İçeriğe atla

Turfan (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Turfan İli sayfasından yönlendirildi)
Turfan İli
تۇرپان ۋىلايىتى, 吐鲁番地区/吐魯番地區
Emin Cami
Turfan ilinin Sincan Uygur Özerk Bölgesideki konumu (sarı)
Turfan ilinin Sincan Uygur Özerk Bölgesideki konumu (sarı)
ÜlkeÇin Çin
Özerk bölgeSincan Uygur Özerk Bölgesi
Yüzölçümü
 • Toplam69324 km²
Nüfus
 (2004)
 • Toplam571.711
Posta kodu
838000[1]
Alan kodu0995

Turfan İli (Uygurcaتۇرپان ۋىلايىتى, Turpan Vilayiti; Çince (basitleştirilmiş): 吐鲁番地区; Çince (geleneksel): 吐魯番地區; pinyin: Tulufán Dìqū), Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesinin doğusunda bir ildir. Turfan başşehridir.

İdari bölümler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Turfan İli'ndeki şehir ve beldeler:

  • Turfan - 吐鲁番市 Tǔlǔfān Shì , 13.650 km²;
  • Piçan İlçesi - 鄯善县 Shànshàn Xiàn , 39.548 km²;
  • Toksun İlçesi - 托克逊县 Tuōkèxùn Xiàn, 16.126 km².

2015 yılı Sincan Uygur Özerk Bölgesi İstatistik Bürosu verilerine göre Turfan İli nüfusu şu azınlıklardan oluşmaktadır:[2]

Etnik grup Nüfus Oran (%)
Uygur 489.135 %75,01
Han 121.569 %18,6
Hui 39.079 %6
Kazak 355 %0,06
Tujia 274 %0,05
Mançu 275 %0,04
Moğol 225 %0,03
Tu 154 %0,03
Tibetli 105 %0,02
Miao 98 %0,02
Zhuang 88 %0,02
Donşian 79 %0,01
Rus 54 %0,01
Özbek 28 >%0,01
Sibo 26 >%0,01
Daur 6 >%0,01
Tatar 6 >%0,01
Kırgız 3 >%0,01
diğerleri 1092 %0,04

Turfan vahasında, milattan önce ilk yüzyıl döneminden kalma Aidingju ve Subaşında bazı kalıntı ve belgeler bulunmuştur. Merkezi Turfan'da olan Jushi (車師, Jūshī) Krallığı İsa'nın doğumundan kısa süre önce ilk defa Milattan önce 67'de Çin kaynaklarında bahsedilen ve Çinliler tarafından ele geçirilen sonra, Milattan sonra 10. yılda Hiung-nu egemenliğine girmiş, kısa sonra bağımsızlığına kavuşmuştur. İlk MS yüzyıllarında, Turfan nüfusunun çoğu Tocharca konuşurmuş, ayrıca Çince ve Soğdca konuşanlarda bulunurmuş.

5. 7. yüzyılda, Turfana Türkler hakim olmuş. 640 yılında Çinlilerin, 790 yılında Tibetlilerin eline geçmiştir. 843 yılında Turfan ikinci Uygur Hükümdarlığının bir parçası olmuştur. Bu devirde çoğunluk Budist dini yanında Mani ve Hristiyan dinleride Turfan'da yaygınlaşmıştır.

Kaşgar Emirliği'ni bağlı olan bu bölge Yakub Beg zamanında 1877 yılı ilkbaharında Qing Hanedanı Olağanüstü Veziri (钦差大臣/欽差大臣 qīnchāi dàchén, bir konuda İmparatorundan tam yetkiyi alan vezir) Tso Tsung-t'ang (左宗棠 Zuǒ Zōngtáng) komutasındaki Çin ordusu saldırısı üzerine Çin'nin eline geçmiştir.

20. yüzyılın başlarında Grünwedel ve Le Cog tarafından Turfan'da yapılan kazılarda; Maniheist sanata ait freskler, ipek üzerine boyanmış resimler gibi birçok örnek ortaya çıkarılmıştır. Bu resimlerin hemen hemen tamamında kişiler; beyaz veya kırmızı urbaları ve maniheist külahları ile tanınırlar. Türk kavimlerince yaygın bir şekilde kullanılan keçe şapka ve külahlara Uygurlar döneminde tepecikler ilave edildiği bu fresklerden anlaşılmaktadır. A. von Le Gog tarafından Almanya'ya götürülen Uygur duvar resimleri, şimdi Berlin arkeoloji müzesinde sergilenmektedir.

Görülecek Yerler

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Turfan'da tarihi kalıntı şehirlerden Jiaohe (Çince: Jiaohe gucheng 交河故城 veya Jiaohe gucheng yizhi 交河故城遗址).
  • Karahoca (Gaochang).
  • 9. yüzyıldan kalma kalıntı Budist Mağaratapınağı Bäzäklik'teki Duvar resimleri, ayrıca Yanan Dağları ilginç görülecek yerlerdir.
  1. ^ Area Code and Postal Code in Xinjiang Uygur Autonomous Region 28 Temmuz 2012 tarihinde Archive.is sitesinde arşivlendi (İngilizce)
  2. ^ "3-7 各地、州、市、县(市)分民族人口数" (Çince). 新疆维吾尔自治区统计局. 2015. 11 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2017. 

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Koordinatlar: 42°56′N, 89°10′E

Çin Sincan Uygur Özerk Bölgesi yönetim birimleri Başkent: Urumçi
İl düzeyi şehir, İl, Özerk il İlçe düzeyi şehir, İlçe, Özerk ilçe, Bucak
Urumçi Tanrı Dağı Bucağı | Saybağ Bucağı | Yenişehir Bucağı | Şuymogu Bucağı | Tudun Haba Bucağı | Tapançeng Bucağı | Mitung Bucağı | Urumçi İlçesi
Karamay Karamay Bucağı | Maydağ Bucağı | Cerenbulak Bucağı | Orku Bucağı
Turfan İli Turfan | Toksun İlçesi | Piçan İlçesi
Kumul İli Kumul (şehir) | Ara Türük İlçesi | Barköl Kazak Özerk İlçesi
Hotan İli Hotan (şehir) | Hotan İlçesi | Lop İlçesi | Niya İlçesi | Guma İlçesi | Çira İlçesi | Keriye İlçesi | Karakaş İlçesi
Aksu İli Aksu (şehir) | Onsu İlçesi | Şayar İlçesi | Bay İlçesi | Avat İlçesi | Kuçar İlçesi | Kelpin İlçesi | Toksu İlçesi | Uçturfan İlçesi
Kaşgar İli Kaşgar | Maralbeşi İlçesi | Poskam İlçesi | Feyzivat İlçesi | Kağılık İlçesi | Yopurğa İlçesi | Kaşgar Yenişehir İlçesi | Mekit İlçesi | Yengisar İlçesi | Yarkent İlçesi | Kaşgar Kuna Şehir İlçesi | Taşkurgan Tacik Özerk İlçesi
Kızılsu Kırgız Özerk İli Atuş İlçesi | Akto İlçesi | Uluğçat İlçesi | Akçi İlçesi
Bayangolin Moğol Özerk İli Korla (şehir) | Hoçing İlçesi | Lopnur İlçesi | Hoşut İlçesi | Çerçen İlçesi | Bağraş İlçesi | Bügür İlçesi | Çakılık İlçesi | Yençi Hui Özerk İlçesi
Sanci Hui Özerk İli Sanci (şehir) | Fukang (şehir) | Guçung İlçesi | Manas İlçesi | Jimisar İlçesi | Hutubi İlçesi | Mori Kazak Özerk İlçesi
Bortala Moğol Özerk İli Bortala | Çing İlçesi | Arişang İlçesi
Özerk bölgesine doğrudan bağlı ilçe düzeyi şehir Shihezi | Aral | Tomşuk | Vujyaçü

İli Kazak Özerk İli

İli Kazak Özerk İli Alt-eyalet düzeyi özerk ili olup Tarbagatay ve Altay'ı yönetmektedir.)
Doğrudan bağlı Gulca | Kuytun | Gulca İlçesi | Tekes İlçesi | Nilka İlçesi | Moğolküre İlçesi | Künes İlçesi | Korgas İlçesi | Dokuztara İlçesi | Çapçal Şibe Özerk İlçesi
Tarbagatay İli Çöçek (şehir) | Usu (şehir) | Dörbiljin İlçesi | Çağantogay İlçesi | Saven İlçesi | Toli İlçesi | Kobuksar Moğol Özerk İlçesi
Altay İli Altay (şehir) | Çinggil İlçesi | Jeminay İlçesi | Koktokay İlçesi | Burçin İlçesi | Burultokay İlçesi | Kaba İlçesi

(Hotan, Aksay Çin'nin hakimiyeti üzerine Çin ile Hindistan arasında anlaşmazlık mevcuttur. Şu an fiilen Çin Halk Cumhuriyeti yönetmektedir.