Bitwa pod Poryckiem (1863)
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
powstanie styczniowe | |||
Czas | |||
---|---|---|---|
Miejsce |
pod Poryckiem | ||
Terytorium | |||
Wynik |
odwrót sił powstańczych | ||
Strony konfliktu | |||
| |||
Dowódcy | |||
| |||
Siły | |||
| |||
Położenie na mapie Guberni Królestwa Polskiego (1904) ![]() | |||
![]() |
Bitwa pod Poryckiem – walki podczas powstania styczniowego pod Poryckiem.
Przebieg
[edytuj | edytuj kod]W przeciągu kilku miesięcy na terenach wschodnich zaboru austriackiego trwało formowanie ośmiu oddziałów powstańczych w celu ich równoczesnego skierowania do działań na Ruś[1]. Formowanie prowadzili Edmund Różycki i Jan Stella-Sawicki ps. „Struś”[1]. Finalnie połączono cztery z nich tj. IV – Palffy’ego, V – Roberta Sienkiewicza, VI – D. de Rochenbrune’a i VII – Komorowskiego[1]. Łącznie siły te liczyły około 2000 ochotników[1]. Według planu w dniu 1 listopada 1863 oddziały te miały przejść za kordon[1]. Wtedy jednak rozproszeniu uległ oddział Palffy’ego[1]. Pozostałe trzy liczyły po około 300 ludzi każdy[1]. Pierwotnie dowódcą wyprawy miał być gen. Michał Heydenreich[1]. Opuścił on jednak obóz z powodu niesubordynacji Sienkiewicza i jego oficerów[1]. Z analogicznych przyczyn odszedł Rochenbrune, wobec czego dowódcą jego oddziału został Jan Żalplachta ps. „Zapałowicz”, zaś na czele całej wyprawy stanął Wojciech Komorowski[1].
31 października 1863 cały oddział (skupiający tworzące go oddziały IV, VI, i VII) przybył do wsi Żdżary nad Bugiem i pozostał przez ten dzień w tamtejszym opustoszałym dworze, po czym nocą na 1 listopada wyruszył w dalszą drogę[2]. Nocą na 1 listopada całe zgrupowanie ruszyło w dalszą drogę na Poryck[3]. Siły Sienkiewicza przesunięto do ariergardy i w południe 1 listopada cała wyprawa wymaszerowała na Poryck, gdzie nazajutrz o godz. 14 dotarła do opuszczonej miejscowości[1]. Wobec tego dowódcą wyznaczył nieliczne rozjazdy w okolice celem wybadania sytuacji[1]. Jedna z tych misji została zaatakowana przez Rosjan; według jednej wersji z pięciu jej żołnierzy zabito, a dwóch ocalało[1], a według innej relacji z ośmiu kawalerzystów pięciu rannych zdołało ujść z życiem, natomiast pięciu pozostałych zostało zabitych, a ich ciała obdarte ze skóry i pocięte[4]. Po zorientowaniu się o rychłym nadejściu wojsk nieprzyjacielskich siły polskie przystąpiły do przygotowania się na obronę[1]. Część sił polskich pozostała w samym mieście, a strzelcy, żuawi i 1 kompania 2 plutonu karabinierów IV oddziału zajęła pozycje na cmentarzu oraz w rowach przy szosie biegnącej równolegle do frontu nieprzyjaciela[5][1]. Około godz. 16 Rosjanie zaatakowali, jednak powstańcy odparli natarcie[1]. Według uczestniczącego w walkach August Mroczkowskiego trwały one w dzień Wszystkich Świętych t.j. 1 listopada[6], zaś według historyka Stanisława Zielińskiego wojska polskie dotarły do Porycka 2 listopada i tego dnia doszło do bojów[1]. Wobec zaciskającego się pierścienia sił wroga wokół Porycka około zapadającego zmroku Komorowski oznajmił podkomendnym zamiar opuszczenia Porycka, ponieważ w przeciwnym razie „jedna noga nie pozostałaby żywa do rana” (dowódca zamierzał wówczas obejść część terytorium Galicji i wkroczyć na ziemię hrubieszowską)[7][8]. Polacy opuścili Poryck – według różnych wersji – po północy[9][10] lub o godz. 4 rano w dniu 3 listopada Polacy opuścili Poryck, kierując się następnie na Skoromochy, Samowolę do Baraniego Peretoku i Porajka w zaborze austriackim[1]. W trakcie przemarszu dochodziło do utarczek z nacierającymi siłami wroga[1]. W tym czasie Komorowski unikał bezpośredniego starcia[1]. Finalnie około 400 ludzi dotarło do kordonu, gdzie zostali rozbrojeni przez siły austriackie[1]. Wyparcie powstańców na obszar Galicji przyczyniła się pogoń 11-tysięcznej armii rosyjskiej od Porycka, po czym Polacy zostali odstawieni przez wojska austriackie do Sokala[11].
- Z tym tematem związana jest kategoria:
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Zieliński 1913 ↓, s. 349.
- ↑ A. M.. Ze wspomnień w 49. rocznicę powstania styczniowego. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”. Nr 15, s. 1-2, 14 kwietnia 1912.
- ↑ A. M.. Ze wspomnień w 49. rocznicę powstania styczniowego. II. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”. Nr 16, s. 1-2, 21 kwietnia 1912.
- ↑ A. M.. Ze wspomnień w 49. rocznicę powstania styczniowego. III. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”. Nr 18, s. 2, 5 maja 1912.
- ↑ A. M.. Ze wspomnień w 49. rocznicę powstania styczniowego. III. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”. Nr 18, s. 2-3, 5 maja 1912.
- ↑ A. M.. Ze wspomnień w 49. rocznicę powstania styczniowego. III. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”. Nr 18, s. 3, 5 maja 1912.
- ↑ A. M.. Ze wspomnień w 49. rocznicę powstania styczniowego. III. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”. Nr 18, s. 2, 3, 5 maja 1912.
- ↑ A. M.. Ze wspomnień w 49. rocznicę powstania styczniowego. IV. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”. Nr 20, s. 1, 19 maja 1912.
- ↑ A. M.. Ze wspomnień w 49. rocznicę powstania styczniowego. IV. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”. Nr 20, s. 2, 19 maja 1912.
- ↑ A. M.. Ze wspomnień w 49. rocznicę powstania styczniowego. V. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”. Nr 22, s. 1, 2 czerwca 1912.
- ↑ A. M.. Ze wspomnień w 49. rocznicę powstania styczniowego. V. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”. Nr 22, s. 2, 2 czerwca 1912.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stanisław Zieliński: Bitwy i potyczki 1863-1864; na podstawie materyałów drukowanych i rękopiśmiennych Muzeum Narodowego w Rapperswilu. Rapperswil: Fundusz Wydawniczy Muzeum Narodowego w Rapperswilu, 1913, s. 1-559.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]Wyprawa na Poryck na Wikiźródłach Relacje powstańca wydrukowana w „Gazecie Narodowej” wydawanej w Poznaniu, nr 162, 164, 165 z 1878.