سی کہ اسيں اہل بیتِ رسول دی حفاظت دے لئی کھڑے ہوئے نيں چنانچہ انہاں نے رضائے آلِ محمد ہی دے نام اُتے لوگاں نوں اپنی نصرت وحمایت اُتے آمادہ کیتا سی تے اسی نوں اپنانعرہ جنگ قرار دتا سی ۔ اس لئی انھاں برسر اقتدار آنے دے بعد تے بنی امیہ نوں تباہ کرنے دے بعد سب توں وڈا اندیشہ ایہ سی کہ کدرے ساڈا ایہ فریب دنیا اُتے کھل نہ جائے تے تحریک پیدا نہ ہوجائے کہ خلافت بنی عباوہدی بجائے بنی فاطمہ دے سپرد ہونا چاہیے، جو حقیقت وچ آلِ رسول نيں۔ ابو سلمہ خلال بنی فاطمہ دے ہمدرداں وچوں سن اس لئی ایہ خطرہ سی کہ اوہ اس تحریک دی حمایت نہ کرے، لہذا سب توں پہلے ابو سلمہ نوں راستے توں ہٹا یا گیا اوہ باوجود انہاں احسانات دے جو بنی عباس توں کرچکيا سی سفاح ہی دے زمانے وچ تشدد بنا تے تلوار دے گھاٹ اتارا گیا۔ ایران وچ ابو مسلم خراسانی دا اثر سی، منصور نے انتہائی مکاری تے غداری دے نال اوہدی زندگی دا وی خاتمہ کردتا۔
اب اسنوں اپنی من منی کاروائیاں وچ کسی بااثر تے صاحبِ اقتدار شخصیت دی مزاحمت دا اندیشہ نہ سی لٰہذا اس دا ظلم وستم دا رخ سادات بنی فاطمہ دی طرف مڑ گیا۔ مولانا شبلی سیرت نعمان وچ لکھدے نيں۔»صرف بد گمانی اُتے منصور نے سادات علویین دی بیخ کنی شروع کردتی۔ جو لوگ انہاں وچ ممتاز سن انہاں دے نال بے رحمیاں کيتیاں گئیاں۔محمد ابن ابراہیم کہ حسن وجمال وچ یگانہ روز گار سن تے اسی وجہ توں دیباج کہلاندے سن زندہ دیواراں وچ چنوا دتے گئے۔ انہاں بے رحمیاں دی اک داستان اے جس دے بیان کرنے نوں وڈا سخت دل چاہیے۔
حضرت امام جعفر صادق علیہ السّلام دے دل اُتے انہاں حالات دا بہت اثر ہُندا سی ۔ چنانچہ جدوں سادات بنی حسین طوق و زنجیر وچ قید کرکے مدینہ توں لے جائے جارہے سن تو حضرت اک مکان دی آڑ وچ کھڑے ہوئے انہاں دی حالت نوں دیکھ دیکھ کے رو رہے سن تے فرما رہے سن کہ افسوس مکہ و مدینہ وی دار الامن نہ رہیا۔ فیر آپ نے اولادِ انصار دی حالت اُتے افسوس کیتا کہ انصار نے رسالت ماب دی اس عہد و پیمان اُتے مدینہ تشریف لیانے دی دعوت دتی سی کہ اسيں آپ تے آپ دی اولاد دی اس طرح حفاظت کرن دے جس طرح اپنے اہل و عیال تے جان و مال دی حفاظت کردے نيں مگر اج انصار دی اولاد باقی اے اورکوئی انہاں سادات دی امداد نئيں کردا، ایہ فرما کے آپ بیت الشرف دی طرف واپس ہوئے اوربیس دن تک شدت توں بیمار رہے۔
ان قیدیاں وچ امام حسین علیہ السّلام دے صاحبزادے عبداللہ محض وی سن ۔ جنہاں نے کبرسنی دے عالم وچ عرصہ تک قید دی مصیبتاں اٹھائاں۔ انہاں دے بیٹے محمد نفسِ زکیہ نے حکومت دا مقابلہ کیتا تے 145سانچہ:ھ وچ دشمن دے ہتھ توں مدینہ منورہ دے قریب شہید ہوئے۔ جوان بیٹے دا سر بوڑھے باپ دے پاس قید خانہ وچ بھیجیا گیا تے ایہ صدمہ ایسا سی کہ جس توں عبداللہ محض فیر زندہ نہ رہ سکے تے انہاں دی روح نے جسم توں مفارقت کيتی۔ اس دے بعد عبداللہ دے دوسرے صاحبزادے ابراہیم وی منصور دی فوج دے مقابلہ وچ جنگ کرکے کوفہ وچ شہید ہوئے۔ اسی طرح عباس ابن حسن، عمر ابنِ حسن مثنیٰ, علی و عبداللہ فرزندانِ نفسِ زکیہ، موسیٰ تے یحییٰ برادران نفس زکیہ وغیرہ وی بے دردی تے بے رحمی توں قتل کيتے گئے۔ بوہت سارے سادات عمارتاں وچ زندہ چنوا دتے گئے۔حوالےدی لوڑ؟
امام دے نال بدسلوکیاں
[سودھو]ان تمام ناگوار حالات دے باوجود جنہاں کاتذکرہ انتہائی اختصار دے نال اوپر لکھیا گیا اے امام جعفر صادق خاموشی دے نال علوم اہلبیت دی اشاعت وچ مصروف رہے تے اس کانتیجہ ایہ سی کہ اوہ لوگ وی بحیثیت امامت حقہ آپ دی معرفت نہ رکھدے سن یا اسنوں تسلیم کرنا نئيں چاہندے سن اوہ وی آپ دی علمی عظمت نوں مندے ہوئے آپ دے حلقہ درس وچ داخل ہونے نوں فخر سمجھدے سن ۔
منصور نے پہلے حضرت دی علمی عظمت دا اثر عوام دے دل توں کم کرنے دے لئی اک تدبیر ایہ دی کہ آپ دے مقابلے وچ ایسے اشخاص نوں بحیثیت فقیہہ تے عالم دے کھڑا کردتا جو آپ دے شاگرداں دے سامنے وی بولی کھولنے دی قدرت نہ رکھدے سن تے فیر اوہ خود اس دا اقرار رکھدے سن کہ سانوں جو کچھ ملیا اوہ حضرت امام جعفر صادق دی محبت دا دم بھرتا اے اسنوں گرفتار کیتا جائے۔
چنانچہ معلیٰ ابن خنیس انہاں ہی شیعاں وچوں سن جو گرفتار کیتے گئے تے ظلم وستم دے نال شہید کیتے گئے۔ خود حضرت امام جعفر صادق علیہ السّلامکو تقریباً پنج مرتبہ مدینہ توں دربار شاہی وچ طلب کیتا گیا جو آپ دے لئی سخت روحانی تکلیف کاباعث سی ۔ ایہ تے گل اے کہ کسی بار وی آپ دے خلاف کوئی بہانہ اسنوں ایسا نہ مل سکا کہ آپ دے قید یا قتل کيتے جانے دا حکم دیندا۔ بلکہ اس سلسلہ وچ عراق دے اندر اک مدت دے قیام توں علوم اہلبیت علیہ السّلام دی اشاعت دا حلقہ وسیع ہويا تے اسنوں محسوس کرکے منصور نے فیر آپ نوں مدینہ بھجوا دتا۔ اس دے بعد وی آپ ایذارسانی توں محفوظ نئيں رہے۔ ایتھے تک کہ اک مرتبہ آپ دے گھر وچ اگ لگیا دتی گئی۔ قدرت خدا سی کہ اوہ اگ جلد فرو ہوگئی تے آپ دے متعلقین تے اصحاب نوں کوئی صدمہ نئيں پہنچیا۔حوالےدی لوڑ؟
اخلاق واوصاف
[سودھو]آپ اسی عصمت دی اک کڑی سن جسنوں خداوندِ عالم نے نوعِ انسانی دے لئی نمونہ کامل بناکر ہی پیدا کیتا سی ۔ انہاں دے اخلاق واوصاف زندگی دے ہر شعبہ وچ معیاری حیثیت رکھدے سن ۔خاص خاص جنہاں دے متعلق مورخین نے مخصوص طور اُتے واقعات نقل کیتے نيں مہمان نوازی، خیروخیرات، مخفی طریقہ یاغربا دی خبر گیری، عزیزاں دے نال حسن سلوک۔ عفو جرائم، صبر وتحمل وغیرہ نيں۔
اک مرتبہ اک حاجی مدینہ وچ وارد ہويا تے مسجد رسول وچ سوگیا۔ اکھ کھلی تو اسنوں شبہ ہويا کہ اوہدی اک ہزار دی تھیلی موجود نئيں۔ اس نے ادھر ادھر دیکھیا, کسی نوں نہ پایا۔ اک گوشئہ مسجد وچ امام جعفر صادق علیہ السّلام نماز پڑھ رہے سن ۔ اوہ آپ نوں بالکل نہ پہچاندا سی ۔ آپ دے پاس آکے کہنے لگیا کہ میری تھیلی تساں نے لی اے۔ آپ نے فرمایا، »اس وچ کیتا سی ?«اس نے کہا»اک ہزار دینار «۔ آپنے فرمایا۔,, میرے نال میرے مکان تک آؤ اوہ آپ دے نال ہوگیا۔ بیت الشرف اُتے تشریف لاکر اک ہزار دینار اس دے حوالے کے دتے۔ اوہ مسجد وچ واپس آیا تے اپنا اسباب اٹھانے لگیا تو خود اس دے دیناراں دی تھیلی اسباب وچ نظرآئی۔ ایہ دیکھ کے اوہ بہت شرمندہ ہويا تے دوڑتا ہويا فیر امام دی خدمت وچ ایا تے غلط خواہی کردے ہوئے اوہ ہزار دینار واپس کرنا چاہے » مگر آپ نے فرمایا اسيں جو کچھ دے دیندے نيں اوہ پھرواپس نئيں لیندے۔
موجودہ زمانے وچ ایہ حالات سب ہی دی اکھاں دے دیکھے ہوئے نيں کہ جدوں ایہ اندیشہ پیدا ہُندا اے کہ اناج مشکل توں ملے گا تو جس نوں جِنّا ممکن ہو اوہ اناج خرید کے رکھ لیندا اے مگر امام جعفرصادق دے کردار دا اک واقعہ اے کہ اک مرتبہ آپ نے اپنے وکیل معتب توں ارشاد فرمایا کہ غلہ روز بروز مدینہ وچ گراں ہُندا جارہیا اے۔ ساڈے ہاں کس قدر غلہ ہوئے گا ? معتب نے کہیا کہ »سانوں ا س گرانی تے قحط دی تکلیف دا کوئی اندیشہ نئيں اے، ساڈے پاس غلہ دا اِنّا ذخیرہ اے کہ جو بہت عرصہ تک کافی ہوئے گا۔,, آپنے فرمایا۔» تمام غلہ فروخت کے ڈالو۔ اس دے بعد جو حال سب دا ہو اوہ ساڈا وی ہوئے۔,, جدوں غلہ فروخت کے دتا گیا تو فرمایا.»اب خالص گیہاں دی روٹی نہ پکا کرو بلکہ آدھے گیہاں تے آدھے جو, جتھے تک ممکن ہو سانوں غریباں دا نال دینا چاہیے۔
آپ دا قاعدہ سی کہ آپ مالداراں توں زیادہ غریباں دی عزت کردے سن ۔ مزدوراں دی وڈی قدر فرماندے سن ۔ خود وی تجارت فرماندے سن تے اکثر اپنے باغاں وچ بہ نفس نفیس محنت وی کردے سن ۔ اک مرتبہ آپ بیلچہ ہتھ وچ لئی باغ وچ کم کررہے سن تے پسینہ توں تمام جسم تر ہوگیا۔ کسی نے کہیا »ایہ بیلچہ مینوں عنایت فرمائیے کہ میں ایہ خدمت انجام داں۔,, آپ نے فرمایا طلبِ معاش وچ دُھپ تے گرمی دی تکلیف سہنا عیب دی گل نئيں۔,, غلاماں تے کنیزاں اُتے اوہی مہربانی فرماندے رہندے سن جو ا س گھرانے دی امتیازی صفت سی۔ ا س دا اک حیرت انگیز نمونہ ایہ اے جسنوں سفیان ثوری نے بیان کیتا اے کہ وچ اک مرتبہ امام جعفرصادق دی خدمت وچ حاضر ہويا۔ دیکھیا کہ چہرہ مبارک کارنگ متغیر اے۔ ميں نے سبب دریافت کيتی۔ فرمایا ميں نے منع کیتا سی کہ کوئی مکان دے کوٹھے اُتے نہ چڑھے۔اس وقت جو گھر وچ گیا تو دیکھیا کہ اک کنيز جو اک بچہ دی پرورش اُتے معیّن سی اسنوں گود وچ لئی زینہ توں اوپر جارہی سی۔ مینوں دیکھیا تو ایسا خوف طاری ہويا کہ بدحواسی وچ بچہ اس دے ہتھ توں چھوٹ گیا تے صدمے توں جان بحق ہويا۔ مینوں بچے دے مرنے کااِنّا صدمہ نئيں ہويا جِنّا اس دا رنج اے کہ اس کنيز اُتے اِنّا رعب و ہراس کیوں طاری ہويا۔ فیر آپ نے اس کنيز نوں پکا ر کے فرمایا۔»ڈرو نئيں، ميں نے تواناں راہ خدا وچ آزاد کردتا۔,, اس دے بعد آپ بچے دی تجہیز وتکفین دی طرف متوجہ ہوئے۔حوالےدی لوڑ؟
اشاعت علوم
[سودھو]مقالہ بہ سلسلۂ مضامین |
ائمہ فقہ |
فقہ اربعہ |
تقسیم بلحاظ تقلید |
اقسام جائز و ناجائز |
فرض <=> حرام |
تمام عالم اسلامی وچ آپ دی علمی جلالت دا شہرہ سی ۔ دور دور توں لوگ تحصیل علم دے لئی آپ دی خدمت وچ حاضر ہُندے سن، ایتھے تک کہ آپ دے شاگرداں دی تعداد چار ہزار تک پہنچ گئی انہاں وچ فقہ دے علمائ وی سن، تفیسر دے متکلمین وی سن تے مناظرین بھی، آپ دے دربار وچ مخالفین مذہب آکے سوالات پیش کردے سن تے آپ دے اصحاب توں تے انہاں توں مناظرے ہُندے رہندے سن جنہاں اُتے کدی کدی نقد وت بصرہ وی فرماندے سن اوراصحاب نوں انہاں دی بحث دے کمزور پہلو بتلا وی دیندے سن تاکہ آئندہ اوہ انہاں باتاں دا خیال رکھن۔ کدی آپ خود وی مخالفین مذہب تے بالخصوص دہریاں توں مناظرہ فرماندے سن ۔ علاوہ علوم و فقہ و کلام وغیرہ دے علوم عربیہ جداں ریاضی تے کیمیا وغیرہ دی وی بعض شاگرداں کوتعلیم دتی سی۔ چنانچہ آپ دے اصحاب وچوں جابر بن حیان طرسوسی سائنس تے ریاضی دے مشہور امام فن نيں جنھاں نے چار سو رسالے امام جعفرصادق دے افادات نوں حاصل کرکے تصنیف کيتے۔آپ دے اصحاب وچوں بوہت سارے وڈے فقہا سن جنہاں نے کتاباں تصنیف کيتیاں جنہاں دتی تعداد سینکڑاں تک پہنچدی اے ۔حوالےدی لوڑ؟
شہادت
[سودھو]ایسی مصروف زندگی رکھنے والے انسان نوں جاہ سلطنت حاصل کرنے دی فکراں توں کیہ مطلب؟ مگر آپ علمی مرجعیّت تے کمالات دی شہرت سلطنت وقت دے لئی اک مستقل خطرہ محسوس ہُندی سی۔ جدوں کہ ایہ معلوم سی کہ اصلی خلافت دے حقدار ایہی نيں جدوں حکومت دی تمام کوششاں دے باوجود کوئی بہانہ اسنوں آپ دے خلاف کسی کھلے ہوئے اقدام تے خونریزی دا نہ مل سکا تو آخر خاموش حربہ زہر دا اختیار کیتا گیا تے زہر آلود انگور حاکم مدینہ دے ذریعہ توں آپ دی خدمت وچ پیش کیتے گئے، جنہاں دے کھاندے ہی زہر دا اثر جسم وچ سرایت کے گیا تے 15 شوال 148سانچہ:ھ وچ 56 سال دی عمر وچ شہادت پائی۔ آپ دے فرزند اکبر تے جانشین امام موسیٰ کاظم علیہ السّلام نے تجہیز وتکفین دی تے نماز جنازہ پڑھائی او جنت البقیع دے اس احاطہ وچ جتھے اس توں پہلے امام حسن ، امام زین العابدین تےامام محمد باقر دفن ہوچکے سن آپ نوں وی دفن کیتا گیا حوالےدی لوڑ؟ آپ اہل السنۃ والجماعت دے پیشوا بالخصوص طریقہ عالیہ نقشبندیہ دے سالار پیر طریقت نيں۔ آپ دتی ولادت8 رمضان المبارک 80 ہجری نوں مدینہ طیبہ وچ ہوئی تے 15 رجب المرجب 145ہجری نوں مدینہ طیبہ ہی وچ انتقال فرمایا[۶][۸]
حوالے
[سودھو]- ↑ ۱.۰ ۱.۱ SNAC ARK ID: https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6736qj5 — subject named as: Ja'far al-Sadiq — اخذ شدہ بتاریخ: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
- ↑ ۲.۰ ۲.۱ عنوان : Муса ибн Джафар — شائع شدہ از: Islamskiy enciklopedicheskiy slovar
- ↑ ۳.۰ ۳.۱ عنوان : Джафар ас-Садик — شائع شدہ از: Islamskiy enciklopedicheskiy slovar
- ↑ ۴.۰ ۴.۱ IdRef ID: https://www.idref.fr/137254059 — اخذ شدہ بتاریخ: ۴ مارچ ۲۰۲۰ — عنوان : Identifiants et Référentiels — ناشر: Agence bibliographique de l'enseignement supérieur
- ↑ تذکرہ مشائخ نقشبندیہ نور بخش توکلی صفحہ 57مشتاق بک کارنر لاہور
- ↑ ۶.۰ ۶.۱ http://www.islahulmuslimeen.org/urdu/books/jalwagah/h05.htm
- ↑ ar:جعفر الصادق
- ↑ جہان امام ربانی،اقلیم ہشتم،صفحہ 377،امام ربانی فاؤنڈیشن کراچی
|
- مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے
- مضامین جنہاں وچ فرانسیسی بولی دا متن شامل اے
- صفحات مع خاصیت P511
- مضامین جنہاں وچ عربی بولی دا متن شامل اے
- 702 دے جم
- 20 اپریل دے جم
- مضامین جنہاں وچ اردو بولی دا متن شامل اے
- 765 دیاں موتاں
- 16 دسمبر دیاں موتاں
- صفحات مع خاصیت P1066
- صفحات مع خاصیت P802
- صفحات مع خاصیت P103
- ویکی ڈیٹا توں ماخوذ شعبۂ عمل
- فقہ
- آٹھویں صدی دےمصنفین
- شیعہ امام
- 765ء دیاں موتاں
- 702ء دے جم
- ائمہ اثنا عشریہ
- جنت البقیع چ دفن شخصیتاں
- تایخ اسلام
- بنو ہاشم
- مجتہدین
- خاندان محمد